ଏହି ଦିବ୍ୟ କଥାରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଉଚ୍ଚାରିତ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସମସ୍ତେ ନମସ୍କାର କରି ତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ, ଏବଂ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଉପରେ କେବେ ଅପରାଧ ଲାଗିବ ନାହିଁ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ ହେଲେ। ତାପରେ, ଏକ ଦେବତା ବିନତି କଲେ—"ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଯେଉଁ ଦୟା କରିଛନ୍ତି, ତାହା ସତ୍ୟ ହେଉ। ଧର୍ମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ଆମ ବଂଶରେ ଅବତାର ହେବା ଆବଶ୍ୟକ। ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ମାତ୍ରରେ ଆମେ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ହେଉଛୁ, ଏହି କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ ମୋ ବଂଶକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବେ।" ବିଷ୍ଣୁ ଏହି ଅନୁଗ୍ରହ ଦେଇ, ଗୋପଗଣଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି, ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ବାମ ହସ୍ତରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ କଥା କହିଥିଲେ। ସେଠାରେ ନିଜ ପରିଜନଙ୍କ ଆଗରେ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ ଶୋଭା ଧାରଣ କରୁଥିବା ଏହି କନ୍ୟା ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଏହାଦେଖି ଗାୟତ୍ରୀ, ଯିଏ ଏକ ଅଭୀର କନ୍ୟା, ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ମୋତେ କିଏ ଏହି ନାମ ଦେଇଛନ୍ତି? କିଏ ମୋତେ ଏଠାକୁ ଆଣିଛନ୍ତି?" ସେ ବାମ ହାତ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, "ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ ଏଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛି, ମା।" ଏହିପରି, ଗାୟତ୍ରୀ କହିଲେ, "ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ପ୍ରାଚୀନ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ପାଇଛି; ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ମୋପାଇଁ ତୁମେ, ବାପା, ବା ଆନ୍ୟ କେହି ଶୋକ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ମୋ ସଖୀମାନେ, ଭଉଣୀମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନ ସହିତ ଦୂରେଯାଉ; ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୋ ମଙ୍ଗଳ କଥା ଦେବ, କାରଣ ମୁଁ ଏଠି ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ରହିବି।" ସମସ୍ତେ ବିଦାୟ ନେଲେ, ଶୋଭାମୟୀ ଗାୟତ୍ରୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହିତ ଯଜ୍ଞଶାଳାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏଠି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଗାୟତ୍ରୀ ଯେଉଁ ଦାନ କଲେ, ତାହା ସମ୍ମତି ମିଳିଲା; ସେ ଧର୍ମନ୍ୟାୟୀ ଦେବୀ ଯଜ୍ଞରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମୀପରେ ରହିଲେ। ଏପରି ଭାବେ ଏହି ଯଜ୍ଞ ଶତ ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ଅଧିକ ଦୀର୍ଘ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ, କପର୍ଦ୍ଦିନ୍ (ଶିବ) ଭିକ୍ଷା ପାଇଁ ଯଜ୍ଞଶାଳାକୁ ଆସିଲେ। ସେ ଚମତ୍କାର ଫାଟିଥିବା, ପଞ୍ଚମୁଣ୍ଡିଆ ଖୋପା ଧାରଣ କରି, ଯଜ୍ଞର କର୍ମକାଣ୍ଡରୁ ଦୂରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କଲେ। "କିପରି ଆସିଛ, ବେଦବିଦ୍ୟା ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଯାହାକୁ ଦଣ୍ଡିତ କରିଛନ୍ତି?"—ଏପରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଅପମାନ କଲେ। ମହେଶ୍ୱର ହସି କହିଲେ, "ଏହି ପୈତୃକ ଯଜ୍ଞରେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତୃପ୍ତି ଦେଇଥିବା ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ..." କିଛି ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ କିଛି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, "ଖାଇ ସାରି ଯିଅ।" କପର୍ଦ୍ଦିନ୍ କହିଲେ, "ଖାଇ ସାରି ମୁଁ ଯିବି।" ଏହିପରି କହି, ସେ ମୁଣ୍ଡକୁ ଭୂମିରେ ରଖି ବସିଗଲେ। ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ଈଶ୍ୱର କୌଶଳ କଲେ; ମୁଣ୍ଡକୁ ଭୂମିରେ ରଖି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦେଖିଲେ। "ମୁଁ ପୁଷ୍କରକୁ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଯାଉଛି," କହି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ। ସେ ଆକାଶରେ ରହି, ଦେବମାନେ ଅବାକ ହେଲେ। କପର୍ଦ୍ଦିନ୍ ପୁଷ୍କରକୁ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଯିବା ସମୟରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଚିନ୍ତା କଲେ, "ଏଠାରେ ମୁଣ୍ଡ ରହିଥିବାବେଳେ ଆହୁତି କେମିତି ଦିଆଯିବ? ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ପ୍ରଜାପତି କହିଥିଲେ ଯେ, ମୁଣ୍ଡ ଅଶୁଭ।" ସଭ୍ୟମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏହି ମୁଣ୍ଡକୁ ହଟାଇଦେବି।" ସେ ତାହାକୁ ଉଠାଇ ଫେଲିଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ତାହା ସ୍ଥାନରେ ଆଉ ଏକ ମୁଣ୍ଡ ଦେଖାଦେଲା। ଏଭଳି ଦ୍ୱିତୀୟ, ତୃତୀୟ, ବିଶି, ତିରିଶି—ପ୍ରତିଥିଲେ ମୁଣ୍ଡ ଆସିଯାଉଥିଲା। ପଚାଶ, ଶହ, ହଜାର, ଦଶହଜାର—କେତେ ମୁଣ୍ଡ ହେଲା, ଶେଷ ନ ହେଲା। ସମସ୍ତେ କପର୍ଦ୍ଦିନ୍ ଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତାଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ। ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚି, ଅତି ଭକ୍ତିରେ ବେଦମନ୍ତ୍ର ପାଠ କଲେ। ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ହୋଇ ସ୍ତୁତି କଲେ, ହରା ଦେବ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ; ଭକ୍ତିରେ ଶିବ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ। ତାପରେ ଦେବତା ସେହି ଅଗ୍ରଣୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ କହିଲେ, "ପୁରୋଡାଶ ଆହୁତି ମୁଣ୍ଡ ବିନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ ନାହିଁ।" "ମୋ ଆଦେଶ ଅନୁସରଣ କର, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ; ସ୍ୱିଷ୍ଟକୃତର ଅଂଶ ମୋର। ଏହିପରି କଲେ, ମୋ ସମସ୍ତ ଆଦେଶ ପୂରଣ ହେବ।" ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ, "ଏହିପରି ହେଉ; ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନ କରିବା।" ତାପରେ ପ୍ରଭୁ ଖୋପା ହାତରେ ଧରି, ପୂଜ୍ୟ ପିତାମହଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। "ଏ ଦ୍ୱିଜ, ଯେଉଁ ଆଶା ତୁମ ହୃଦୟରେ ଅଛି, ତାହିଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚୟନ କର। ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବି, କିଛି ରଖିବି ନାହିଁ।" ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ମୁଁ ତୁମଠାରୁ କିଛି ଆଶୀର୍ବାଦ ନେବିନାହିଁ; ମୁଁ ଦିକ୍ଷିତ ହୋଇ ସଭାରେ ବସିଛି। ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ମୋତେ ଚାହିଁଥିବେ, ସେମାନଙ୍କ ଆଶା ପୂରଣ କରିବି।" ଯେତେବେଳେ ଆଶୀର୍ବାଦଦାତା ଏପରି କହିଲେ, ପିତାମହଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧେଶ୍ୟ କରି ରୁଦ୍ର କହିଲେ, "ଏହିପରି ହେଉ," ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କଠାରୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଲେ। ସେହି ମନ୍ବନ୍ତର ଶେଷରେ, ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ। ସମସ୍ତ ଚାରି ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ଦେବତା ସେ ସମୟରେ ନଗରକୁ ଦେଖୁଥିଲେ। କୁତୁହଳବଶତଃ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେଉଁଠି କଥା ହେଉଥିଲେ, ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ମଦନ୍ନ ଭେଷରେ ମହେଶ୍ୱର ଯଜ୍ଞାଗ୍ନି ସମୀପରେ ରହିଲେ। ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଦେବତା ଓ ଅଗ୍ରଣୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; କିଛି ହସିଲେ, କିଛି ତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କଲେ। ଅନ୍ୟ କିଛି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହି ମଦନ୍ନ ଉପରେ ଧୂଳି ଛାଡ଼ିଲେ, ଅନ୍ୟ କେହି ଶକ୍ତିର ଅଭିମାନରେ ମାଟି ଓ ଲାଠି ଦେଇ ମାଡ଼ିଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ହାତରେ ମାଡ଼ି, ହସ୍ୟାସ୍ପଦ କଲେ; କିଛି ତାପସୀ ତାଙ୍କ ଝାଟା ଧରି ନିକଟକୁ ଆଣିଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ଏହି ଆଚରଣ କିଏ ତୁମକୁ ଦେଖାଇଛି? ଏଠି ବାମମାର୍ଗୀ ନାରୀମାନେ ଅଛନ୍ତି; ତୁମେ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆସିଛ?