ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟିରେ ତୃତୀୟ ଦଳର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ “କୌଶିକୀ” ବୋଲି ପରିଚିତ ହେଲେ । ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭାଜିତ କରାଯାଇ, ଏହି ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହେଲା । ବାହାର ଜଗତର ଲୋକମାନେ, ଯାହାକୁ “ଜଗତ” ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେମାନେ ଏହି ସ୍ଥାନ ଅନ୍ତର୍ଗତ ନୁହଁନ୍ତି; ଏହି ସ୍ଥାନର ରକ୍ଷା ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁ କରିବେ । ବ୍ରହ୍ମା ଯେଉଁ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ, ତାହା ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଓ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ରହିବ; ଏପରି କହି ସେ ସୃଷ୍ଟିର ସମାପ୍ତି ଦିଗରେ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇଲେ । ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, କ୍ରୋଧ ଓ ଅସନ୍ତୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅତିଥି ସେବା ଓ ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ରହିଲେ । ଏହି ପୁନ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର, ଯାହାକୁ ପୁଷ୍କର ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏଠାରେ ନିବାସ କରୁଥିବା ଶାନ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ଅବସିନ୍ଧିତ । ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନାହିଁ; କୋକାମୁଖ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ନୈମିଷାରଣ୍ୟର ଋଷିମଣ୍ଡଳ, ବାରାଣସୀ, ପ୍ରଭାସ, ବଦରିକାଶ୍ରମ, ଗଙ୍ଗା ଦ୍ୱାର, ପ୍ରୟାଗ, ଗଙ୍ଗା ସାଗର ସଙ୍ଗମ, ରୁଦ୍ରକୋଟି, ବିରୂପାକ୍ଷ, ମିତ୍ରବନ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ଯେଉଁ ସାଧନା ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଲାଗେ, ପୁଷ୍କରରେ ମାନବମାନେ ଛଅ ମାସରେ ଲାଭ କରନ୍ତି, ଯଦି ତାଙ୍କର ମନ ନିଷ୍କାମ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟରେ ନିଶ୍ଚିତ । ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ; ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ସଦା ପୂଜିତ । ଏବେ ମୁଁ ସାବିତ୍ରୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହୁଏଥିବା ହାସ୍ୟର ମଧୁର ବାଦବିବାଦ କଥା କହିବି । ସାବିତ୍ରୀ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନେ ସେଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୃଗୁଙ୍କ ଯଶସ୍ଵିନୀ ଝିଅ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଶ୍ରୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ । ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସଦା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଆସିଲେ; ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ମଦିରା ଓ ସମୃଦ୍ଧିଦାୟିନୀ ଯୋଗନିଦ୍ରା ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ । କମଳାସନିନୀ ଶ୍ରୀ, ଭୂତି, କୀର୍ତି, ବୁଦ୍ଧିମତୀ ଶ୍ରଦ୍ଧା, ପୁଷ୍ଟି ଓ ତୁଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ । ଦକ୍ଷପୁତ୍ରୀ ସତୀ, ଯେଉଁଠିକି ଉମା ଓ ପାର୍ବତୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତିନି ଲୋକର ରୂପଶ୍ରେଷ୍ଠା ଓ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପାଇଁ ଶୁଭଦାୟିନୀ ଦେବୀ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ । ଜୟା, ବିଜୟା, ମଧୁଛନ୍ଦା, ଅମରାବତୀ, ସୁପ୍ରିୟା, ଜନକାନ୍ତା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବୀମାନେ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ମହଲରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ଶୋଭିତ ଓ ଭୂଷିତ ଗୌରୀ, ପୁଲୋମାଙ୍କ କନ୍ୟା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ ଏପରିକି ଅପ୍ସରାମାନେ ସହିତ ଆସିଲେ । ସ୍ୱାହା, ସ୍ୱଧା, ଶୋଭାବତୀ ଧୂମୋର୍ଣ୍ଣା, ଯକ୍ଷୀ, ରାକ୍ଷସୀ ଓ ଧନ-ଧାନ୍ୟର ଅଧିପତ୍ନୀ ଗୌରୀ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ । ବାୟୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ ମନୋଜବା, କୁବେରଙ୍କ ପ୍ରିୟା ରିଦ୍ଧି, ଦେବକନ୍ୟାମାନେ, ଦାନବପତ୍ନୀମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ । ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ମହାପତ୍ନୀମାନେ, ଋଷିମାନଙ୍କ ଉତ୍ତମ ନାରୀମାନେ, ଭଉଣୀ, ଝିଅ ଓ ବିଦ୍ୟାଧରୀ ଯୌବନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଆସିଲେ । ରାକ୍ଷସୀମାନେ, ପିତୃପୁତ୍ରୀମାନେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜଗତ୍ମାତୃମାନେ, କନ୍ୟା ଓ ବଧୂମାନେ ସମସ୍ତେ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ସହ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ । ସମସ୍ତ ଆଦିତ୍ୟ ଓ ଦକ୍ଷପୁତ୍ରୀମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କମଳାସନିନୀ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ । କେହି ମିଠା ଖାଦ୍ୟ, କେହି କୁସୁମ୍ଭାକ ଝାଲା, କେହି ଫଳ ଭରିଥିବା ପାତ୍ର ନେଇ, ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିଗରେ ଚାଲିଲେ । କେହି ଭୁନା ଧାନ, କେହି ଦାନା, କେହି ଦାଡିମ୍ବ ଓ ମାତୁଳୁଙ୍ଗ ନେଇଥିଲେ । କେହି କରୀର ଫଳ, କମଳ, କୁସୁମ୍ଭାକ, ଜିରା, ଖଜୁରି ନେଇଥିଲେ । କେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରିକେଳ, ଦ୍ରାକ୍ଷା ଭରିଥିବା ପାତ୍ର, ଏବଂ ଶୃଙ୍ଗାଟକ ଫଳ ନେଇଥିଲେ । କେହି ସୁଗନ୍ଧିତ କପୂର, ଶୁଭ ଜାମ୍ବୁ, ଅକ୍ଷୋଦ, ଆମଳକୀ, ଏବଂ ଏକାଧିକ ଲେମ୍ବୁ ନେଇଥିଲେ । କେହି ପକ୍ୱ ବେଲ ଓ ଚିପିଟା, କେହି କପାସ ଓ କୁସୁମ୍ଭାକ ଚିରା ନେଇଥିଲେ । ଏପରି ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ବସ୍ତୁ ନେଇ, ସମସ୍ତ ଶୁଭମୁଖୀ ଦେବୀମାନେ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ସହ ଏକାଏକି ଶୁଭ ରୂପେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ । ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ସେ କ’ଣ କହିବେ?” ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜ, ସଭ୍ୟ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟରେ ପଡ଼ିଲେ । ପୁଅ, ନାତି, ଭଉଣା, ମାମା, ଭାଇ ଓ ଋଭୁମାନେ—ଏବଂ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ—“ସାବିତ୍ରୀ କ’ଣ କହିବେ?” ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଏକ ଗୋପାଳ କନ୍ୟା ଥିଲେ । ସେ ନିର୍ବାଚନ ହୋଇ, ସମସ୍ତଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲେ; ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ଡାକିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚରିତ୍ରା ନାରୀ ଆସିଲେ ନାହିଁ । ଅନ୍ୟ ଏକ ଅଭୀର କନ୍ୟା, ଯାହାକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ନେଇଯାଇଥିଲେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଲା; ରୁଦ୍ର ଅନୁମୋଦନ କଲେ, ସେ ତାଙ୍କ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିଲେ । ସେ କେମିତି ଯଜ୍ଞରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବେ, କିମ୍ବା ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କିପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ? ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ଥିବାବେଳେ, କମଳସମ୍ଭବ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରବେଶ କଲେ । ବ୍ରହ୍ମା ସଭ୍ୟମାନେ, ଋତ୍ବିଜ୍ମାନେ ଓ ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅବବୃତ ହୋଇଥିଲେ; ଏଠାରେ ବେଦପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଆହୁତି ଦେଉଥିଲେ । ଗୋପାଳ କନ୍ୟା ପତ୍ନୀମଣ୍ଡପରେ ଦେଉଥିବା ମେଷର ଉନ୍ନାର କମରବନ୍ଧନ, କପାସ ଚିରା ପିନ୍ଧି, ପରମ ପଦ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ । ସେ ସ୍ୱାମୀନିଷ୍ଠା, ସ୍ୱାମୀପ୍ରାଣ, ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା, ରୂପବତୀ, ବିଶାଳନୟନା, ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ସଦୃଶ ଦେଉଥିଲେ । ସେ ସଭାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ପରି ଆଲୋକିତ କଲେ, ଏବଂ ଋତ୍ବିଜ୍ମାନେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଵଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ସାମ୍ନାରେ ଏଗିଅସିଲେ ।