ଏହିବେଳେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସାବିତ୍ରୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହେଉଥିବା ମଜାକିଆ କଥୋପକଥନର ଅଗ୍ରଗତି କଥା କହିବି, ଯାହା ଏକ ମହାନ୍ ଆଲୋଚନା ଥିଲା। ସାବିତ୍ରୀ ବିଦାୟ ନେଲାପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନେ ଏକାଠି ହେଲେ। ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଭୃଗୁଙ୍କ ଖ୍ୟାତିରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମହିଳା ସ୍ୱାମୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆସିଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସଦା ଆମନ୍ତ୍ରିତ ହୁଏଁ ଏବଂ ତିନି ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଆସିଥିଲେ; ମହାସୌଭାଗ୍ୟବତୀ ମଦିରା ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଦାତ୍ରୀ ଯୋଗନିଦ୍ରା ମଧ୍ୟ ଆସିଥିଲେ। ପଦ୍ମରେ ବସିଥିବା ଶ୍ରୀ, ଭୂତି, କୀର୍ତ୍ତି, ବୁଦ୍ଧିମତୀ ଶ୍ରଦ୍ଧା, ପୁଷ୍ଟି ଓ ତୁଷ୍ଟି—ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନେ ଏକାଠି ହେଲେ। ଦକ୍ଷକୁମାରୀ ସତୀ, ଯିଏ ଉମା ଓ ପାର୍ବତୀ ଭାବେ ପରିଚିତ, ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ପ୍ରତୀକ ଓ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପାଇଁ ଶୁଭଦାୟିନୀ, ସେଠାକୁ ଆସିଥିଲେ। ଜୟା, ବିଜୟା, ମଧୁଛନ୍ଦା, ଅମରାବତୀ, ସୁପ୍ରିୟା, ଜନକାନ୍ତା—ଏହି ସମସ୍ତ ଶୁଭ ନାରୀମାନେ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ମହଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଗୌରୀ ସହ ଶୋଭାମୟ ଭୂଷା ଧାରଣ କରି, ପୁଲୋମାର କନ୍ୟା ଓ ଶକ୍ରଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଏପ୍ସରାମାନେ ସହ ଆସିଥିଲେ। ସ୍ୱାହା, ସ୍ୱଧା, ଧୂମର୍ଣ୍ଣା, ଯକ୍ଷୀ, ରାକ୍ଷସୀ, ଏବଂ ଧନଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ ଗୌରୀ ମଧ୍ୟ ଆସିଥିଲେ। ବାୟୁଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ମନୋଜବା, କୁବେରଙ୍କ ପ୍ରିୟା ରିଦ୍ଧି, ଦେବତାମାନଙ୍କର କନ୍ୟାମାନେ, ଦାନବମାନଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲେ। ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ମହାନ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଋଷିମାନେ, ସେମାନଙ୍କର ଭଉଣୀ ଓ କନ୍ୟାମାନେ, ଏବଂ ବିଦ୍ୟାଧରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ରାକ୍ଷସୀମାନେ, ପିତୃମାନଙ୍କ କନ୍ୟାମାନେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଗତ୍ ମାତାମାନେ, ବଧୂମାନେ, ଝିଅମାନେ—ସମସ୍ତେ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ସହ ଯିବାକୁ ଚାହିଲେ। ସମସ୍ତ ଆଦିତ୍ୟ, ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟାମାନେ ଏକାଠି ହେଲେ; ସେମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣୀ, ଯିଏ ପଦ୍ମରେ ବସିଥାନ୍ତି, ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। କେହି ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ନେଲେ, କେହି ଚାଲୁଣି, ଅନ୍ୟେ ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାଣ୍ଡା ନେଇ, ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିଗରେ ଯାଉଥିଲେ। କେହି ଭୁନା ଧାନର ଭାଣ୍ଡା, କେହି ଦାନା, ଅନ୍ୟେ ଅନ୍ନାବଳୀ ଓ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ଫଳ ନେଇଥିଲେ। କେହି କରିରା ଫଳ, ପଦ୍ମ, କୁସୁମ୍ଭକ, ଜିରା, ଖଜୁର ନେଇଥିଲେ। କେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାଡ଼ିଆ, ଦ୍ରାକ୍ଷା ଭରିଥିବା ପାତ୍ର, ଶୃଙ୍ଗଟକ ଫଳ ନେଇଥିଲେ। ସେମାନେ ସୁଗନ୍ଧିତ କର୍ପୂର, ଶୁଭ ଜାମୁକୋଳ, ଆଖରୋଟ, ଆମଳକୀ ଓ କିଛି ନିମ୍ବୁ ମଧ୍ୟ ନେଇଥିଲେ। କେହି ପକ୍ୱ ବେଲ ଓ ଚିପିଟା, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁଥିବା କେହି କପାସ ଓ କୁସୁମ୍ଭକ ବସ୍ତ୍ର ନେଇଥିଲେ। ଏଭଳି ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଇ, ସମସ୍ତ ମନୋହର ମୁହଁଥିବା ନାରୀମାନେ ସାବିତ୍ରୀ ସହିତ ସହସା ଶୁଭ ଦେହରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେଖି ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ—'ସେ ମୋତେ କ'ଣ କହିବେ?' ଭାବି। ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଲଜ୍ଜାରେ ଭରିଯାଇଥିଲେ; ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜ, ସଭ୍ୟମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ପୁଅ, ନାତି, ଭଉଣୀପୁଅ, ମାମା, ଭାଇ ଓ ଋଭୁମାନେ—ଏହି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ବସ୍ଥ ଅବସ୍ଥାରେ ଦଢ଼ି ଥିଲେ—'ସାବିତ୍ରୀ କ'ଣ କହିବେ?' ସେ ଏଠି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ପ୍ରକୃତରେ ଏକ ଗୋପାଳିକା ଥିଲେ। ସେ ନିରବ ରହି, ସମସ୍ତଙ୍କ କଥା ଶୁଣୁଥିଲେ; ଯଦିଓ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ଡାକିଥିଲେ, ଶୁଭ ଚର୍ମର ନାରୀ ଆସିଲେ ନାହିଁ। ଅନ୍ୟ ଏକ ନାରୀ, ଯେଉଁକୁ ଶକ୍ର ଆଭୀର ଦେଶରୁ ଆଣିଥିଲେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲେ; ରୁଦ୍ର ସ୍ୱୀକୃତି ଦେଇଥିଲେ ଓ ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଥିଲେ। ଏହି ବଳି, ଏହି ନାରୀ କିପରି ଯଜ୍ଞରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବେ, ବା କିପରି ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ? ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, କମଳାସନ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରବେଶ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ସଭ୍ୟମାନେ, ଋତ୍ୱିଜ୍ମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲେ; ସେଠାରେ ବିଦ୍ୱାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରୁଥିଲେ। ଗୋପାଳିକା ନାରୀ ସ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡପରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ, ମେଷର ଉଲୁନା ଦାରା ମେଘେ, କତାନ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ପରମ ପଦର ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ। ସେ ପତିପରାୟଣ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଜୀବନ ପତିକୁ ଉପହାରିତ, ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ପ୍ରଶସ୍ତ, ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭା ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ସେ ସଭାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଅଗ୍ନି ସାମୀପ୍ୟକୁ ଋତ୍ୱିଜ୍ମାନେ ଯାଇଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ଅଂଶ ନେଉଥିବାବେଳେ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ଅଂଶ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରି, ବିଳମ୍ବ ଦେଖି କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ—'ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ ନ କଲେ ଫଳ ମିଳେନାହିଁ; ଏହି ନିୟମ ସମସ୍ତ ପଣ୍ଡିତ ବେଦରେ ଦେଖିଛନ୍ତି।' ବେଦପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରାବର୍ଗ୍ୟ କ୍ରିୟା କରୁଥିଲେ, ଦୁଇ ମାପ ଦୁଧ ଓ ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ହୋମ କରୁଥିଲେ। ଡାକିଲେ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଆସିଲେ ନାହିଁ; ନିବେଦନ ତିଆରି ହେଉଥିବାବେଳେ ଦେବୀ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ। ଦେବୀ ସଭା ମଧ୍ୟରେ ନିରବ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ—'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଉଚିତ କି? ତୁମେ ଯାହା କରିଛ, ଏହା ଉଚିତ ନୁହେଁ।' 'ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରି ଅନ୍ୟା ଆସକ୍ତିରେ ତୁମେ ଦୋଷ କରିଛ; ଯାହାକୁ ତୁମେ ଘରଣୀ କଲ, ସେ ମୋ ପାଦଧୂଳି ସମ୍ମିଳିତ ନୁହେଁ।' 'ଏଠାରେ ଯେ ସମସ୍ତେ ଉପସ୍ଥିତ, ସେମାନେ ଯାହା କହିବେ, ତାହା ଅନୁସରଣ କର; ସେମାନେ ପ୍ରଭୁ ଭଳି; ତୁମେ ଚାହିଲେ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ କର।' 'ତୁମେ ରୂପରେ ଆସକ୍ତି ହୋଇ ଯାହା କରିଛ, ଏହା ଲୋକେ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି; ପୁଅ-ନାତିଙ୍କ ସମ୍ନାରେ ଲଜ୍ଜା ଦେଖାଇନାହାଁ।' 'ଅସତ୍ୟ ଆସକ୍ତିରେ କରାଯାଇଥିବା ଏହି କାମ ନିନ୍ଦାନୀୟ; ତୁମେ ଦେବମାନେଙ୍କ ପିତାମହ ଓ ଋଷିମାନେଙ୍କ ପ୍ରପିତାମହ।' 'ସେଇ ଅପକର୍ମ କରି ଏହି ଜଗତ୍ରେ ତୁମେ ନିଜ ଦେହକୁ ଦେଖି ଲଜ୍ଜା କାହିଁକି ଅନୁଭବ କରିଲେ ନାହିଁ? ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଅପମାନିତ ହୋଇଛି, ହେ ପ୍ରଭୁ।' ଏଭଳି, ସାବିତ୍ରୀ ତାଙ୍କ ଅଭିଯୋଗ ଓ ଦୁଃଖ ବ୍ୟକ୍ତ କଲେ, ସମସ୍ତ ସମ୍ମିଳିତ ଦେବତା ଓ ଦେବୀମାନେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଅନ୍ତର୍ବେଦନାରେ ଥିଲେ।