ହେ ରାଜା, ଗାଈ, ମହିଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଯେଉଁଠି କିଛି ମିଳେ, ସେସବୁକୁ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ। ସେହି ସମସ୍ତ ଜିନିଷ—ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ଦ୍ୱାରପ୍ରାନ୍ତରେ ମାଳା ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହା ସହିତ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଭୋଜନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ। ପୁରାତନ କାଳରୁ ଏହି ତିନି ଅତିଥି ଦିନ ଘୋଷିତ ହୋଇଛି। କାର୍ତ୍ତିକ, ଆଶ୍ୱୟୁଜ ଓ ଚୈତ୍ର ମାସରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଓ ଦାନ କରିବା କାର୍ତ୍ତିକ ଦିନରେ ଶତଗୁଣ ଫଳଦାୟୀ। ବଳି ରାଜାଙ୍କ ଦିନ ପଶୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ଫଳ ଆଣେ। ଗାୟତ୍ରୀ କହିଲେ—ହେ ପଦ୍ମଯୋନି, ସବିତୃ ଯାହା କହିଥିଲେ, ତାହା ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି। ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କେବେ ବି ପୂଜା କରିବେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ମୋର କଥା ଶୁଣି ନିୟମ ରୂପେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ, ସେମାନେ ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ପରେ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ। ଏହି ଉତ୍ତମ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଜାଣି, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଏକ ଵର ଦେଉଛି। ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ହାନି ପାଇଁ ତୁମକୁ ଏକ ବର ଦେଉଛି; ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ତୁମେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯିବା ପରେ ମୁକ୍ତ କରିବେ। ତୁମେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବିନଶ୍ଟ କରି ତୁମ ହାରାଇଥିବା ନଗର ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିବେ; ତିନି ଲୋକରେ ତୁମ ମହାନ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ କଣ୍ଟକଶୂନ୍ୟ ରହିବ। ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ମାନବ ଲୋକରେ ବିଷ୍ଣୁ ଭାବେ ଅବତାର ନେବ, ତୁମ ଭାଇ ସହ ତୁମ ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀ ହରଣ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ଭୋଗିବ। ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତୁମେ ତୁମ ଜୀବନୀକୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ; ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଆଉଥରେ ରାଜ୍ୟ କରି, ପରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ। ଏକାଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରିବେ; ତୁମର କୀର୍ତ୍ତି ବିଶ୍ୱରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ହେବ ଓ ଲୋକମାନଙ୍କ ଭଲପାଇବା ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ। ସାନ୍ତାନିକ ନାମକ ତାଙ୍କର ଲୋକ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥିର ରହିବ; ହେ ଦେବ, ରାମ ରୂପେ ତୁମେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବେ। ପରେ ଗାୟତ୍ରୀ, ଦୟାଳୁ ଦେବତା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଯେତେବେଳେ ତୁମ ଲିଙ୍ଗ ପତିତ ହେବ, ଯେମାନେ ଏହାର ପୂଜା କରିବେ, ସେମାନେ ପବିତ୍ର ହେବେ, ପୁଣ୍ୟ କର୍ମ କରିବେ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକର ଭାଗୀ ହେବେ; ଏହି ଅବସ୍ଥା ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ମିଳିବ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥା ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା କରି ମନୁଷ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ; ଯେମାନେ ସଦା ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ବିଳ୍ବପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତୁମ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା କରନ୍ତି—ଏମାନେ ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ ପୂଜା କରି ରୁଦ୍ର ଲୋକର ଭାଗୀ ହୁଏ; ଶର୍ବଙ୍କ ଭକ୍ତି ଲାଭ କରି, ଅଗ୍ନି, ସେମାନେ ପବିତ୍ର ହୁଏ। ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ—ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ହବି ଦ୍ୱାରା ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି, ଏବଂ ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ। ତୁମେ ହବି ଭୋଗ କର, ଏହା କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ଯେପରି ବେଦର ବାଣୀ କହେ। ଗାୟତ୍ରୀ ଏହି କଥା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ। ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ପୂଜ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତେ ବୈରାଜ ଲୋକରେ ପ୍ରବେଶ କରିବେ—ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଓ ଅନେକ ଦାନ ଦେଇ, ଏବଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାଳରେ ତୁମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ସେମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା ପରି ହୁଏ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ—ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତାମାନେ ଶୀଘ୍ର ହବି ଭୋଗ କରନ୍ତି, ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟ ତର୍ପଣ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତିନି ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରିପାରିବ—ଏହାର କିଛି ଦ୍ୱିଧା ନାହିଁ; ଏକ ଶ୍ୱାସ ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ହେଉଛି। ବିଶେଷ କରି ପୁଷ୍କରରେ ସ୍ନାନ କରି ଏବଂ ମୋତେ, ବେଦମାତା ଗାୟତ୍ରୀକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦାନ ଗ୍ରହଣର ଦୋଷରେ ଲିପ୍ତ ହେବେ ନାହିଁ। ପୁଷ୍କରରେ ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କରି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ; ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଦେଲେ, କୋଟି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବାର ଫଳ ମିଳେ। ସମସ୍ତେ ତୁମ ହାତରେ ଧନ ଦାନ କରି, ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟ ଅପରାଧର ପାପ ନାଶ କରିବେ। ମୋ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଏବଂ ତିନି ପ୍ରକାର ପୂଜା କରି, ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ସମାନ ପାପ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଦଶ ଜନ୍ମର ଜମା ହୋଇଥିବା କିମ୍ବା ଶତବାର କରାଯାଇଥିବା କିମ୍ବା ତିନି ଯୁଗ ଓ ହଜାର ବର୍ଷର ପାପ—ଗାୟତ୍ରୀ ସେସବୁ ନଶ୍ଟ କରିଦିଏ। ଏହିପରି ଜାଣି, ମୋ ଜପ କରି ସଦା ଶୁଦ୍ଧ ହେବେ—ଏଠି କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଚିନ୍ତା ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ। ପ୍ରଣବ ଓ ତିନି ମାତ୍ରା ସହିତ ମୋତେ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ସମସ୍ତେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ—ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ମୋତେ ଶିର ଉପରେ ରଖି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ମୁଁ ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଅଛି, ଏହି ବିଶ୍ୱ ମୋତେ ଭରି ରହିଛି; ମୁଁ ସମସ୍ତ ବେଦର ମାତା, ସମସ୍ତ ବାଣୀରେ ଶୋଭିତ। ଭକ୍ତି ସହିତ ମୋତେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବେ; ମୋ ଉଚ୍ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରଧାନତ୍ୱ ଲାଭ କରିବେ। ଏକ ନିୟତ ଆତ୍ମନିଗ୍ରହୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯେଉଁଥିରେ କେବଳ ଗାୟତ୍ରୀର ସାର ଅଛି, ସେ ସମସ୍ତ ବେଦ ଜାଣିଥିବା, କିନ୍ତୁ ଅନିୟମିତ ଓ ସବୁ ଖାଇଥିବା, ବ୍ୟବସାୟ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଠାରୁ ଉତ୍ତମ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସାବିତ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ଶାପ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ତେଣୁ ଏଠି ଯେଉଁ ଦାନ କିମ୍ବା ହବି ଦିଆଯାଏ, ସେସବୁ ଅକ୍ଷୟ ଫଳଦାୟୀ। ତେଣୁ, ମୁଁ ଏହି ବର ଦେଇଛି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ: ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ତିନି ବେଳେ ହବି ଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ୨୧ ପିଢି ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ; ଏହିପରି ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପରି। ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିଲା; ପୁଷ୍କରରେ ଏହା ଦେଇ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।