ଏକଦା, ତିନି ଜଗତରେ ଯଦି ନିଦ୍ରା ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଦୂର କରାଯିବ, ତେବେ ସେ ଏହି ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକକୁ ନଶ୍ୱର କରିଦେବେ ବୋଲି କହିଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ଯିଏ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ପରାଜିତ କରିପାରିଥିଲା, ସେ କେମିତି ତୁମେ ପରାଜିତ କରିପାରିବ?” ଏକଦଶୀ ନମ୍ରତାରେ କହିଲେ—“ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ମୁଁ ସେ ମହା ଦାନବକୁ ବଧ କରିପାରିଛି।” ତାପରେ ଭଗବାନ କହିଲେ—“ତିନି ଲୋକର ଋଷି ଓ ଦେବଗଣ ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି। ହେ ଶୁଭେ, ତୁମ ହୃଦୟରେ ଯାହା ଅଛି, ମୋତେ କୁହ। ଦେବତାମାନେ ଯାହା ପାଇଁ ଅସମର୍ଥ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦେଇବି।” ଏକଦଶୀ କହିଲେ—“ଯଦି ଆପଣ ମୋପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ, ଏବଂ ମୁଁ ଯାହା କହିଛି ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସତ୍ୟ, ତେବେ ମୋ ହୃଦୟର ଏକ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ନିକଟରେ ତିନିଟି ବର ଚାହେଁ। ଯଦି ଏହା ସତ୍ୟ, ମୋତେ ଏହି ତିନି ବର ଦିଅନ୍ତୁ।” ଭଗବାନ କହିଲେ—“ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ମୁଁ ଏହି ତିନି ବର ଦେବି, ଏଠାରେ କୌଣସି ଅସତ୍ୟ ନାହିଁ।” ଏକଦଶୀ ପୁନି କହିଲେ—“ହେ ଦେବେଶ, ଏହି ତିନି ଲୋକ ଓ ଚାରି ଯୁଗରେ, ସମସ୍ତଠାରେ ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ରହୁ। ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ଦୂରକରିବାରୀ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା ଦେବୀ ହେବି। ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ମୋ ଉପବାସ କରିବେ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଭଜନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ। ଯେଉଁମାନେ ଉପବାସ, ଜାଗରଣ କିମ୍ବା ଏକବେଳ ଭୋଜନ କରିବେ, ହେ ମାଧବ, ସେମାନେ ଧନ, ଧର୍ମ ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇବେ।” ଏବେ ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—“ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହିଲ, ସେ ସବୁ ନିଶ୍ଚିତ ହେବ। ତୁମେ ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂରଣ କରିବ। ମୋ ଭକ୍ତମାନେ ଏହି ତିନି ଲୋକ ଓ ଚାରି ଯୁଗରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହେବେ। ଏକଦଶୀ ବ୍ରତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏହାକୁ ମୁଁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉଛି। ଯେଉଁମାନେ ମୋ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ। ତୃତୀୟ, ଅଷ୍ଟମୀ, ନବମୀ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥି, ବିଶେଷକରି ଏକଦଶୀ—ଏହି ଏକଦଶୀ ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ତିଥି, ଏହା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ। ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ଏପରି ଭାବେ ଏକଦଶୀଙ୍କୁ ତିନି ବର ଦେଇ, ସେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ। ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—“ତୁମେ ଶତ୍ରୁ ନାଶ କର, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସିଦ୍ଧି ଦିଅ, ବିଘ୍ନ ଦୂର କର, ଯାହା ଇଚ୍ଛା ତାହା ପୂରଣ କର। ହେ ପାର୍ଥ, ଦୁଇଁ ପକ୍ଷରେ ଏକଦଶୀ ସମାନ, ଏଠାରେ କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦିନ କିମ୍ବା ରାତି ଯେପରି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏକ ଏମିତି ତିଥି ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଇଁ ପକ୍ଷରେ ଏକଦଶୀ ଲାଘବ ଓ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଶେଷ ଅଛି। ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଥାଏ, ତାହା ତିନି ତିଥିକୁ ଛୁଁଇଥାଏ; ସେ ଦିନ ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ତିଥି, ଉପବାସ କଲେ ହଜାର ଏକଦଶୀ ଉପବାସର ଫଳ ମିଳେ। ଏପରି ଭାବେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କଲେ ଫଳ ହଜାରଗୁଣା ବଢ଼ିଯାଏ। ଅଷ୍ଟମୀ, ଏକଦଶୀ, ଷଷ୍ଠୀ, ତୃତୀୟ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ—ଯଦି ପୂର୍ବ ତିଥି ଛୁଁଇଥାଏ, ତେବେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ତିଥି ଛୁଁଇଲେ ଉପବାସ ହେବ। ଏକଦଶୀ ଦିନ ରାତି ଓ ପ୍ରଭାତରେ ଥିବା ଉପବାସ ଦିନ ହେଉଛି। ଏହି ତିଥିକୁ ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ୍; ଦ୍ୱାଦଶୀ ଯୋଗ ଥିଲେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏପରି ଦୁଇଁ ପକ୍ଷର ନିୟମ ମୁଁ କହିଲି। ଏକଦଶୀ ଦିନ ଉପବାସ କରିବା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଉଚିତ୍; ଏହା କରିଥିବା ଲୋକେ ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭଜନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ; ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଏକଦଶୀର ମହିମା ସଦା ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ ହଜାର ଗାଏ ଦାନ ଫଳ ପାଇଥାନ୍ତି। ଦିନ କିମ୍ବା ରାତି ଯେପରି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁ ଧର୍ମ ସମାନ କିଛି ନାହିଁ, ଗୀତାର ଅର୍ଥ ସମାନ କିଛି ନାହିଁ; ପାପ ନାଶ ପାଇଁ ଏକଦଶୀ ବ୍ରତ ସମାନ କିଛି ନାହିଁ। ଏହିପରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ହେ ମହାନ କୃଷ୍ଣ, ଜଗନ୍ନାଥ, ଆଦିଦେବ, ଦୟାକରି ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ଦୟା କରନ୍ତୁ। ମାଘ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଏକଦଶୀ କ’ଣ? ଏହାର ନାମ କ’ଣ, ପ୍ରକ୍ରିୟା କ’ଣ? ବିସ୍ତୃତ କରି ମୋତେ ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।” ଦଳଭ୍ୟ କହିଲେ—“ମାନବ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପାପ କରନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧ ସହିତ ଅନେକ ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ଲିପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। କିଛି ଲୋକ ଅନ୍ୟର ଧନ ଚୋରି କରନ୍ତି, କିଛି ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ମୁହଁ ଦେଇ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି—ଏହିପରି ଲୋକେ କିପରି ନରକକୁ ଯିବେ ନାହିଁ? ଏହି ସତ୍ୟ କଥା ମୋତେ କହ। କୌଣସି ସହଜ ଉପାୟ କିମ୍ବା ଅଳ୍ପ ଦାନ ଦ୍ୱାରା କିପରି ପାପ ନାଶ ହୁଏ? ଏହା ଆପଣ ମୋତେ କହିବା ଉଚିତ୍।” ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—“ଅତି ଉତ୍ତମ ପ୍ରଶ୍ନ! ଏହି ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ଦେବତାମାନେ କାହାକୁ କହିନାହାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ତେଣୁ ମୁଁ କହିବି। ମାଘ ମାସ ଆସିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଶୁଚି, ସ୍ନାନ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି, ରାଗ, କ୍ରୋଧ, ମାନ, ଇର୍ଷ୍ୟା, ଲୋଭ, ନିନ୍ଦା ତ୍ୟାଗ କରି, ଦେବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଜଳରେ ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରି, ଗୋମୟ, ତିଳ ଓ ବସ୍ତ୍ର ମିଶାଇ ଛୋଟ ଗୋଳା ବନେଇବେ। ଏଠାରେ ୧୦୮ ଗୋଳା ନେଇ ଅଧିକ ଚିନ୍ତା ଦରକାର ନାହିଁ। ମାଘ ମାସରେ ଯଦି ଆଷାଢ଼ ନକ୍ଷତ୍ର ଥାଏ, କିମ୍ବା କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ମୂଳ ଅଛି, କିମ୍ବା ଏକଦଶୀ ଉପବାସ ରହିଛି, ତେବେ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଏହି କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ୍। ଦେବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସ୍ନାନ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଓ ଏକାଗ୍ରତା ସହିତ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ, ତ୍ରୁଟି ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା କରିବେ। ରାତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଗରଣ କରି, ପ୍ରଥମେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରି, ଦେବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବେ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ ହରିଙ୍କୁ ପୁନଃ ପୂଜା କରିବେ।