ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ମହାସଭାରେ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ରାଜାମାନେ ଏକାଠି ହେଲେ। ସେଠି ଦ୍ୱିଜମାନେ ଭବ୍ୟ ରୂପରେ ଦେଖାଗଲେ, ତାଙ୍କର ଅନୁରୋଧ ପୂରଣ କଲେ। ସେମାନେ ମଧ୍ୟେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ଦେଖାଇଲେ, ଏବଂ ଏକ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଅନ୍ୟ ଦେବତା ଏହିପରି କହିଲେ—“ତୁମେ ଆମ ପାଇଁ ଭାଇ, ପିତା, ଗୁରୁ ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ; ତୁମେ ନାହିଁ ଥିଲେ ମୁଁ ଜୀବନ ଚାଲାଇପାରିବି ନାହିଁ।” ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ସମୟରେ ଦୃଷ୍ଟି ଶୁଭ ହେଉଥିଲା, ମନ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଥିଲା; ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ ଏହି ଦୃଷ୍ଟିର ଦୟାରେ। ଯେଉଁମାନେ ଏହିପରି ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯିବେ, ସେମାନେ ଧର୍ମିକ ହେବେ ଏବଂ ଲୋକଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା କଥା ଶୁଣିପାରିବେ। ଏହି ଦୟାରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ପଦ ପାଇଥିବା ନହୁଷ ଆଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିବେ ଏବଂ ଅନୁରୋଧ କରିବେ; ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ନହୁଷର ପାପ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହେବ, ଏହା ଆଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କର କଥା। ପରେ ନହୁଷ ସର୍ପ ରୂପ ନେଇ ଆଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବେ—“ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ନଶ୍ଟ ହେଇଛି, ମୋର ଆଶ୍ରୟ ହେଉ, ମୁନି।” ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକ ଋଷି ଦୟାଭାବରେ ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମର ବଂଶରେ ଏକ ରାଜା ଜନ୍ମ ନେବେ, ତୁମର ପରିବାରର ଆନନ୍ଦ; ସେ ସର୍ପ ରୂପରେ ତୁମକୁ ଦେଖିବେ ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମର ଶାପ ଭଙ୍ଗ କରିବେ।” ତା ପରେ, ତୁମେ ସର୍ପ ରୂପ ଛାଡ଼ି ଆଉଥରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ; ତୁମର ପତି ଆଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଦୁଇଜଣେ ଏକାଠି ଦେବଲୋକକୁ ଫେରିବେ। ମୁଁ ଦେଉଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦ ଦ୍ୱାରା, ମୂଦ୍ରା ନୟନ ଅପରାଜିତେ, ତୁମେ ଏହି ଫଳ ପାଇବ। ସେ ସମୟରେ, ଦେବୀମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଏହିପରି କଥା ଶୁଣିଲେ; ଯେଉଁମାନେ ସନ୍ତାନ ହୀନ ଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ନେଇବେ ନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ, ଗାୟତ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ଗୌରୀ ଉତ୍ତିଜିତ ହେଲେ; ସେ ଆନନ୍ଦ ଓ ସନ୍ତୋଷରେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପ୍ରିୟା, ଯଜ୍ଞ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଏବଂ ଦେବୀ ଗାୟତ୍ରୀ ମାନ୍ୟ ଦେବୀ ରୂପରେ ଦେଖାଗଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ରୁଦ୍ର ଶିବ ଦେବୀ ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ—“ଓ ବେଦମାତା, ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରରେ ପବିତ୍ର, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ। ଓ ଗାୟତ୍ରୀ, ବିପଦ ଦୂର କରିବାରୀ, ଶବ୍ଦ ଏବଂ ସାତ ରୂପରେ ବ୍ୟପ୍ତ। ସମସ୍ତ ସ୍ତୁତି, ସମସ୍ତ ଗୀତ, ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଗୁଣ, ସମସ୍ତ ଭାଷ୍ୟ ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ର, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ବିଦ୍ୟା, ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ—ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ।" "ତୁମେ ଧଳା ଓ ଦୀପ୍ତିମୟ ରୂପରେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ, ଚଉଡ଼ା ହାତ ଏବଂ କଦଳୀ ଗଛର ମୂଳ ପରି ମୃଦୁ, ହାତରେ ମୃଗଶୃଙ୍ଗ ଓ ନିର୍ମଳ ପଦ୍ମ ଧରି, ଶୁଭ୍ର ଶିଳା ଓ ଲାଲ ଉପର ଚାଦର ପିନ୍ଧି, ଚାନ୍ଦ୍ରକିରଣ ପରି ମାଳା ଓ ଦିବ୍ୟ ଖଣ୍ଡ ହାର ଦୁଇ କାନରେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦୀପ୍ତିମୟ ମୁହଁ, ଶୁଭ୍ର ମୁକୁଟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚୁଡ଼ା ରୂପରେ, ହାତ ଗୁଡ଼ି ନାଗ ମଣିର ପରି, ଦିବ୍ୟ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ମଧୁର ଏବଂ ଗୋଳ ଉର, ତିନି ଭାଗ ରେ ଶୋଭିତ କମର, ଅତି ଶୁଭ୍ର ନିତମ୍ଭ, ଗଭୀର ନାଭି, ଚଉଡ଼ା ନିତମ୍ଭ, ଶୁଭ୍ର ଜଘା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁହଁ, ଗଠିତ ଜଘା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଡ଼ି, ଚଉଡ଼ା ପାଦ।" "ତୁମେ ତିନି ଲୋକର ଧାରଣ କରିଥିବା, ପୃଥିବୀରେ ତୁମର ଅନୁରୋଧ ସଦା ପୂରଣ ହୁଏ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ୍ୟବତୀ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚାୟାର ମାଲିକା, ତୁମେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାରୀ।" "ଯେଉଁମାନେ ପୁଷ୍କରା ଯାତ୍ରା କରି ତୁମକୁ ଦେଖିବେ, ସେମାନେ ଶୁଭ୍ର ହେବେ; ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ତୁମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୂଜା ହେବ। ଏବଂ ଯେଉଁ ମାନବ ତୁମର ମହିମା ଜାଣି ପୂଜା କରିବେ, ସେମାନେ ପାଇଁ କିଛି ଅସମ୍ଭବ ନୁହେଁ—ସନ୍ତାନ କିମ୍ବା ଧନ।" "ଯେଉଁମାନେ ଜଙ୍ଗଲ, ବନ, ବିଶାଳ ସାଗର, କିମ୍ବା ଚୋରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅଟକି ରହିଛନ୍ତି, ତୁମେ ତାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରୟ।" "ତୁମେ ସାଧନା, ଭାଗ୍ୟ, ଧୃଢତା, ଖ୍ୟାତି, ଲଜ୍ଜା, ଜ୍ଞାନ, ବିନୟ, ପ୍ରଜ୍ଞା; ତୁମେ ସନ୍ଧ୍ୟା, ରାତି, ଦୀପ୍ତି, ନିଦ୍ରା, ଏବଂ କାଳର ରାତି।" "ତୁମେ ଅମ୍ବା, କମଳା, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ମାତା; ବ୍ରହ୍ମାଣୀ, ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୀ; ଦେବୀ ଗାୟତ୍ରୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀ।" "ତୁମେ ବିଜୟ, ପ୍ରାପ୍ତି, ପୋଷଣ, ଧୈର୍ୟ, ଦୟା; ସଦା ସାବିତ୍ରୀଙ୍କର ଛୋଟ ଭଉଣୀ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କ୍ରିୟା।" "ତୁମେ ଅନେକ ରୂପରେ, ସାର୍ବଜନୀନ ରୂପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୟନ, ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୀ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ, ଚଉଡ଼ା ନୟନ, ଭକ୍ତମାନେ ରକ୍ଷା କରିଥିବା।" "ଶହର ଓ ତୀର୍ଥ, ଆଶ୍ରମ, ଉତ୍ତମ ମୁହଁ, ଦେବୀ, ତୁମର ନିବାସ ଦାନ୍ଡ ଓ ଉଦ୍ୟାନରେ ମଧ୍ୟ।" "ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାର ଆସନରେ, ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ; ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସାବିତ୍ରୀ, ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମା।" "ତୁମେ ଯଜ୍ଞର ବେଦୀ, ପୁରୋହିତଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣା; ରାଜାମାନେ ପାଇଁ ସାଧନା, ସାଗରର ସୀମା ମଧ୍ୟ ତୁମର।" "ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କର ଦୀକ୍ଷା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୀପ୍ତି; ତୁମେ ତାରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୀପ୍ତି, ଦେବୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନାରାୟଣରେ ବିରାଜିତ।" "ସାଧୁମାନେ ପାଇଁ ଧୈର୍ୟ ଓ ସାଧନା, ତାରାମାନେ ମଧ୍ୟ ରୋହିଣୀ; ରାଜଦ୍ୱାର, ତୀର୍ଥ, ନଦୀ ସଙ୍ଗମରେ ମଧ୍ୟ।" "ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ରାତିରେ ତୁମେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର, ନୀତିରେ ଜ୍ଞାନ, ଧୈର୍ୟ, ଧୃଢତା; ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଉମାଦେବୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚାୟାର ମାଲିକା।" "ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୃଷ୍ଟି, ତାଙ୍କର ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ସହିତ; ତୁମେ ଋଷିମାନେର ଧର୍ମିକ ମନ, ଦେବମାନେର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ୟ।" "ତୁମେ କୃଷକମାନେ ମଧ୍ୟ ସୀତା, ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀ; ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ସଦା ସୁହାଗ ଦେଉଥିବା, ଧନ ଓ ଧାନ ଦେଉଥିବା।" "ପୂଜା କଲେ, ତୁମେ ରୋଗ, ମୃତ୍ୟୁ, ଭୟ ଦୂର କରିବେ; କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ବିଶେଷ ପୂଜା ପାଇବେ।" ଏହିପରି ଦେବୀ ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କର ମହିମା ଓ କୃପାର ଗାଥା, ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଆଶା ଓ ଭକ୍ତିରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା କରି ପୂଜା କରିଥିଲେ।