ପୁରାଣର ଏହି ପବିତ୍ର ଅଧ୍ୟାୟରେ, ଦେବୀଙ୍କର ଏକଶତ ଅଠ ନାମ ଓ ତିର୍ଥସ୍ଥଳୀର ବିଶେଷତା ବିବର୍ଣ୍ତି ଦିଆଯାଇଛି। ବିଭିନ୍ନ ପୂଜ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଦେବୀ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ନାମରେ ବସିଛନ୍ତି। ରୁଦ୍ରକୋଟିରେ ଦେବୀ ତୁରୁଦ୍ରାଣୀ ଭାବେ, କାଳଞ୍ଜରରେ କାଳୀ, ମହାଲିଙ୍ଗରେ କପିଳା, କର୍କୋଟରେ ମଙ୍ଗଳେଶ୍ୱରୀ ଭାବେ ବିରାଜିତ। ଶାଳିଗ୍ରାମରେ ମହାଦେବୀ, ଶିବଲିଙ୍ଗରେ ଜଳପ୍ରିୟା, ମାୟାପୁରରେ କୁମାରୀ, ସନ୍ତାନରେ ଲଲିତା ଭାବେ ଦେବୀ ଅଛନ୍ତି। ଉତ୍ପଳାକ୍ଷୀରେ ସହସ୍ରାକ୍ଷୀ, ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷରେ ମହୋତ୍ପଲା, ଗୟାରେ ମଙ୍ଗଳା, ପୁରୁଷୋତ୍ତମରେ ବିମଳା ଭାବେ ଦେବୀ ଅଛନ୍ତି। ବିପାଶାରେ ଅମୋଘାକ୍ଷୀ, ପାଟଳରେ ପୁଣ୍ୟବର୍ଧନୀ, ସୁପାର୍ଶ୍ୱରେ ନାରାୟଣୀ, ତ୍ରିକୂଟରେ ଭଦ୍ରସୁନ୍ଦରୀ ଭାବେ ଦେବୀ ବସିଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଏକ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଦେବୀଙ୍କର ନାମ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଇଛି: ବିପୁଳରେ ବିପୁଳା, ମଲୟାଚଳରେ କଳ୍ୟାଣୀ, କୋଟିତୀର୍ଥରେ କୋଟବୀ, ମାଧବୀବନରେ ସୁଗନ୍ଧା, କୁବ୍ଜାମ୍ରକରେ ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ୟା, ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରରେ ହରିପ୍ରିୟା, ଶିବକୁଣ୍ଡରେ ଶିବାନନ୍ଦା, ଦେବୀକାଟଟରେ ନନ୍ଦିନୀ। ଦ୍ୱାରାବତୀରେ ରୁକ୍ମିଣୀ, ବୃନ୍ଦାବନରେ ରାଧା, ମଥୁରାରେ ଦେବକୀ, ପାତାଳରେ ପରମେଶ୍ୱରୀ; ଚିତ୍ରକୂଟରେ ସୀତା, ବିନ୍ଧ୍ୟରେ ବିନ୍ଧ୍ୟନିବାସିନୀ, ସହ୍ୟାଦ୍ରରେ ଏକବୀରା, ହରିଚନ୍ଦ୍ରରେ ଚନ୍ଦ୍ରିକା; ରମଣରେ ରାମତୀର୍ଥ, ଯମୁନାରେ ମୃଗାବତୀ, କରବୀରରେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ, ବିନାୟକରେ ରୁମାଦେବୀ। ବୈଦ୍ୟନାଥରେ ଆରୋଗା, ମହାକାଳରେ ମହେଶ୍ୱରୀ, ପୁଷ୍ପତୀର୍ଥରେ ଅଭୟା, ବିନ୍ଧ୍ୟକନ୍ଦରରେ ଅମୃତା; ମାଣ୍ଡବ୍ୟରେ ମାଣ୍ଡବୀ ଦେବୀ, ମାହେଶ୍ୱର ନଗରରେ ସ୍ୱାହା, ବେଗଳରେ ପ୍ରଚଣ୍ଡା, ଅମରକଣ୍ଟକରେ ଚଣ୍ଡିକା। ସୋମେଶ୍ୱରରେ ବରାରୋହା, ପ୍ରଭାସରେ ପୁଷ୍କରାବତୀ, ସରସ୍ୱତୀ ତୀରରେ ଦେବମାତା ପାରାପାରା ତୀରରେ ବସିଛନ୍ତି। ମହାଳୟରେ ମହାପଦ୍ମା, ପୟୋଷ୍ଣୀରେ ପିଙ୍ଗଳେଶ୍ୱରୀ, କୃତଶୌଚରେ ସିଂହିକା, କାର୍ତିକେୟରେ ଶଙ୍କରୀ। ଉତ୍ପଳାବର୍ତକରେ ଲୋଲା, ସିନ୍ଧୁସଙ୍ଗମରେ ସୁଭଦ୍ରା, ସିଦ୍ଧବନରେ ଉମା, ଭାରତାଶ୍ରମରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଅନଙ୍ଗା; ଜାଲନ୍ଧରରେ ବିଶ୍ୱମୁଖୀ, କିଷ୍କିନ୍ଧା ପାହାଡ଼ରେ ତାରା, ଦେବଦାରୁବନରେ ପୁଷ୍ଟି ଓ ମେଧା, କାଶ୍ମୀର ଅଞ୍ଚଳରେ ଦେବୀ ବସିଛନ୍ତି। ହିମାଦ୍ରରେ ଭୀମା ଦେବୀ, ଭସ୍ତ୍ରେଶ୍ୱରରେ ତୁଷ୍ଟି, କପାଳମୋଚନରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା, କାୟାବରୋହଣରେ ମାତା; ଶଙ୍ଖୋଦ୍ଧାରରେ ଧ୍ୱନି, ପିଣ୍ଡାରକରେ ଧୃତି, ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗାରେ କାଳା, ଅଛୋଦରେ ସିଦ୍ଧିଦାୟିନୀ। ଏହିପରି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଦେବୀ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ନାମରେ ବିରାଜିତ। ଭେଣାରେ ଅମୃତା ଦେବୀ, ବଦରୀରେ ଉର୍ବଶୀ, ଉତ୍ତରକୁରୁରେ ଔଷଧୀ, କୁଶଦ୍ୱୀପରେ କୁଶୋଦକା। ହେମକୂଟରେ ମନ୍ମଥା, କୁମୁଦରେ ସତ୍ୟବାଦିନୀ, ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ତଳେ ଉପାସ୍ୟ ଦେବୀ, ଶ୍ରବଣାଳୟରେ ଧନର ଧାମ। ଗାୟତ୍ରୀ ବେଦମୁଖରେ, ପାର୍ବତୀ ଶିବସାମ୍ନାରେ, ଦେବଲୋକରେ ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ ଭାବେ, ବ୍ରହ୍ମାମୁଖରେ ସରସ୍ୱତୀ ଭାବେ ଦେବୀ ଅଛନ୍ତି। ସୂର୍ୟମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରଭା, ମାତୃଗଣରେ ବୈଷ୍ଣବୀ, ସତୀମାନ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବୀ ଅରୁନ୍ଧତୀ ଭାବେ, ରାମାମାନେ ମଧ୍ୟ ତିଲୋତ୍ତମା ଭାବେ ଦେବୀ ଉପସ୍ଥିତ। ଚିତ୍ରାରେ ବ୍ରହ୍ମକଳା ଭାବେ, ସମସ୍ତ ଜୀବଗୁଣର ଶକ୍ତି ଭାବେ ଦେବୀ ବସିଛନ୍ତି। ଏହି ଏକଶତ ଅଠ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାମ ଭକ୍ତି ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ଏହି ଏକଶତ ଅଠ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ଦେବୀଙ୍କର ନାମ ଯେଉଁଠି ଉଲ୍ଲେଖ ହେଇଛି, ଯେଉଁଠି ଏହି ନାମ ଶ୍ରବଣ କିମ୍ବା ପାଠ କରାଯାଏ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏହି ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କରି ଦେବୀଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାର ନଗରରେ ଏକ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାସ କରିଥାନ୍ତି। ଏହି ଏକଶତ ଅଠ ନାମ ବ୍ରହ୍ମା ସାମ୍ନାରେ, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା କିମ୍ବା ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଇଥିଲେ, ବହୁ ପୁତ୍ର ଲାଭ ହୁଏ। ଗୋଦାନ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ପ୍ରତିଦିନ କିମ୍ବା ଦେବପୂଜା ବେଳେ ଏହି ନାମ ଶୁଣିଲେ, ସେ ଉତ୍ତମ ବ୍ରହ୍ମ ପଦ ଉପଲବ୍ଧ କରିଥାନ୍ତି। ଏହିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଥିବା ବେଳେ, ସାବିତ୍ରୀ ନିତ୍ୟ ଶୀଳବତୀ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ: “ମୁଁ ତୁମକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କରିଛି, ମୋ ପୁତ୍ର, ତୁମେ ଅଜୟ ହେବ। ପ୍ରତି ଅବତାରରେ ତୁମେ ତୁମର ପିତା ଓ ମାତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହେବ। ଯେଉଁଠି ଏହି ଷ୍ଟୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ପ୍ରଶଂସା କରିବେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ହୋଇ ଉତ୍ତମ ପଦ ଉପଲବ୍ଧ କରିବେ। ଏବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବାକୁ ଯାଅ, ମୋ ପୁତ୍ର। କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଓ ପ୍ରୟାଗରେ, ଭବିଷ୍ୟତରେ ଅନ୍ନଦାୟିନୀ ଭାବେ, ମୁଁ ସଦା ମୋ ପତିଙ୍କ ନିକଟରେ ରହି, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ତାହା କରିବି।” ଏପରେ, ବିଷ୍ଣୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଚଳିଗଲେ, ଏବଂ ସାବିତ୍ରୀ ଯାଇବା ପରେ, ଗାୟତ୍ରୀ ଦେବୀ ସାମ୍ନାରେ ଏହି ଶବ୍ଦ କହିଲେ: “ମୋ ପତିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ମୁଁ ଯାହା କହୁଛି, ତାହା ଋଷିମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଭକ୍ତି ଭାବରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ବସ୍ତ୍ର, ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ଜନାନୀ, ଶୁଭ ଓ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଲାଭ କରିବେ। ଘରେ ଅବିରତ ସୁଖ, ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ର ଲାଭ କରି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିବେ।” ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ରୁଷି କହିଲେ: “ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟମ ଓ ନିୟମରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ପରେ, ଏହି କଥା ଶୁଣ, ଏହାର ଫଳ କ’ଣ ମିଳେ। ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ, ତପ, ଦାନ, ତିର୍ଥ, ବେଦର ଫଳ ଯେଉଁଠି ମିଳେ, ଏହି ସ୍ଥାପନ ଦ୍ୱାରା ସେ ଫଳ କୋଟିଗୁଣ ମିଳେ। ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଉପବାସ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ଏହି ପାଦ୍ଧତିରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିବା ରାଜା, ପ୍ରଥମ ଦିନରେ ବ୍ରହ୍ମାର ନିବାସ ଲାଭ କରିଥାନ୍ତି; ପୁଜାରୀମାନେ ସହିତ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥାନ୍ତି। କାର୍ତିକ ମାସରେ ଦେବତାଙ୍କ ରଥଯାତ୍ରା ଉତ୍ସବ ପ୍ରଚାରିତ ହୁଏ; ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହା କରିଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାନ୍ତି। କାର୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଚତୁର୍ମୁଖୀ ବ୍ରହ୍ମା, ସାବିତ୍ରୀ ସହିତ ଏହି ପଥ ଅନୁସରଣ କରିଥାନ୍ତି।” ଏହିପରି ଦେବୀଙ୍କର ଏକଶତ ଅଠ ନାମ ଓ ତିର୍ଥସ୍ଥଳୀର ଗୁରୁତ୍ୱ, ଶ୍ରବଣ କିମ୍ବା ପାଠ କରିବାର ଫଳ, ଦେବୀଙ୍କର ଦୟା ଓ ଭକ୍ତିର ଅନୁଗ୍ରହ ସହିତ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।