ହେ ରାଜା, ଏହି ପୂନ୍ୟ ଯଜ୍ଞ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୀମାଂସା ଓ ତର୍କରେ ପାରଙ୍ଗତ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ବିଭିନ୍ନ ମତ ଉପସ୍ଥାପନ କରୁଥିଲେ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନରେ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞାବାନ ଲୋକମାନେ ବସିଥିଲେ । ସେଠାରେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଜପ ଓ ହବନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ଥିଲେ । ଏହି ଯଜ୍ଞ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠପିତା ବ୍ରହ୍ମା ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ । ସେଠାରେ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ଅଚ୍ୟୁତ ଗୁରୁ, ଯେଉଁଥିକି ଉଭୟ ପକ୍ଷରେ ପୂଜିତ, ସେଉଁଠି ପୂଜା ପାଇଲେ । ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ତାଙ୍କୁ ନଥିବା ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ । ଡକ୍ଷ, ବଶିଷ୍ଠ, ପୁଲହ, ମରୀଚି—ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏବଂ ଅଙ୍ଗିରା, ଭୃଗୁ, ଅତ୍ରି, ଗୌତମ, ଓ ନାରଦ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ । ଏଠି ଜ୍ଞାନ, ମଧ୍ୟଲୋକ, ବାୟୁ, ଆଲୋକ, ଜଳ, ପୃଥିବୀ; ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ, ରସ ଓ ଗନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥାନ କରୁଥିଲେ । ରୂପାନ୍ତର ଓ ବିକାର, ଏବଂ ଯାହା କି ବଡ଼ କାରଣ, ସେସବୁ; ଚାରିଟି ବେଦ—ୃଗ୍, ଯଜୁର୍, ସାମ, ଅଥର୍ବ ନାମକ ବେଦମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ । ଶବ୍ଦ, ଶିକ୍ଷା, ନିରୁକ୍ତ, କଳ୍ପ, ଛନ୍ଦ—ଏସବୁ ଏକାତ୍ମ ହୋଇଥିଲେ । ଆୟୁର୍ବେଦ, ଧନୁର୍ବେଦ, ମୀମାଂସା, ଗଣିତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପବେଦ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଥିଲେ । ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ଜ୍ଞାନ, ଇତିହାସ, ଏହି ସମସ୍ତ ଉପାଙ୍ଗ ଓ ବେଦଙ୍କୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରୁଥିଲେ । ଏହି ସମସ୍ତେ ମହାତ୍ମା, ନିଜରେ ପରିଚିତ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ; ତପ, ଯଜ୍ଞ, ନିଶ୍ଚୟ ଓ ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରୁଥିଲେ । ଧନ, ଧର୍ମ, କାମ, ଦ୍ୱେଷ, ସମୟ ସମୟରେ ଆନନ୍ଦ ପ୍ରଭୃତି ଅନେକ ଅନ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ । ଶୁକ୍ର, ବୃହସ୍ପତି, ସମ୍ବର୍ତ୍ତ, ବୁଧ, ଶନି, ରାହୁ, ଓ ସମସ୍ତ ଗ୍ରହମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଥିଲେ । ମାରୁତ, ବିଶ୍ୱକର୍ମା, ପିତୃଗଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସୋମ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ । ଗାୟତ୍ରୀ, ଦୁର୍ଗତାରଣୀ, ସପ୍ତ ରୂପରେ ବାଣୀ, ସମସ୍ତ ଅକ୍ଷର, ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାନ କରୁଥିଲେ । ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଟିକା, ଦେହଧାରୀ, ମୁହୂର୍ତ୍ତ, କ୍ଷଣ, ଘଣ୍ଟା, ଦିନ ଓ ରାତି ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ । ପକ୍ଷ, ମାସ, ଓ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ମହାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ । ଅନ୍ୟ ଅଗ୍ରଣୀ ଦେବୀମାନେ—ଲଜ୍ଜା, କୀର୍ତ୍ତି, ଶ୍ରୀ, ତେଜସ୍, ଧୃତି, କ୍ଷମା, ସମୃଦ୍ଧି, ଚରିତ୍ର, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ । ଶ୍ରୁତି, ସ୍ମୃତି, ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ଶାନ୍ତି, ପୋଷଣ, କର୍ମ; ନୃତ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତରେ ପାରଦର୍ଶୀ ଦେବାଙ୍ଗନାମାନେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ । ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବମାତାମାନେ—ବିପ୍ରଚିତ୍ତି, ଶିବି, ଶଙ୍କୁ, ରୟା, ଶଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ । ବେଗବାନ, କେତୁମାନ, ଉଗ୍ର, ସୋଗ୍ର, ବ୍ୟାଘ୍ର, ମହାସୁର, ପରିଘ, ପୁଷ୍କର, ସାମ୍ବ, ଘୋଡ଼ାର ନାଥ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ । ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ବଲି, କୁମ୍ଭ, ସଂହ୍ରଦ, ଗଗନପ୍ରିୟ, ଅନୁହ୍ରଦ, ହରିହର, ବରାହ, କୁଶ, ରାଜା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଥିଲେ । ଯୋନିଭକ୍ଷ, ବୃଷପର୍ବ, ଲିଙ୍ଗଭକ୍ଷ, ବୈରୁରୁ, ନିଃପ୍ରଭା, ସପ୍ରଭା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିରୁଦର; ଏକଚକ୍ର, ମହାଚକ୍ର, ଦ୍ୱିଚକ୍ର, କୁଳସମ୍ଭବ, ଶରଭ, ଶଳଭ, କ୍ରପଥ, କ୍ରଥ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ । ବୃହଦ୍ୱନ୍ତି, ମହାଜିହ୍ବ, ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣ, ମହାଧ୍ୱନି, ଦୀର୍ଘଜିହ୍ବ, ଉର୍କନୟନ, ମୃଦକାୟ, ମୃଦପ୍ରିୟ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ । ବାୟୁ, ଗରିଷ୍ଠ, ନାମୁଚି, ଶମ୍ବର, ବିଜ୍ୱର, ବିଭୁ, ବିଶ୍ୱକ୍ଷେନ, ଚନ୍ଦ୍ରହନ୍ତା, କ୍ରୋଧବର୍ଦ୍ଧନ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଥିଲେ । କାଳକ, କାଳକାନ୍ତ, କୁଣ୍ଡଦା, ଯୁଦ୍ଧପ୍ରିୟ, ଗରିଷ୍ଠ, ବରିଷ୍ଠ, ପ୍ରଲମ୍ବ, ନରକ, ପୃଥୁ; ଇନ୍ଦ୍ରତାପନ, ବଟାପି, କେତୁମାନ, ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ, ଅଶିଲୋମ, ସୁଲୋମ, ବଶ୍କଳି, ପ୍ରମଦ, ମଦ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦାନବମାନେ ଏଠି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ । ସ୍ରୁଗାଳମୁଖ, କେଶୀ, ଶରଦ, ଏକାକ୍ଷ, ରାହୁ, ବୃତ୍ର, କ୍ରୋଧବିମୋକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ସେଠି ଥିଲେ । ଏହି ଏବଂ ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଘେରି ରହି, ଏମିତି କହିଲେ: “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି; ଆପଣ ଆମକୁ ତିନି ଲୋକ ଦେଇନାହାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର ଦେଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି । ହେ ପ୍ରଭୁ, ପିତାମହ, ଏଠି ଆପଣଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ଆମେ କଣ କରିବା? ଆମ ପାଇଁ ଯାହା କ୍ଷେମକାରୀ, ସେଇ କଥା କହନ୍ତୁ, କାରଣ ଆମେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବା । ଏହି ଦୁର୍ବଳ ଦେବମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଅଦିତିର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ଆମ ପାଖରେ ପରାଜିତ ଓ ନିହତ ହୁଅନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କର କ’ଣ ଦରକାର? ଆପଣ ସମସ୍ତଙ୍କ ପିତାମହ, ଆମର ଓ ଦେବମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ; ଆପଣଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତି ପରେ ଦେବମାନେ ପୁଣି ଆମ ପାଖକୁ ଫେରନ୍ତୁ । ଏଠି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ ଯେ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ ହେବ; ବରଂ ଏବେ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ସହିତ ଆମେ କେବଳ ଦେଖିବାକୁ ରହିବା ।” ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ତାଙ୍କର ଏହି ଗର୍ବିତ କଥା ଶୁଣି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା ଜନାର୍ଦନ, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ, ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ କହିଲେ: “ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆମନ୍ତ୍ରଣରେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବମାନେ ଏଠି ଆସିଛନ୍ତି, ରୁଦ୍ର ସହିତ, ବାଧା ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ; ସେମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ବିଘ୍ନ ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରିବା ଉଚିତ; ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତି ପରେ ଦେବମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ । ହେ ଶୂରବନ୍ତ, ତୁମେ ଏମିତି କର, ଯେ ଦାନବମାନେ ପୃଥିବୀରୁ ନିଷ୍କାସିତ ହେଉନ୍ତୁ, ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଜୟ ହେଉ, ତୁମେ ଓ ମୁଁ ମିଶି । ମାରୁତମାନେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସେବକ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ; ଦାନବମାନଙ୍କ ଧନ ନେଇ, ଆମେ ଯଜ୍ଞରେ ଅର୍ପଣ କରିବା । ଯେତେବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏଠି ଆସିବେ ଓ ଲୋକମାନେ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେବେ, ତେବେ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଦଳନ କରିବା, ସେମାନେ ଦାସତ୍ୱରେ ପହଞ୍ଚିବେ ।