ଏକ ସମୟରେ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ରୋମରେ ଆବୃତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତାର ଓ ରୂପା ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମହା ମୁନି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଶ୍ରୀମୟ, ସ୍ୱୟଂଭୂ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତିସ୍ଥଳ ହେଉଥିବା ଏକ ଦିବ୍ୟ ଆତ୍ମା ଅଛି। ସେ ଶୁଦ୍ଧ ଚୁଲ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଛାତି ରେ ଅତି ଦୀପ୍ତିମୟ ଲୋକ, ଯିଏ ପୁଣ୍ୟବାନଙ୍କର ଗମ୍ୟସ୍ଥଳ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଅନ୍ତ। ଯୋଗରେ ନିପୁଣ ମହାତ୍ମାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅଷ୍ଟଗୁଣ ଶାସନର ଅଧିପତି ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଆତ୍ମାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ମୁକ୍ତି ଆଶା କରୁଥିବା ଧୈର୍ୟଶୀଳ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଚିତ୍ତ ଯୋଗରେ ଲିନ ହୋଇଯାଏ। ଏହି କ୍ରିୟାକୁ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମୀ ଲୋକମାନେ ତପସ୍ୟା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠି କଠିନ ବ୍ରତ ଓ ନିୟମିତ ଆହାର ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ପୁନଃପୁନଃ ସେବା କରାଯାଏ। ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ଯୋଗୀମାନେ ତାଙ୍କୁ 'ଅନନ୍ତ' ନାମରେ ଜାଣନ୍ତି, ଯିଏ ହଜାର ମୁଣ୍ଡ ଓ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶେଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସର୍ପମାନଙ୍କ ସହିତ। ଏହି ମହାତ୍ମାକୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗ ଆଶା କରି ବଳି ଦେଇଥିବା ବେଳେ 'ଯଜ୍ଞ' ଭାବରେ ପୂଜା କରନ୍ତି। ସେ ଏକା, ଦିବ୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି, ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଚଳିଥିବା। ସେ ଦେବତା ଅନ୍ୟମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଓ ଜାଣିବାଯୋଗ୍ୟ, ଯଜ୍ଞ ଅଂଶ ଦେବାର ଦାତା, ସେଠି ଅଂଶ, ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ, ତାଙ୍କର ରୂପ ଆକାଶ। ଏହି ଦେବତା ଆମେ ଶରଣ ନେଉଛୁ, ମହାଭାଗ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଜୀବମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତିସ୍ଥଳ। ସେ ମୁନିମାନେ ଓ ଲୋକମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତିକାରୀ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଅଧିପତି, ଦେବମାନଙ୍କର କ୍ଷେମ ଓ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ରକ୍ଷା ପାଇଁ। ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପକା ଭୋଜ୍ୟର ଅଂଶ ଯଥାଯଥିକ, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନ ଦିଆଯାଏ; ଏହି ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ଯେଉଁ ଦିବ୍ୟ ଦେବତା ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ, ତାଙ୍କୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ। ତ୍ରେତା ଯୁଗର ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ୱର୍ଜନକର୍ତ୍ତା ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ; ଯେପରି ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପୂର୍ବରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ସେପରି ଯଜ୍ଞର ଉତ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲା। ଏପରି, ଅନନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମା, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଅନୁସୃତ ହୋଇ, କୃପାମୟ, ବୃଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ। ଏହି ଅଜ୍ଞେୟ ନିଜରୁ ଦୂର ଦାଦା ବ୍ରହ୍ମା, ବୈଦିକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନକାରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ଏକ ଏବଂ ଧନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭରିଥିବା ଯଜ୍ଞଶାଳାକୁ ଗଲେ। ସେଠି, ବିଷ୍ଣୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହାପ୍ରଭୁ, ଧନୁ ହାତରେ ଧରି, ଦୈତ୍ୟ ଦାନବ ରାଜାମାନେ ଓ ରାକ୍ଷସଗଣ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଅତି ଶୀଘ୍ର ଧ୍ୟାନ କରି, ସତ୍ୟ ଚିନ୍ତନ କରି, ଏହି ନିତ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ଯଜ୍ଞର