ସନାତନ ଧର୍ମର ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି—ଯେତେବେଳେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନାମ ସ୍ମରଣ କରି, ଚନ୍ଦନ, ଅଗୁରୁ ଓ କପୂର ଦ୍ୱାରା, କ୍ଷିର୍ସର ଭୋଗ ଦେଇ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ, ସେଥିରେ ଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ଓଲ, ନଡିଆ ବା ବିଭିନ୍ନ ବୀଜ ଭରା ପାତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଏହି ସବୁ ନଥିଲେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସୁପାରି ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ୍। ଏଥିରେ ଭକ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଡାକି, “ହେ କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ, ଦୟାମୟ, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ପାଖରେ କିଛି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ହୁଅ; ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କୃପା କର,” ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି। ଏହି ପରେ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, “ହେ କମଳନୟନ, ବିଶ୍ୱସୃଷ୍ଟା, ପ୍ରାଚୀନ ମହାପୁରୁଷ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ଆମର ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର,” ବୋଲି କହାଯାଏ। ଏହିପରି ଅର୍ଘ୍ୟ-ମନ୍ତ୍ର ପଠି, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ତାଙ୍କୁ ଜଳଘଟ, ଛତା, ପାଦୁକା ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରି, “କୃଷ୍ଣ ମୋପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ,” ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ୍। ଯଥାସମ୍ଭବ, ଏକ କଳା ଗାଈ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍; ଏହା ସହ ତିଲ ଭରା ପାତ୍ର ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ନିଜ ସାଧ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ନିଷ୍ଠାରେ କଳା ତିଲ ଦେଇବା ଉତ୍ତମ, ଏହି ତିଲ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ, ଭୋଜନ, ଅଭ୍ୟଂଗ, ହୋମ, ତଥା ଜଳଅର୍ଘ୍ୟ ଦିଆଯାଏ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଭାବେ ତିଲ ଦେଇ, ଭୋଗ କରି, ସ୍ନାନ କରି, ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପାପ ନାଶ ହୁଏ। ନାରଦ ଏଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ କୃଷ୍ଣ, ଛଟ୍ତିଲା ଏକାଦଶୀ ଉପବାସର ଫଳ କ’ଣ? ତାହାର କଥା କହ, ଯଦି ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉଛ, ମୋତେ ଏହି କଥା ଶୁଣାଇଦିଅ।” ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଶୁଣ, ରାଜନ୍, ପୃଥିବୀରେ ଗତକାଳେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଥିଲେ, ସେ ସଦା ବ୍ରତ ଓ ଦେବପୂଜାରେ ଲିନ ଥିଲେ। ସେ ପ୍ରତିମାସ ଉପବାସ କରୁଥିଲେ, ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତି କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସେ କୃଷ୍ଣ-ବ୍ରତ ରେ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଦେହ ତପସ୍ୟାରେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଅଟୁଟ ଥିଲା। ସେ ଘରବସ୍ତୁ ଦାନ କରୁଥିଲେ, ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା ରେ ଲିନ ଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଭିକ୍ଷୁକ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଉନଥିଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ମୁଁ ଚିନ୍ତା କଲିଁ—ଏହି ବ୍ରତ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଦେହ ପବିତ୍ର ହୋଇଛି, ନିଶ୍ଚୟ। ତାଙ୍କର ଶାରୀରିକ କଷ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ, କିନ୍ତୁ ଦାନର ମାଧ୍ୟମରେ ଯେଉଁ ପରମ ସନ୍ତୋଷ ମିଳେ, ସେ ଦିଆଯାଇନଥିଲା। ଏହି ଜଣା ଥିବାରୁ ମୁଁ ଏକ କପାଳୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି ପୃଥିବୀକୁ ଆସି ଭିକ୍ଷା ଚାଲିଲି। ସେ ମୋତେ ପଚାରିଲେ, “କେଉଁଠୁ ଆସିଛ, କେଉଁଠାକୁ ଯାଉଛ? କାହିଁକି ଏଠାରେ ଆସିଛ?” ମୁଁ ପୁନି କହିଲି, “ଭିକ୍ଷା ଦିଅ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।” ସେ ବଡ଼ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାମ୍ରପାତ୍ରରେ ମାଟିର ଗୋଲା ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ। ଏହି ଘଟଣା ପରେ ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଫେରିଗଲି। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ସେ ଦେହ ସହ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ମାଟି ଦାନ କରିଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଶୁଭ୍ର ଗୃହ ମିଳିଲା, କିନ୍ତୁ ତାହାରେ ଧାନ୍ୟ ନଥିଲା। ଘର ଘୋରି ଦେଖିଲେ, କିଛି ନ ଦେଖି, ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ସେ କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏତେ ବ୍ରତ, ତପସ୍ୟା, ଉପବାସ କରିଛି, ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିଛି, କିନ୍ତୁ ମୋ ଘରେ କିଛି ନାହିଁ!” ତେବେ ମୁଁ କହିଲିଁ, “ତୁମେ ଘରକୁ ଯାଅ, ଦେବୀମାନେ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିବେ; ଦ୍ୱାର ଖୋଲିବା ପୂର୍ବରୁ ଛଟ୍ତିଲା ବ୍ରତର ମହିମା କହିବାକୁ ଚାହିଁବା।” ମୋ କଥା ଅନୁଯାୟୀ, ସେ ଘରକୁ ଗଲେ, ଏବେ ଦେବୀମାନେ ଆସି, “ଆମେ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛୁ; ଦ୍ୱାର ଖୋଲ,” ବୋଲି କହିଲେ। ସେ ମହିଳା କହିଲେ, “ଯଦି ଆପଣମାନେ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ତେବେ ପ୍ରଥମେ ଛଟ୍ତିଲା ବ୍ରତର ମହିମା କହନ୍ତୁ।” ତେବେ ଦେବୀମାନେ ଛଟ୍ତିଲା ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତର କଥା କହିଲେ। ଦ୍ୱାର ଖୋଲିବା ପରେ, ସେ ମହିଳାକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଦେବୀ, ଗନ୍ଧର୍ବୀ, ଦାନବୀ ବା ନାଗିନୀ ଭାବିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ଏପରି ଶୋଭା ଅଗ୍ରେ କେବେ ଦେଖିନଥିଲେ। ଦେବୀମାନେ ଦେଖାଇଦେଲେ ଯେ, ଛଟ୍ତିଲା ବ୍ରତ କରିବା ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟନିଷ୍ଠା ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ସେ ଅତି ଶୀଘ୍ର ଶୋଭା, ତେଜ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କଲେ। ତିଲ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ସେ ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର, ସୁନା, ଚାନ୍ଦି, ଓ ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀସମୃଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଏପରି ଶୋଭା ଏକ ମହୁର୍ତ୍ତରେ ତାଙ୍କୁ ଲାଗିଗଲା। ଏଠାରେ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, ଅତି ଲୋଭ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଧନ ପାଇଁ ଚାଳାକି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯଥାସମ୍ଭବ ତିଲ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହିପରି କଲେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ଆରୋଗ୍ୟ, ଦୁଃଖ ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ନାଶ ହୁଏ। ଏହି ଭାବେ ଛଟ୍ତିଲା ବ୍ରତ ପାଳନ କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତିଲ ଦାତା ଏହି ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଯଥାନିୟମ ଦାନ ଦେଇଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୁଏ; କୌଣସି କ୍ଷତି ବା ଶରୀରରେ କଷ୍ଟ ନାହିଁ। ଏପରି ଭାବେ ଛଟ୍ତିଲା ଏକାଦଶୀର ମହିମା ଓ ଫଳ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା। ଏହିପରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ତୁମେ ବିଜୟା ଏକାଦଶୀର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣିଛ; ବର୍ତ୍ତମାନ ଫାଲ୍ଗୁନ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଯେଉଁ ବ୍ରତ ଆସେ, ତାହାର ନାମ କହ।” ଏପରି ଭାବେ ଏହି ପବିତ୍ର ସଂବାଦ ଶେଷ ହୁଏ।