ଏକ ସମୟର କଥା, ଜଙ୍ଗଲର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ହରିଣୀ ତାଙ୍କ ଶିଶୁକୁ ଦୁଧ ପାଉଁଥିଲେ, ଏହି ସମୟରେ ଏକ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସମ ଧନୁର ବାଣରେ ବାଣ୍ଧି ଦେଲେ । ଏହି ଅପରାଧରେ ହରିଣୀ କହିଲେ, “ମୁଁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଥିଲି, ମୋ ଶିଶୁ ପାଇଁ ଦୁଧ ଦେଉଥିଲି, ତଥାପି ତୁମେ ମୋତେ ମାରିଦେଲା । ଏହି କାରଣରେ, ଦୁଷ୍ଟ ମନବିଶିଷ୍ଟ ରାଜନ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମାଂସାହାରୀ ହେବ, ଏହି କାଣ୍ଟାର ଜଙ୍ଗଲରେ ବାଘ ରୂପ ଧାରଣ କରିବ ।” ହରିଣୀଙ୍କ ଶାପ ଶୁଣି ରାଜା ବିସ୍ମିତ ଓ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ । ସେ ଦୟା ପ୍ରାର୍ଥନା କରି କହିଲେ, “ମୋର ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଅଜ୍ଞାନରୁ ହୋଇଛି, ମୁଁ ଜାଣିନଥିଲି ଯେ ତୁମେ ଶିଶୁକୁ ଦୁଧ ପାଉଁଥିଲ । ଦୟା କର, ମୋ ଉପରେ କୃପା କର । ଏହି ଶାପରୁ କେବେ ମୁଁ ମୁକ୍ତି ପାଇବି? କେବେ ମୁଁ ପୁନି ମାନବ ଶରୀର ଲଭିବି?” ତାଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ ହରିଣୀ କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ, ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଶାପ ରହିବ । ଏହା ପରେ ତୁମେ ନନ୍ଦା ନାମକ ଗାୟ ସହ କଥା ହେବ, ତା ପରେ ତୁମର ମୁକ୍ତି ହେବ ।” ହରିଣୀ ଏହି ଶୁଭ ବାକ୍ୟ କହିବା ସହିତ ରାଜା ବାଘ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ । ବିକଟ ଦାନ୍ତ ଓ ନଖ ନେଇ, ସେ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଚାରିପାଏ ଚରିଥିବା ପଶୁମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି ତାଙ୍କ ମାଂସ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ସମୟ ବିତିବା ସହିତ, ସେ ଦୁଇପାଏ ମଣିଷମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଖାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ । ଏହିଭଳି ଜଙ୍ଗଲରେ ଶତ ବର୍ଷ ବିତିଗଲା । ଏହି ଦୀର୍ଘ କାଳ ଅତିବାହିତ ହେବା ପରେ, ବାଘ ନିଜ ଦୁଃଖ ଓ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଭାବି ଅନୁତାପ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ—“ମୁଁ କେବେ ପୁନି ମାନବ ଶରୀର ପାଇବି? ଏପରି ଦୁଷ୍କର୍ମ ଆଉ କେବେ କରିବିନାହିଁ, ମୁଁ ଲୋଭରେ ଏହି ଅପରାଧ କରିଛି । ମୋର ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏ ଦୁଃଖ ଆସିଛି, ଏହି ଦେହରେ ମୋର କୌଣସି ପୁଣ୍ୟ ନାହିଁ । ଏକ ହିଁ ହିଂସା ମଧ୍ୟ ନିନ୍ଦିତ, ତାହାର ଫଳ ଦୁଃଖ ଓ ମୋକ୍ଷ ନାହିଁ ।” ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ସମୟରେ, ତିନି ଶତ ବର୍ଷ ପରେ, ଜଳ ଓ ଯବ ପାଇଁ ସେ ଗୋକୁଳକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଗୋଶାଳା ଓ ବଡ଼ ଗୋପସମୁଦାୟ ଥିଲେ । ଏହି ଜଙ୍ଗଲର କୋଣାରେ ଗଛର ଛାୟା, ମାଠା ଦେଉଥିବା ଗୋପମାନେ, ରାତିରେ ପକ୍ଷୀର କୁହୁକୁହା ଧ୍ୱନି ଏବଂ ଗୋପୀମାନେ ନିମନ୍ତେ ମଙ୍ଗଳମୟ ପରିବେଶ ଥିଲା । ସେଠାରେ ଏକ ଗାୟ ଥିଲା, ତାହାର ନାମ ନନ୍ଦା, ସେ ଖୁସି, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ସୁସ୍ଥ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଗୋମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ, ହଂସ ଭଳି ଧଳା ଓ ଚମତ୍କାର ଚାଳ ଥିଲା । ତାଙ୍କ ଲମ୍ବା ନାକ, ସୁ proportionate ଅଙ୍ଗ, ସ୍ଲିମ୍ ଦେହ, ନୀଳ କଣ୍ଠ, ଗଳାରେ ଘଣ୍ଟା ଓ ମଧୁର କଣ୍ଠ ସ୍ୱର ଥିଲା । ସେ ଭୟ ଛାଡ଼ି ସମଗ୍ର ଝୁଣ୍ଡର ଆଗରେ ଚାଲୁଥିଲେ, ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଚରାଗାହକୁ ଯାଉଥିଲେ, କେବେ କେବେ ଏକା ଚାଲିଯାଉଥିଲେ । ସୁରଭି ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଘାସ ଚରୁଥିବା