ଏକ ସମୟର କଥା, ଦେବୀଙ୍କ ଶୋଭା ଏପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଥିଲା ଯେ, ତାଙ୍କର ହସ୍ତଦ୍ୱୟ ସର୍ପର ଭୂଜା ଭଳି ଗଠିତ, ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା । ତାଙ୍କର ଛାତି ଦୁଇଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ, ଗୋଳାକାର ଓ ସମ ନିପଲ୍ସ୍ ସହିତ ଦେଖିବାକୁ ବେଶ୍ ଶୋଭାଦାୟକ । ଦେବୀଙ୍କ କଟି ତିନୋଟି ଭଙ୍ଗିରେ ଅଲଙ୍କୃତ, ତାଙ୍କର ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାମୟ ନିତମ୍ଭ ଉପରେ ଗର୍ବିତ, ଗଭୀର ଓ ଆକର୍ଷକ ନାଭି ତାଙ୍କର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ୍ର ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ଦେବୀଙ୍କ ଚଉଡ଼ା କଟି, ମନୋହର ଉରୁ, ଓ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଥିଲା । ତାଙ୍କର ଗଠିତ ଉରୁ, ସୁସଂଖଳିତ ଗୁଡ଼ିକ, ଏବଂ ଚରଣ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ । ଏହି ମହାଦେବୀ ତିନି ଲୋକର ଧାରକୀ, ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ସବୁବେଳେ ପୂରଣ ହୁଏ । ଶୁଭ୍ର କାନ୍ତିମୟ ଏହି ଦେବୀ ସମସ୍ତ ଭଗ୍ୟ ଓ ଵର ଦାତ୍ରୀ । ଯେଉଁଠି ମଣିଷ ପୁଷ୍କରକୁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରି ଦେବୀଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି । ବିଶେଷକରି ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଧାନ ଭାବେ ପୂଜା କରାଯାଏ । ଯେମାନେ ତାଙ୍କର ମହିମା ଜାଣି ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ କିଛି ଅସମ୍ଭବ ନୁହେଁ—ପୁଅ କିମ୍ବା ଧନ, ସବୁ ଲାଭ ହେବ । ଅରଣ୍ୟ, ମହାବନ, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର କିମ୍ବା ଚୋରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅଟକାଯିବା ମଣିଷମାନେ ପାଇଁ ଦେବୀ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଆଶ୍ରୟ । ସାଧନା, ଶ୍ରୀ, ଧୃତି, କୀର୍ତ୍ତି, ଲଜ୍ଜା, ଜ୍ଞାନ, ନମ୍ରତା, ବୁଦ୍ଧି, ସନ୍ଧ୍ୟା, ରାତି, ତେଜ, ନିଦ୍ରା ଓ କାଳରାତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଦେବୀଙ୍କ ରୂପ ଅଟୁଟ । ଦେବୀ ଅମ୍ବା, କମଳା, ମାତା, ବ୍ରହ୍ମାଣୀ, ତପସ୍ୱିନୀ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ମାତୃ ଓ ଗାୟତ୍ରୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଜୟ, ବିଜୟ, ପୋଷଣ, କ୍ଷମା, ଦୟା ଦେବୀଙ୍କ ଗୁଣ; ସେ ସବୁବେଳେ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ଛୋଟ ଭଉଣୀ ଓ ପିତାମହଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟର ଶକ୍ତି । ଦେବୀ ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ରୂପରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଶୋଭାମୟ ଦୃଷ୍ଟି, ତପସ୍ୱିନୀ, ଭକ୍ତମାନେଙ୍କ ରକ୍ଷିତ୍ରୀ । ସେ ନଗର, ତୀର୍ଥ, ଆଶ୍ରମ, ଅରଣ୍ୟ, ଉଦ୍ୟାନ ସବୁଠି ବାସ କରନ୍ତି । ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଆସନରେ ବାମପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦେବୀ ବିରାଜିତ; ଡାହାଣପଟେ ସାବିତ୍ରୀ, ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ପିତାମହ । ଯଜ୍ଞର ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣା, ରାଜାମାନେ ପାଇଁ ସିଦ୍ଧି ଓ ସମୁଦ୍ରର ସୀମା ମଧ୍ୟ ଦେବୀଙ୍କ । ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କ ଦୀକ୍ଷା, ପରମ ତେଜ ଓ ତାରାମଣ୍ଡଳର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦେବୀଙ୍କ; ନାରାୟଣଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଭାବେ ଦେବୀ ବିରାଜନ୍ତି । ଋଷିମାନେ ପାଇଁ କ୍ଷମା ଓ ସିଦ୍ଧି, ତାରାମାନ୍ୟରେ ରୋହିଣୀ ଓ ରାଜଦ୍ୱାର, ତୀର୍ଥ, ସଙ୍ଗମ ସ୍ଥଳରେ ଦେବୀଙ୍କ ବିଶେଷ ସ୍ଥାନ । ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା, ନୀତିରେ ବିବେକ, ଧୃତି, ନିଷ୍ଠା ଓ ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଉମାଦେବୀ ଭାବେ ଦେବୀ ଚିହ୍ନିତ । ଦେବୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହଜାର ଚକ୍ଷୁର ଶୋଭା, ଋଷିମାନେଙ୍କ ଧର୍ମମୟ ମନ, ଦେବମାନେଙ୍କ ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ । କୃଷକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସୀତା, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀ ଭାବେ ଦେବୀ ବିରାଜିତ; ସେ ସବୁବେଳେ ବିଧବାମାନେଙ୍କୁ ସଉଭାଗ୍ୟ ଦାନ କରନ୍ତି, ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଦେଇ ଉପକୃତ କରନ୍ତି । ଯେଉଁଠି ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ରୋଗ, ମୃତ୍ୟୁ, ଭୟ ଦୂର ହୁଏ; ଏବଂ କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ବିଶେଷ ପୂଜା ମିଳେ । ଦେବୀ ସମସ୍ତ ଇଛା ପୂରଣ କରିବେ, ଶୁଭ ଦେଇବେ; ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର କିମ୍ବା ଏହାର ଶ୍ରବଣ କଲେ ସମସ୍ତ କାମନା ସିଦ୍ଧି ହେବ—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ । ଗାୟତ୍ରୀ ନିଜେ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏହିପରି ହେବି, ଯେପରି ତୁମେ କହିଛ ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ, "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଏହି ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଉପାଖ୍ୟାନ ସତ୍ୟ ଶୁଣିଛି; ଏଠାରେ ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କ ଅଭିଷେକ ହେଲା । ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ବିରୋଧ, ଶାପ ଦାନ, ଏବଂ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବୀଙ୍କ ସ୍ତୁତି ମଧ୍ୟ ହେଲା । ତେଜସ୍ବି ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କୁ ରୁଦ୍ର ସ୍ତୁତି କଲେ, ଏହା ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପରମାତ୍ମା ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହିଲେ । ଏହି ଶୁଣି, ମୋର ଶରୀର ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେଲା, ମନ ଶାନ୍ତି ଲାଗିଲା, ଅତି ଆନନ୍ଦ ଓ ଅତି ଉତ୍ସୁକତା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା । ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ନାରାୟଣ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହି ପରମ ଷ୍ଟୋତ୍ର ରଚନା କରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ରଖିଦେଲେ । ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଏହି ମହିମାମୟ ଶବ୍ଦ ଦେଇ ମାନ୍ୟ ଦେବୀଙ୍କୁ ସନ୍ତୋଷ ଓ ପୋଷଣ ଦେଲେ ।" "ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଏହି ସବୁ ତୁମ ମୁଖରୁ ମୁଁ ଶୁଣିଛି; ଏହା ପରେ କ'ଣ ଘଟିଲା ଓ କ'ଣ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଲା, ସେଥିରେ ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ । ଏହା କ୍ରମାନୁସାରେ କହ; ଏହି ଶୁଣିଲେ ମୋର ଶରୀର ପବିତ୍ର ହେବ—ଏହି ବିଷୟରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।" ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ, "ଏହି ସମୟରେ, ଯେତେବେଳେ ପୁଷ୍କରରେ ସେ ପରମେଶ୍ୱର ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, ତୁମେ ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଉପାଖ୍ୟାନ ଶୁଣ । ଆଦିକାଳରେ, କୃତୟୁଗର ଆରମ୍ଭରେ, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ; ମାରୀଚି, ଅଙ୍ଗିରା, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ ଓ ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତି ସମସ୍ତେ ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ସମ୍ମାନ କଲେ । ଅପ୍ସରାମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ; ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସଙ୍ଗୀତ ଚରାଇ ଆକାଶକୁ ମନୋରଞ୍ଜନ କରୁଥିଲେ । ତୁମ୍ବୁରୁ, ମହାଶ୍ରୁତି, ଚିତ୍ରରଥସେନ, ଉର୍ଣୟୁ, ଅନଘ, ଗୋମୟୁ, ସୂର୍ୟବର୍ଚ୍ଚସ୍, ସୋମବର୍ଚ୍ଚସ୍, ତ୍ରିନୟୁ, ନନ୍ଦି, ଚିତ୍ରରଥ, ଶାଲିଶିର, ପର୍ଜନ୍ୟ, କଳି, ତାରକ ଏବଂ ହାହା-ହୁହୁ ଗନ୍ଧର୍ବ, ହଂସ ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସଙ୍ଗୀତ କରୁଥିଲେ । ଏହା ସହିତ ଅପ୍ସରାମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ । ଧାତା, ଅର୍ୟମା, ସାବିତା, ବରୁଣ, ଅଂଶ, ଭାଗ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବିବସ୍ୱାନ୍, ପୂଷା, ତ୍ୱଷ୍ଟା, ପର୍ଜନ୍ୟ ଏହି ୧୨ ଜଣ ଆଦିତ୍ୟ ଦେବତା ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ବିରାଜିଥିଲେ ।" ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟରେ, ଦେବୀଙ୍କ ମହିମା, ତାଙ୍କର ଶୋଭା ଓ ଦୟା ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବିକାଶ ପାଇଲା ।