ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ୍, ଏହି କଥାଟି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ। ଯେତେବେଳେ ପୁଷ୍କରରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, ତାହାର ପୂର୍ବରୁ କଣ ଘଟିଥିଲା, ତାହା ଶୁଣ। ଆଦିରେ, କୃତୟୁଗରେ, ସେ ମହାପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ। ମାରୀଚି, ଅଙ୍ଗିରା, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ—ଏହି ମହାମୁନିମାନେ, ଏବଂ ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ, ସମସ୍ତ ଗହନାରେ ଭୂଷିତ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଥିଲେ। ଅପ୍ସରାମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଖରେ ନୃତ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ। ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗୀତ ଗାଇ, ଆକାଶରେ ସଙ୍ଗୀତରେ ମନମୋହିତ ହେଇଥିଲେ। ତୁମ୍ବୁରୁ, ମହାଶ୍ରୁତି, ଚିତ୍ରରଥସେନା, ଉର୍ଣ୍ଣୟୁ, ଅନଘ, ଗୋମୟୁ, ସୂର୍ୟବର୍ଚ୍ଛ, ସୋମବର୍ଚ୍ଛ, ତ୍ରିନୟୁ, ନନ୍ଦି, ଚିତ୍ରରଥ, ଶାଳିଶିର, ପର୍ଜନ୍ୟ, କଳି, ତାରକ—ଏହି ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଏକଠି ହୋଇ ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ। ହାହା ଓ ହୁହୁ ଗନ୍ଧର୍ବ, ହଂସ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପରେ, ଦେବତାଙ୍କୁ ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ। ଏଭଳି, ଦିବ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନେ ମହାଦେବଙ୍କ ପାଖରେ ନୃତ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଧାତା, ଅର୍ୟମାନ୍, ସବିତା, ବରୁଣ, ଅଂଶ, ଭଗା, ଇନ୍ଦ୍ର, ବିବସ୍ୱାନ୍, ପୁଷଣ୍, ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ରି, ପର୍ଜନ୍ୟ—ଏହି ୧୨ ଆଦିତ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶକ୍ତିରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଥିଲେ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ମୃଗବ୍ୟାଧ, ଶର୍ବ, ନିରୃତି, ଅଜଏକପଦ, ଅହିର୍ବୁଧ୍ନ୍ୟ, ପିନାକୀ, ଅଜୟ, ଭବ, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, କପର୍ଦୀ, ସ୍ଥାଣୁ, ଭଗା, ରୁଦ୍ରମାନେ, ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ, ଆଠ ଵସୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାରୁତମାନେ, ବିଶ୍ୱଦେବ, ସାଧ୍ୟମାନେ, ଶେଷ ଓ ବାସୁକୀ ଆଦି ମହାନାଗମାନେ, କାଶ୍ୟପ, କମ୍ବଳ, ତକ୍ଷକ—ସମସ୍ତ ନାଗମାନେ ହାତ ଯୋଡି ଉପସ୍ଥିତ ହେଇଥିଲେ। ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ, ଅରିଷ୍ଟନେମି, ଗରୁଡ, ବାରୁଣୀ, ଆରୁଣୀ, ଭିନତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସମସ୍ତ ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଇଥିଲେ। ନାରାୟଣ ନିଜେ, ଲୋକମାନଙ୍କ ନାଥ, ଗଣମୁନିମାନେ ସହିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ, “ହେ କମଳଜ, ଆପଣ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଭରିଯାଇଛି, ଆପଣ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ତେଣୁ, ଆପଣ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ; ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଏଠାରେ ମୋତେ ଯେ କିଛି କରିବାକୁ ହେବ, ମୋତେ ନିର୍ଦେଶ ଦିଅ।” ଏପରେ, ନାରାୟଣ ଓ ମୁନିମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଉଠିଲେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଚାରିଦିଗରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା। ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନରେ ଭୂଷିତ, ସୁନୀଳ କେଶ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତାର, ଚାନ୍ଦି ଦ୍ୱାରା ଆଚ୍ଛାଦିତ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ମୁନି ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସ୍ୱୟଂଭୂ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଉତ୍ସ, ପବିତ୍ର କେଶ, ବିଶାଳ ଛାତି, ସମସ୍ତ ତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସୁକୃତିମାନଙ୍କ ଗତି, ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ଶେଷ। ଯୋଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ମହାତ୍ମାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଷ୍ଟଗୁଣ ଶାସନଧାରୀ ସ୍ୱରୂପରେ ଜାଣନ୍ତି। ଯେଉଁଥିରେ ଲିବେରେସନ୍ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥାଏ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ପାଇଁ, ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ମନ ଯୋଗରେ ଲିନ ହୋଇଯାଏ। ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମୀ ଏହିକୁ ତପସ୍ୟା କହନ୍ତି, କଠିନ ବ୍ରତ ଓ ନିୟମିତ ଆହାର ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ପୁନଃପୁନଃ ଶେବା କରନ୍ତି। ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଯୋଗୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନନ୍ତ ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତି, ହଜାର ମୁଣ୍ଡ, ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ଶେଷ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାଗମାନେ ସହିତ। ସ୍ୱର୍ଗ ଆଶା କରୁଥିବା ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି, ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଚଳିଥିବା। ଜ୍ଞାତ ଓ ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ଦେବତା, ଯଜ୍ଞ ଭାଗ ଦେବାକୁ, ବୃଷ, ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ, ଆକାଶ ତାଙ୍କର ରୂପ। ସେହି ଦେବତା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଜୀବମାନଙ୍କ ମୂଳ, ଆମେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛୁ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉପକାର ଓ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ମୁନିମାନେ ଓ ଲୋକମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିବା ଦେବତା। ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପକା ଭୋଜନ ଅନୁକୂଳ, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଫରିଂ, ଏହି ସମସ୍ତ ଉପକ୍ରମ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ; ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ତ୍ରେତାଯୁଗର ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ; ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା, ଏହି ଭଳି ଯଜ୍ଞର ସୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲା। ବ୍ରହ୍ମା, ଅନନ୍ତ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଧାରକ, ଦେବତାମାନେ ଅନୁସରଣ କଲେ, ସେ ଜରାମୂଳକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ। ଅଗ୍ରହଣ୍ୟ ତାତ୍ତ୍ୱିକ ସ୍ୱରୂପ ଥିବା ପିତାମହ ଯଜ୍ଞ ବେଦିରେ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଧନୀ ପୁରୋହିତମାନେ ଏବଂ ଅନୁଷ୍ଠାନକାରୀମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ବିଷ୍ଣୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତା, ଧନୁ ହାତରେ ନେଇ, ଦୈତ୍ୟ ଦାନବ ରାଜାମାନେ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ସ୍ଥାନ ନେଇଥିଲେ। ସେ ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ଚିନ୍ତନ କଲେ, ଏବଂ ଏବେ ନିତ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ଯଜ୍ଞ ଭାବରେ ପରିଣତ ହେଲା। ଏଠାରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା ପୁରୋହିତମାନେ ଚୟନ କଲେ; ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଯଜ୍ଞ କ୍ରିୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ପୁରୋହିତ ଭାବେ ନିର୍ବାଚିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ବହୃଚ ଶାଖାର ମୁଖ୍ୟ ପାଠକମାନେ ସହିତ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମଙ୍ଗଳ ଶବ୍ଦ ପାଠ କରିଥିଲେ; ପ୍ରମୁଖ ମୁନିମାନେ ଯଜ୍ଞର ପାଠ ଶୁଣିଥିଲେ। ଯଜ୍ଞ ଜ୍ଞାନ, ବେଦ ଜ୍ଞାନ, ପାଠକୁଶଳତା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିମାନେ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର ରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଲା। ଯେମାନେ ଯଜ୍ଞ ବିଧି ଜାଣନ୍ତି, ଶବ୍ଦ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଅର୍ଥ ଜାଣନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ସଂଲଗ୍ନ ହେଲେ। ଏଭଳି, ପୁଷ୍କରରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଦେବତା, ମୁନି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ନାଗ, ଦେବତା, ଅନେକ ଶକ୍ତି, ପୁରୋହିତ ଓ ବେଦପାଠକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।