ଏକ ସମୟର କଥା, କିଛି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏକ ଅଜଣା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମେ କେଉଁ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଠାରୁ ଏହି ଆଚରଣ ଶିଖିଛ? କାହିଁକି ଏଭଳି ପାଗଳ ମତର୍କ କଥା କହି, ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରୁଛ?” ସେ ବ୍ୟକ୍ତି କହିଲେ, “ଏହି ଲିଙ୍ଗ ମୋର ବ୍ରହ୍ମା ରୂପ ଓ ଯୋନି ହେଉଛନ୍ତି ଜନାର୍ଦନ; ଏହି ବୀଜ ଯଦି ଯଥାଯଥ ଦାନ ହେଉନାହିଁ, ତେବେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ପୁଅକୁ ମୁଁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଛି, ଏବଂ ସେ ମଧ୍ୟ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ହୋଇଛନ୍ତି; ମହାଦେବଙ୍କ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ହିମାଳୟରେ ଏକ ସ୍ତ୍ରୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଉମାଙ୍କୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା—କିଏ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମଦାତ୍ରୀ, ତୁମେ କହ? ତୁମେ ମୋହିତ ହେଇଛ, ଜାଣୁନାହ, ଭଲ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ କଥା କହନ୍ତୁ। ଏହି ଚର୍ଯ୍ୟା ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ କିମ୍ବା ଗିରୀଶ ଦ୍ୱାରା କେବେ କରାଯାଇନଥିଲା, ବ୍ରହ୍ମା ହତ୍ୟା ପରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ତେବେ କିପରି ତୁମେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦୋଷାରୋପ କରୁଛ, କହୁଛ, ‘ଆଜି ଆମେ ତୁମକୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବୁ’? ଏପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସେ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ମାଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଶଙ୍କର, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ମିତ ହସି ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି କହିଲେ, “ମୋତେ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହିଁ କି ତୁମେ? ମୁଁ ପାଗଳ, ବୁଦ୍ଧିହୀନ; ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଦୟାଳୁ, ମିତ୍ରତାରେ ଅବିଚଳ, ତଥାପି ଏଭଳି କଥା କହୁଛ। ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା ଭାବରେ ବେଶ ଧରିଛି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ହରା।” ସେଇ ଦେବତାଙ୍କ ମାୟାରେ ମୋହିତ ହୋଇ, ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଜଟାଧାରୀକୁ ହାତ, ପା, ମୁଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ପିଟିଲେ। ଏହି ସହିତ ଲଠି, କଠି ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ମାଡ଼ିଲେ, ଯିଏ ପାଗଳ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଯେତେଦିନ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଲେ, ସେ ତେତେଦିନ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ତାପରେ ସେ ଦେବତା ଶାପ ଦେଲେ: “ତୁମେ ବେଦହୀନ, ଜଟାଧାରୀ, ଯଜ୍ଞ ରୁ ଚ୍ୟୁତ ଏବଂ ପରସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଲିନ ହେବ। ଚରିତ୍ରହୀନ ଓ ଜୁଆରି ହେବ, ପିତା ମାତା ବିହୀନ, ପୁଅ, ପୂର୍ବଜ ଧନ, ଜ୍ଞାନ କିଛି ରହିବ ନାହିଁ। ସମସ୍ତେ ମୋହିତ ହେବେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟହୀନ, କଠୋର ଭିକ୍ଷା ଉପରେ ଜୀବିକା କରିବେ, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବେ। ନିଜ ଅଧିକାର ଛାଡ଼ି, ଧର୍ମ ହୀନ ହେବେ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋ ପାଗଳ ରୂପରେ ଦୟା ଦେଖାଇଥିଲେ—ତାଙ୍କର ଧନ, ପୁଅ, ଦାସ-ଦାସୀ, ଜୀବିକା ଓ ନାରୀ ସଂପ୍ରଦାୟ ରହିବ, ଯଦି ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉଛି।” ଏଭଳି ଶାପ ଓ ବର ଦେଇ, ପ୍ରଭୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଦେବତା ଯିବା ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବୁଝିଲେ ଯେ ସେ ନିଜେ ଶଙ୍କର। ସେମାନେ ଖୋଜିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତେବେ ନିଜ ନିୟମ ପାଳନ କରି, ସେମାନେ ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ। ମୁଖ୍ୟ ସରୋବରରେ ସ୍ନାନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ପାଠ କଲେ। ପାଠ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଦେବତା ଆକାଶବାଣୀ ଦ୍ୱାରା କହିଲେ, “ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କହିନାହିଁ, ମୁକ୍ତମଣ୍ଡଳରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଶିଷ୍ଟାଚାର ପୁନଃ ଥିଲେ, ମୁଁ ପୁନି ଶୁଭ ଦେବି। ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶାନ୍ତ, ନିୟମିତ, ଏବଂ ମୋ ପ୍ରତି ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ରଖନ୍ତି—ତାଙ୍କର ବେଦ, ଧନ, ବଂଶ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହିବ। ଯେଉଁମାନେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରନ୍ତି, ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କୁ କେବେ ଅପମଙ୍ଗଳ ହେବ ନାହିଁ, ଯେଉଁମାନେ ସମତାରେ ମନ ରଖନ୍ତି।” ଏଭଳି କହି, ସେ ନିରବ ହେଲେ। ମହାଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବର ପାଇଁ ସମସ୍ତେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଓ ସମେତେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ବିରିଞ୍ଚିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ି ହୋଇ, ସମସ୍ତେ ସମ୍ମିଳିତ ମନ୍ତ୍ର ଓ ସ୍ତୁତି କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ, “ମୋ ଠାରୁ ବର ଚାହୁଁ।” ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶରେ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। “କ’ଣ ବର ଚାହିଁବୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେତେବେଳେ ପ୍ରପିତାମହ ପ୍ରସନ୍ନ ଅଛନ୍ତି?” ସେମାନେ କହିଲେ, “ଅଗ୍ନିୟଜ୍ଞ, ବେଦ, ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ପ୍ରଜାତନ୍ତ୍ର ଲୋକଗୁଡ଼ିକ—ଏସବୁ ବର ଦ୍ୱାରା ଆମ ପାଖରେ ଆସୁ।” ଏଭଳି କହିବା ସହିତ, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟେ ରୋଷ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା: “ତୁମେ କିଏ, କିଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ? ଆମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।” ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ‘ଏମିତି ନୁହେଁ, ଏମିତି ନୁହେଁ’ କହି ବିବାଦ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ସେମାନଙ୍କ ରୋଷ ଦେଖି, କହିଲେ, “ତୁମେ ତିନି ଦଳରେ ବାହାରେ ଦଢ଼ି ହୋଇଥିଲ; ତେଣୁ, ଏ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ତୁମମଧ୍ୟରେ ଏକ ମୂଳହୀନ ଜାତି ହେଉ। ଯେଉଁମାନେ ଉଦାସୀନ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଉଦାସୀନ ରହିବେ; ଯେଉଁମାନେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସ୍ୱୋର୍ଡ ଧାରଣ କରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରହିବେ। ତୃତୀୟ ଦଳ କୌଶିକୀ ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେଉ; ଏହି ସ୍ଥାନ ତିନି ଭାଗରେ ବଣ୍ଟିତ ହେବ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମିଳିବ। ବାହାରୁ ‘ଲୋକ’ ଯାହାକୁ କୁହାଯାଏ, ସେଠି ଏହି ସ୍ଥାନ ଜଣାଯିବ ନାହିଁ; ବିଷ୍ଣୁ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରିବେ। ମୁଁ ଯାହା ଦେଇଛି, ତାହା ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଓ ଅଟୁଟ ରହିବ।” ଏଭଳି କହି, ବ୍ରହ୍ମା ଦେଖିଲେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏକତାରେ, କ୍ରୋଧ ଓ ଦ୍ୱେଷରେ ଭରିଥିଲେ, ତଥାପି ଅତିଥି ସତ୍କାର ଓ ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ଲିନ ରହିଲେ। ଏହି ପୁଷ୍କର କ୍ଷେତ୍ର, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଶାନ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏଠି ବାସ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନାହିଁ; କୋକାମୁଖ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ବା ନୈମିଷ ରିଷିସଭାରେ ହେଉ। ବାରାଣସୀ, ପ୍ରଭାସ, ବଦରିକାଶ୍ରମ, ଗଙ୍ଗା ଦ୍ୱାର, ପ୍ରୟାଗ, ଗଙ୍ଗା ଓ ସମୁଦ୍ର ସଙ୍ଗମରେ ହେଉ। ରୁଦ୍ରକୋଟି, ବିରୂପାକ୍ଷ, ମିତ୍ରବନରେ ହେଉ; ଏହି ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଯେଉଁ ସାଧନାକୁ ବାରୋ ବର୍ଷ ଲାଗେ, ପୁଷ୍କରରେ ମାତ୍ର ଛଅ ମାସରେ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ, ଯଦି କୌମାର୍ୟ ଉପରେ ମନ ରହିଥାଏ। ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ; ପ୍ରପିତାମହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଦା ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିତ।