ସେଇ ସମୟରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଅଧିପତିମାନେ ଗଭୀର ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ମୃଗବ୍ୟାଧ, ଶର୍ବ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନିରୃତି, ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଏହି ସଭାରେ ଅଜଏକପାଦ, ଅହିର୍ବୁଧ୍ନ୍ୟ, ପିଣାକୀ, ଅଜୟ, ଭବ, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, କପର୍ଦ୍ଦୀ—ଏହି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ସେଠାରେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାଣୁ, ଭଗ, ରୁଦ୍ରମାନେ, ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ କୁମାର, ଅଷ୍ଟ ବସୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାରୁତମାନେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲେ। ବିଶ୍ୱଦେବ, ସାଧ୍ୟମାନେ, ଏବଂ ଶେଷ ଓ ବାସୁକି ଆଦି ମହାନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ସହିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। କାଶ୍ୟପ, କମ୍ବଳ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତକ୍ଷକ—ଏହି ମହାନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ହାତ ଜୋଡି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲେ। ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ, ଅରିଷ୍ଟନେମି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗରୁଡ, ବାରୁଣି, ଆରୁଣି ଏବଂ ବିନତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ସ୍ବୟଂ ଶ୍ରୀନାରାୟଣ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ଏସି ବିଶ୍ୱର ଆଚାର୍ୟ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଏବଂ ମହାମୁନିମାନେ ସହିତ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। ନାରାୟଣ କହିଲେ, “ହେ ବିଶ୍ୱପତି, ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇଛି, ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ତେଣୁ ଆପଣ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କର ନାଥ, ହେ କମଳ-ଯୋନି, ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛୁ। ଏଠାରେ ମୋ ଦ୍ୱାରା କଣ କରିବା ଉଚିତ, ଆପଣ ଆମକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା କରନ୍ତୁ।” ଏଭଳି କହି, ନାରାୟଣ ଏବଂ ଦେବମୁନିମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲେ। ତାପରେ, ଅଦୃଶ୍ୟ ଜନ୍ମ ଥିବା ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାଥ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମସ୍ତେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ତେଜରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ୍ବଳୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଇଯାଇଥିଲା। ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଓ ସୁନ୍ଦର କେଶରେ ଶୋଭିତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଧାଗା ଓ ଚାଁଦିର ଅଳଙ୍କାରରେ ଭୂଷିତ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଋଷି ସଦୃଶ, ଆତ୍ମଜନ୍ମା, ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କର ମୂଳ ଉତ୍ସ ବ୍ରହ୍ମା ସେଠାରେ ଦୃଢ଼ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ସ୍ୱଚ୍ଛ କେଶ, ବିସ୍ତୃତ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ, ସମସ୍ତ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କର ଗତି ଏବଂ ପାପୀମାନଙ୍କର ଅନ୍ତିମ ଗତି ହେଉଥିବା ସେଇ ପ୍ରଭୁ। ଯୋଗରେ ନିପୁଣ ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅଷ୍ଟ ଗୁଣର ଅଧିକାରୀ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଦେବତା ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି। ଯେଉଁ ମୁକ୍ତିକାମୀ ପ୍ରাণୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଯୋଗରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇଯାନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମୀ, କଠିନ ବ୍ରତ ଏବଂ ନିୟମିତ ଆହାର ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଯେଉଁ ଦିନେ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି, ତାହାକୁ ସମସ୍ତେ ତପସ୍ୟା ବୋଲି କହନ୍ତି। ନାଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ଯୋଗୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନନ୍ତ ବୋଲି କହନ୍ତି, ହଜାର ମୁଣ୍ଡ ଓ ରକ୍ତାଖ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ଶେଷ ଆଦି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାଗମାନେ ସହିତ। ସ୍ବର୍ଗ ଆକାଙ୍କ୍ଷୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ବୋଲି କହନ୍ତି—ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମୁନି, ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ବ୍ରମଣ କରୁଥିବା। ସେ ଦେବତା—ଯିଏ ଜାଣନ୍ତି ଓ ଯିଏ ଜାଣାଯାନ୍ତି, ଯଜ୍ଞର ଭାଗଦାତା, ବୃଷ, ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ, ଆକାଶ ତାଙ୍କର ରୂପ। ସେଇ ଦେବତା, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଭୂତମାନଙ୍କର ମୂଳ ଉତ୍ସ, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଛୁ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ମୁନିମାନେ ଏବଂ ଲୋକମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି, ସେଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ। ତ୍ରେତାଯୁଗର ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ; ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା, ସେପରି ଯଜ୍ଞର ସୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ ହେଲା। ଏଭଳି, ଅନନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମା, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପ୍ରବୀଣ ହେବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ। ଅବିଧେୟ ସ୍ୱରୂପ ବ୍ରହ୍ମା, ଧନୀ ପ୍ରସ୍ତୁତିକାରୀ ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନକାରୀମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ, ଧନୁଷ୍ ଧାରଣ କରି, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବ ରାଜାମାନେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଏକାଗ୍ର ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ନିଜକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ତାଙ୍କର ନିଜ ଅନ୍ତଃକରଣରେ ଚିନ୍ତନ କଲେ; ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରି, ଶାଶ୍ୱତ ଯଜ୍ଞ ସ୍ୱୟଂ ଯଜ୍ଞ ହେଇଯାଇଲେ। ସେଠାରେ ପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମା ପୂଜାରିମାନେ ଚୟନ କଲେ; ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଦ୍ୱାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ। ବହ୍ୱୃଚ ଶାଖାର ପ୍ରଧାନ ଅଧ୍ୟୟନକାରୀମାନେ ବେଦମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ଯଜ୍ଞ କ୍ରମକୁ ସାବଧାନ ଭାବେ ଶୁଣିଲେ। ଯଜ୍ଞ ଜ୍ଞାନ, ବେଦ ଜ୍ଞାନ, ଶ୍ରୁତିର ନିପୁଣତା—ଏସବୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିମାନଙ୍କର ଧ୍ବନିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ଯେଉଁମାନେ ଚୟନବିଧି, ଶବ୍ଦଶାସ୍ତ୍ର, ଶବ୍ଦାର୍ଥ ଓ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ଏଠି ବିଦ୍ୟା ଦେଖାଇଲେ। ମୀମାଂସା ଓ ତର୍କରେ ନିପୁଣ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଭିନ୍ନ ମତ ପ୍ରସ୍ତାବ କଲେ; ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନରେ ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଦେଖିଲେ—ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମନ୍ତ୍ରପାଠ ଓ ହୋମ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିମଗ୍ନ; ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ପିତାମହ, ସେଇ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଯେଉଁ ପ୍ରଶଂସିତ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସେଠାରେ ପୂଜା କଲେ; ପ୍ରଜାପତିମାନେ ତାଙ୍କୁ ନାୟକ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାନ କଲେ। ଡକ୍ଷ, ବଶିଷ୍ଠ, ପୁଲହ, ମରୀଚି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଙ୍ଗିରା, ଭୃଗୁ, ଅତ୍ରି, ଗୌତମ ଓ ନାରଦ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଜ୍ଞାନ, ମଧ୍ୟମ ଆକାଶ, ବାୟୁ, ଆଲୋକ, ଜଳ, ପୃଥିବୀ; ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ, ରସ, ଗନ୍ଧ—ଏମିତି ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଏଠି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ପରିଣାମ, ବିକାର ଏବଂ ଯାହା କି ମହାକାରଣ, ଚାରିଟି ବେଦ—ଋଗ୍, ଯଜୁର୍, ସାମ, ଅଥର୍ବ—ସମସ୍ତ ଏଠି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।