ବ୍ରହ୍ମା ଦେବ ସ୍ୱୟଂ ଦାନବମାନେ, ରୁଦ୍ର ଓ ଦେବତାମାନେ ସହିତ କହିଲେ: “ତୁମେ ସବୁଠି ଧୈର୍ୟ ଧର; ବର୍ଷାବସାନରେ ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ, ସେତେବେଳେ ଯଥାଯଥା କାର୍ଯ୍ୟ କର। ମୁଁ ତୁମକୁ ଓ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବମାନେକୁ ପଠାଇଛି; ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଶାନ୍ତି କିମ୍ବା ସଂଘର୍ଷ ଯାହା ହେଉ, ସେହିଠାରେ ତୁମେ ଯଥାଯଥା କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦରକାର।” ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଋଷି କହିଲେ: ଏହାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋର ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ଦେବତାମାନେ ସହିତ କୌଣସି ସଂଘର୍ଷ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମେ ସଦା ମୋର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସହଯୋଗୀ ଓ ମିତ୍ରତାପୂର୍ଣ୍ଣ ରୁହ।” ଦାନବମାନେ ନମ୍ର ଭାବେ କହିଲେ: “ପିତାମହ, ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ ସବୁ କିଛି କରିବାକୁ ଆମେ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ଦେବତାମାନେ ଆମର ବଂଶଜ, ତେଣୁ ଆମେ ସେମାନଙ୍କୁ କିଛି କ୍ଷତି କରିବା ନାହିଁ।” ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ଏହିପରେ, ସମସ୍ତେ କିଛି ଖ୍ଷଣ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେବା ସମୟରେ, ଏକ ବିଶାଳ ଋଷିମଣ୍ଡଳ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ପୂର୍ବଜଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ବିଷୟରେ ଶୁଣି, କେଶବ ସେମାନଙ୍କ ପୂଜା ଗ୍ରହଣ କଲେ। ପିନାକଧାରୀ ଦେବତା ସେମାନଙ୍କୁ ଆସନ ଦେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବଶିଷ୍ଠ ଋଷି ସେମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଲେ। ଗୋ-ଦାନ ଦେଇ, ସେମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଜିଜ୍ଞାସା କରି, ବଶିଷ୍ଠ ସେମାନଙ୍କୁ ପୁଷ୍କରରେ ନିବାସ ଦେଇ କହିଲେ, “ଏଠାରେ ରୁହ।” ଏହିପରେ, ମୁନିମାନେ ଜଟାଧାରୀ, ମୃଗଚର୍ମ ପିଣ୍ଡିଥିବା, ପବିତ୍ର ପୁଷ୍କର ସରୋବରକୁ ଶୋଭା ଦେଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ଗଙ୍ଗାକୁ ଶୋଭା ଦେଇଥାନ୍ତି। କେହି ମୁଣ୍ଡମୁଣ୍ଡିଆ ଓ ଗେରୁଆ ବସ୍ତ୍ର ପିଣ୍ଡିଥିଲେ, କେହି ଦୀର୍ଘ ଦାଢ଼ି ଥିଲେ, କେହି ଅଳ୍ପ ଦାନ୍ତ, କେହି ଉଭା ଚକ୍ଷୁ, କେହି ଦୀର୍ଘ ଦେହୀ, କେହି ଚଉଡ଼ା ଚକ୍ଷୁ, କେହି ଦୀର୍ଘ କାନ, କେହି ବିକୃତ କାନ, କେହି ଫାଟିଥିବା କାନ, କେହି ଲମ୍ବା ଲଳାଟ, କେହି ବିକୃତ ଲଳାଟ, କେହି ଚର୍ମ ଓ ସିରା ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଏମିତି ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ମୁନିମାନେ ଥିଲେ। ଏହି ଶୁଭ୍ର ପୁଷ୍କରକୁ ଦେଖି ମାନବମାନେ, ମହାପୁଣ୍ୟ ଆଶାରେ, ତାହାର ତୀରେ ଆସି ଜମା ହେଲେ। ସେଠାରେ ମହାତ୍ମା ବାଲଖିଲ୍ୟ ଋଷି, କେହି ପାଥର ଚୁରି, କେହି ଚୁନା ଚବାଇ, କେହି ନିର୍ମଳାଚାର କରୁଥିଲେ। କେହି ବାୟୁ, କେହି ଜଳ, କେହି ପତ୍ର ଉପରେ ଜୀବନ୍ତ; ବହୁତେ ବିଭିନ୍ନ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ, କେହି ଭୂମିରେ ଶୟନ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଝିଲିକରେ ମୁହଁ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କ ମୁହଁ ସୁନ୍ଦର ହେଇଗଲା; ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସେମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଥିଲେ। ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ମୁହଁ ଦେଖି, ସେମାନେ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ପାଇଲେ; ଏହିକାରଣରୁ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ‘ମୁଖଦର୍ଶନ’ ବୋଲି ନାମ ଦେଲେ। ସ୍ନାନ କରି, ତପସ୍ୟା କରି, ସେମାନେ ଦେବପୁତ୍ରମାନେ ପରି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ମୁନି, ତାଙ୍କ ପବିତ୍ର ଜନ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାନକୁ ବିଭାଜିତ କରି, ଶୁଭ୍ର ରୂପେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର, ବିଭିନ୍ନ କ୍ରିୟା କରି, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପାପମୁକ୍ତ ହେଇ, ଚିନ୍ତନ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ଆମେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁଣ୍ୟସ୍ଥଳକୁ ଯିବୁନାହିଁ; ଏହି ସରୋବର ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।” ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହାକୁ ‘ମହାପୁଷ୍କର’ ବୋଲି ନାମ ଦେଲେ। ସେଠାରେ ବହୁତ କୁଞ୍ଜର ଲୋକମାନେ ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ଦ୍ୱିଜମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଦାନ ଓ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ପବିତ୍ର ସରସ୍ୱତୀ ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ସ୍ନାନ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ସେଠାକୁ ଗଲେ। ସରସ୍ୱତୀ ତୀରର ପ୍ରମୁଖ ପୁଣ୍ୟସ୍ଥଳ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଭିଡ଼ିଥିଲେ; ସେଠା ସିଦ୍ଧ, ଇଂଗୁଦି, କାଶ୍ମର୍ୟ, ପ୍ଲକ୍ଷ, ଅଶ୍ୱଥ୍ଥ, ବିଭୀତକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବୃକ୍ଷରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା। ପୌଲୋମ, ପଳାଶ, କରିର, ପିଲୁ, ସ୍ୟାନ୍ଦନ, କପିଥ୍ଥ, କରବୀର, ବିଲ୍ୱ, ଅମ୍ଲାତକ, ଅତିମୁକ୍ତ, କଣ୍ଡ, ପାରିଜାତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବୃକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ସେଠା ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା। କଦମ୍ବ ଗଛର ଘନ ଭୂମି, ଫଳ, ପତ୍ର, ଫୁଲ ହଳେ ଓ ଜଳ ବାୟୁରେ ଲହରି ଦେଉଥିଲା, ଦନ୍ତୋଲୁଖଳିକା ଗଛ ମଧ୍ୟ ଥିଲା। ଏଠାରେ ପ୍ରମୁଖ ପାଥର ଚୁରିଥିବା ମୁନିମାନେ, ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଶବ୍ଦରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଶତଶଃ ହରିଣ ଦଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଅହିଂସା ଓ ପରମ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, କାଞ୍ଚନ, ପୂର୍ବ ନନ୍ଦା, ବିଶାଳକା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏହି ସ୍ଥାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଥିଲା। ଏଠାରେ ପୁଷ୍କରରେ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ପାଞ୍ଚ ଧାରାରେ ବହୁଥିଲା, ଯେଉଁବେଳେ ପୃଥିବୀରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସଭା ଚାଲିଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞ ବେଦି ତିଆରି ହେଲା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ, ଶୁଭ ଦିନ ଘୋଷିତ ହେଲା, ଦେବତାଙ୍କ ନିୟମ ଅନୁସରଣ ହେଲା। ଦେବତାମାନେ ଏହି ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗ୍ନ ହେଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ଦୀକ୍ଷିତ ହେଇଥିଲେ। ସେଉଁଠାରେ ଯଜ୍ଞ କରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନସ୍ଥ ଇଚ୍ଛା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ନିପୁଣ, ଯାହା ଚିନ୍ତା କଲେ, ତାହା ସ୍ୱତଃଫଳ ହେଲା। ଦ୍ୱିଜମାନେ ସେଠାରେ ସେଉଁଠି-ସେଉଁଠି ଉପସ୍ଥିତ ରହିଲେ; ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଅପ୍ସରା ମଣ୍ଡଳୀ ନୃତ୍ୟ କଲେ। ଦିବ୍ୟ ବାଦ୍ୟ ମଧୁର ଶବ୍ଦ ହେଲା; ଏହି ଯଜ୍ଞର ସଫଳତାରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ସମସ୍ତେ ଚମତ୍କୃତ ହେଲେ—ମାନବମାନେ କଣ କହିବେ? ପୁଷ୍କରରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିଲା। ଏହାପରେ, ମୁନିମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ‘ସୁପ୍ରଭା’ ଓ ‘ସରସ୍ୱତୀ’ ନାମରେ ଡାକିଲେ। ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ତିନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ଦ୍ରୁତ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇ ବହୁଥିଲେ, ମୁନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନେ କଲେ। ଏହିପରି, ପୁଷ୍କରରେ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ତଥା ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ମୁନିମାନଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସରସ୍ୱତୀ, ପାଞ୍ଚ ଧାରାରେ ବହି, ପବିତ୍ରକୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର କଲେ; ଏହିଠାରେ ସେ ‘ସୁପ୍ରଭା’ ଓ ‘ସରସ୍ୱତୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।