ରୂପ ନେଲା। ଏଠି, ଦିବ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମା ପୁଜାରିମାନଙ୍କ ଚୟନ କଲେ; ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଶାରଦ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବାକୁ ଚୟିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ବହୃଚ ଶାଖାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଚ୍ଚାରଣକାରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶୁଭ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡିକ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନକୁ ଶୁଣିଥିଲେ। ଯଜ୍ଞଜ୍ଞାନ, ବେଦଜ୍ଞାନ, ଓ ଉଚ୍ଚାରଣର ବିଶେଷ ଜ୍ଞାନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିମାନଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ଯଜ୍ଞ ଶାଳା ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ ଯଜ୍ଞ ଶ୍ରୟାଣ, ଶବ୍ଦ ଜ୍ଞାନୀ, ଶବ୍ଦ ଅର୍ଥରେ ନିପୁଣ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିପୁଣ। ମୀମାଂସା ଓ ତର୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଶାରଦମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଉକ୍ତି କଲେ; ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନରେ, ରାଜା, ଦୃଢ଼ ବ୍ରତୀମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ଅଂଶ ଦେଉଥିଲେ; ବ୍ରହ୍ମା, ଲୋକମାନଙ୍କର ପିତାମହ, ଏହି ଯଜ୍ଞ ଭୂମିରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁ, ଦୁଇ ପକ୍ଷରେ ପୂଜିତ, ସେଠି ପୂଜିତ ହେଲେ; ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ତାଙ୍କୁ ଆଧାର କରି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଡକ୍ଷ, ଵସିଷ୍ଠ, ପୁଲହ, ମରୀଚି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ; ଅଙ୍ଗିରା, ଭୃଗୁ, ଅତ୍ରି, ଗୌତମ, ଓ ନାରଦ ମଧ୍ୟ। ଜ୍ଞାନ, ମଧ୍ୟ ଆକାଶ, ବାୟୁ, ଆଲୋକ, ଜଳ, ପୃଥିବୀ; ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ, ରସ ଓ ଗନ୍ଧ ମଧ୍ୟ। ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ବିକାର, ଏବଂ ଯାହା ବଡ଼ କାରଣ; ଚାରି ବେଦ: ଋକ୍, ଯଜୁର, ସାମ, ଅଥର୍ୱ। ଶବ୍ଦ, ଶ୍ରୁତି, ନିରୁକ୍ତ, ଅନୁଷ୍ଠାନ, ଛନ୍ଦ ଏକସାଥି; ଆୟୁର୍ବେଦ, ଧନୁର୍ବେଦ, ମୀମାଂସା, ଗଣିତ ମଧ୍ୟ। ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାର ଜ୍ଞାନ, ଏବଂ ଇତିହାସ; ଏହି ଉପାଙ୍ଗ ଓ ଉପଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡିକ ସହିତ, ସମସ୍ତ ବେଦ ଶୋଭିତ। ସେମାନେ ମହାତ୍ମା, ନିଜ ପରିଚୟ ଦେଇଥିବା ପିତାମହଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି; ତପସ୍ୟା, ଯଜ୍ଞ, ନିଶ୍ଚୟ, ଏବଂ ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ। ଏମିତି ଅନେକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ସମୟ, ଧନ, ଧର୍ମ, ଇଚ୍ଛା, ଦ୍ୱେଷ, ଏବଂ ସମୟ ସମୟରେ ଆନନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶିତ। ଶୁକ୍ର, ବୃହସ୍ପତି, ସମ୍ବର୍ତ୍ତ, ବୁଧ, ଶନି, ରାହୁ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗ୍ରହମାନେ ମଧ୍ୟ। ମାରୁତଗଣ, ବିଶ୍ୱକର୍ମା, ପିତୃମାନେ, ଭାରତ; ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସୋମ, ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି। ଗାୟତ୍ରୀ, ଦୁର୍ଗତାରଣୀ, ସପ୍ତ ରୂପରେ ବାଣୀ, ସମସ୍ତ ଅକ୍ଷର ଓ ନକ୍ଷତ୍ର ମଧ୍ୟ। ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଭାଷ୍ୟ, ଶରୀର ଧାରଣ କରୁଥିବା ଏବଂ ନରପତି; ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଦିନ, ରାତି ମଧ୍ୟ। ଅର୍ଦ୍ଧମାସ, ମାସ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ, ଦେବମାନେ ସହିତ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି। ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବୀମାନେ: ଲଜ୍ଜା, କୀର୍ତ୍ତି, ଶ୍ରୀ, ଦୀପ୍ତି, ଧୈର୍ୟ, କ୍ଷମା, ସମୃଦ୍ଧି, ଆଚାର, ଜ୍ଞାନ, ବୁଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ। ଶ୍ରୁତି, ସ୍ମୃତି, ଧୈର୍ୟ, ଶାନ୍ତି, ପୋଷଣ, କ୍ରିୟା; ଏବଂ ନୃତ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତରେ ନିପୁଣ ଦିବ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନେ। ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କର ମାତାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି: ବିପ୍ରଚିତ୍ତି, ଶିବି, ଶଙ୍କୁ, ରୟା, ଶଙ୍କୁ।