ସମୟରେ, ଏକ ଅନ୍ୟ ପର୍ବତ ଥିଲା ଯାହାର ନାମ ରୋହିତା, ନଦୀକୂଳରେ । ସେଠାରେ ଅନେକ ପଶୁ ଗୁହା ଓ ଗର୍ତ୍ତରେ ବସୁଥିଲେ, ଉତ୍ତରପୂର୍ବ ଅଞ୍ଚଳ ଘନ ଘାସ ଓ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା । ଏହି ସଂକୁଚିତ, ଅସମ, ଦୁର୍ଗମ ଇଲାକା ହରିଣ, ସିଂହ ଓ ବନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ଭରିଥିଲେ । ଏଠାରେ ଲତା ଓ ଗଛର ଘନ ଜଙ୍ଗଲ, ଶେ ଶେ ଶିଆଳର ଚିତ୍କାରରେ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା, ଏଠାରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ରୂପ ବଦଳାଉଥିବା ପ୍ରାଣୀ ବସୁଥିଲା । ସେଠାରେ ଥିଲା ଏକ ଚିତା, ରକ୍ତ ଲପ୍ସା ଜିହ୍ୱା, ଭୟଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଓ ନଖ ନେଇ, ତାହାର ନାମ ନନ୍ଦ, ସତ୍ୟବାନ୍ ବା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଗୋପୀମାନେ ପାଇଁ ଦୟାଳୁ । ସେ ଲମ୍ବା ଘାସ ଦ୍ୱାରା ଝୁଣ୍ଡକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ । ଏହି ଝୁଣ୍ଡରୁ ନନ୍ଦା ତାଙ୍କ ଘାସ ଚରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଅଲଗା ହୋଇଯାଇଥିଲେ । ଏଭଳି, ଏକ ଦିନ ନନ୍ଦା ଘାସ ଚରୁଥିବା ସମୟରେ ବାଘ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଗଲେ । ଏହି ସମୟରେ ଚିତା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଦୌଡ଼ି ଆସି କହିଲେ, “ଥା, ଥା! ଆଜି ତୁମେ ମୋର ଭୋଜ୍ୟ ହେବାକୁ ଆସିଛ ।” ଚିତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଗାୟ ନନ୍ଦା ନିଜ ଶିଶୁ ଉପରେ ଭଲପାଇବା ଓ ଦୁଃଖରେ ଭରି, କଠିନ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, “ମୋ ଶିଶୁ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ସଦୃଶ ଧଳା, ଶୁଭ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍—ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଏ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶା ନାହିଁ ।” ନନ୍ଦା ଏଭଳି କହି, ଦୁଃଖରେ ଦହି ଅଶାନ୍ତ ହୃଦୟରେ କାନ୍ଦିଲେ । ତାଙ୍କ ଏତେ ଦୁଃଖ ଦେଖି, ଚିତା ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ଗାୟ, କାହିଁକି ଏତେ କାନ୍ଦୁଛ? ତୁମେ ମୋ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛ, ଏହା ତୁମର ଭାଗ୍ୟ । ତୁମେ ହସିବା କିମ୍ବା କାନ୍ଦିବାରେ କୌଣସି ଫରକ ନାହିଁ—ମୁଁ ତୁମର ଜୀବନ ନେବି ।” “ଏହି ଜଗତରେ ଯାହା ଭାଗ୍ୟରେ ଲେଖା, ତାହା ଭୋଜନ ହୁଏ; ତୁମେ ଆଜି ମୋ ଭୋଜ୍ୟ ହେବା ପାଇଁ ଆସିଛ । ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ, ତେଣୁ ଏପରି ଦୁଃଖ କାହିଁକି?” ପୁନି ବାଘ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମେ କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ? ଏହାର କାରଣ କହ, ମୋତେ ଏହି କଥା ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ।” ନନ୍ଦା ନମ୍ର ଭାବରେ କହିଲେ, “ମୁଁ ଅପରାଧ କରିଛି, ମୋତେ ଖ୍ଷମା କର, ହେ ପ୍ରଭୁ । ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସି, କେହି ଉଦ୍ଧାର ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ । ମୁଁ ମୋର ଜୀବନ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ନୁହେଁ, ମୃତ୍ୟୁ ମୋର ଭାଗ୍ୟରେ ଅଛି । ଯେଉଁଠାରେ ଜନ୍ମ ଅଛି, ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ; ଏହି କାରଣରେ ମୁଁ ଏହି ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରେ ନାହିଁ । ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଟାଳିପାରନ୍ତି ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ, ମୁଁ ମୋର ଶିଶୁ ପ୍ରତି ଭଲପାଇବା ଓ ଦୁଃଖରେ ଏହି କାନ୍ଦିଛି; ଏହା ମୋର ହୃଦୟର ଯନ୍ତ୍ରଣା, ତୁମେ ଏହା ଶୁଣ ।