ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗାଥା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଗୋପ କନ୍ୟାଙ୍କ ଅନନ୍ୟ ଗୁଣ ଓ ରୂପ ଚିତ୍ରଣରେ। ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁ ଏପରି ସମ ଅଦ୍ଭୁତ ଯେ, କୌଣସି ଅମ୍ଭୁଜ ମଧ୍ୟ ତାହା ସହିତ ତୁଳନା କରିପାରେନି; ତାଙ୍କର କଣ୍ଣ ଶଙ୍ଖ ଭଳି ଶୁଭ୍ର ଓ ଶୁଭ୍ରତାର ଦ୍ରଷ୍ଟାନ୍ତ ମାତ୍ର ଜଳର ଶଙ୍ଖ। ତାଙ୍କର ତଳ ଓଠ ମୁଣ୍ଡିତ କୋରାଳ ଭଳି ରକ୍ତିମ ଓ ଆକର୍ଷକ, ତାଙ୍କ ଶରୀର ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ନିର୍ମଳ ଅମୃତ ଧାରା ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛି। ଏଭଳି ଅନୁଭୂତିରେ ଗୋପ କନ୍ୟା ଚିରସ୍ଥାୟୀ ପତି ଭାବେ ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଶୁଭ କର୍ମର ଦୟା ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କରି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲେ। ଏହି ଭାବନାରେ ଲୀନ ଥିବା ବେଳେ, ଏକ ଅପୂର୍ବ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଆସିଗଲା। ବ୍ରହ୍ମା ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ହରିଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ଉପଲକ୍ଷେ କଥା କହିଲେ। ତିନି କହିଲେ, “ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଦେବୀଙ୍କ ନାମ ଗାୟତ୍ରୀ, ହେ ପ୍ରଭୁ।” ଏହା ଶୁଣି ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ଦିନ ତୁମେ ଏହି ଦେବୀଙ୍କୁ ତୁମର ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ତୁମକୁ ଦାନ କରିଛି। ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିବାହ ବିଧିରେ ବିବାହ କର, ବିଳମ୍ବ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।” ତେଣୁ ବ୍ରହ୍ମା, ସ୍ୱୟଂ ପିତାମହ, ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼ି ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିଧିରେ ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କୁ ହସ୍ତଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏହିପରେ ବ୍ରହ୍ମା ମୁଖ୍ୟ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ଦେବୀ ମୋର ପତ୍ନୀ ହୋଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ମୋର ଗୃହରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।” ଏହି କ୍ଷଣରେ ମୃଗଶୃଙ୍ଗ ଅଳଙ୍କାର ଓ ଗୋପୀନୀ ବେଶରେ ଶୋଭିତ ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କୁ ବେଦଜ୍ଞ ପୁରୋହିତମାନେ ଗୃହଲକ୍ଷ୍ମୀ ଗୃହକୁ ନେଇ ଗଲେ। ଉଦୁମ୍ବର କାଠର ଦଣ୍ଡ ଧରି ଓ ମୃଗଚର୍ମ ଉପରେ ତାଙ୍କର ଦେହ ଆବୃତ, ଏ ମହାଯଜ୍ଞରେ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ତାପରେ ବେଦପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଭୃଗୁଙ୍କ ସହିତ ଏହି ମହାଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ବେଦ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଧି ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ଯଜ୍ଞ ପୁଷ୍କର କ୍ଷେତ୍ରରେ ହଜାର ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥିଲା। ଏଠାରେ ଭୀଷ୍ମ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଯଜ୍ଞରେ କ'ଣ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଘଟିଲା? ରୁଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁ କିପରି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ? ଗାୟତ୍ରୀ, ଆଭୀର କନ୍ୟା, ପତ୍ନୀ ଭାବେ କ'ଣ କଲେ? ଏହି ଘଟଣା ସଠିକ୍ ଭାବେ କହନ୍ତୁ, ମୋର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକତା ଅଛି।” ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ହେ ରାଜନ୍, ଯଜ୍ଞରେ ଯେଉଁ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା, ମୁଁ ସବୁ କଥା କହିବି, ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ। ରୁଦ୍ର ଏଠାରେ ଏକ ଅପୂର୍ବ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଆସି ଚମତ୍କାର କଲେ। ବିଷ୍ଣୁ କିଛି କଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଏଠି ସହାୟକ ଭୂମିକାରେ ରହିଲେ। ତେବେ, ଗୋପ ଛୋକାମାନେ ତାଙ୍କର ସହଯାତ୍ରୀ ଗୋପ କନ୍ୟା ହାରାଇଯିବାରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ଗୋପୀମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ଯଜ୍ଞ ବେଦି ସୀମାରେ ଦୂପଟା ପିନ୍ଧି ଦଣ୍ଡ ବନ୍ଧି ଦେଖି ତାଙ୍କର ମାଆ ଡାକିଲେ, ‘ହେ ପୁଅ!’ ବାପା କହିଲେ, ‘ହେ ଝିଅ!’ ସମ୍ବନ୍ଧୀମାନେ କହିଲେ, ‘ହେ ବୋନ୍!’ ଓ ସଖୀମାନେ, ‘ହେ ସଖୀ!’ ସମସ୍ତେ ଅନୁସୂଚନା ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କଲେ—‘କିଏ ତୁମକୁ ଏଠାକୁ ନେଇଆସିଛି? କିଏ ତୁମର ପୁରୁଣା ପୋଶାକ ବଦଳାଇଦେଇଛି? ଏହି ଜଟାରେ ଲାଲ ଧାଗା କିଏ ପିରିଛି?’ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡିକ ଶୁଣି ଦେବ ହରି ସ୍ୱୟଂ କହିଲେ, “ଏହି ଝିଅକୁ ଆମେ ଏଠାକୁ ଆଣିଛୁ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପତ୍ନୀ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଛି; ଅନାବଶ୍ୟକ କଥା କହନ୍ତୁ ନାହିଁ। ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ସମସ୍ତ ପରିବାରର ଗୌରବ। ଯଦି ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ନଥାନ୍ତି, ତେବେ କେମିତି ଏହି ସଭାକୁ ଆସିପାରିଥାନ୍ତି? ଏହି କଥା ଜାଣି, ତୁମେ ଦୁଃଖ କରିବାକୁ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତୁମ ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଝିଅ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି। ଯେଉଁ ସ୍ଥିତିକୁ ଯୋଗୀମାନେ ଓ ବେଦପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଚାହିଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଠାକୁ ତୁମ ଝିଅ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି। ତୁମେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଓ ଶିଳ୍ପାଚାରୀ ଥିବାରୁ, ମୁଁ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ବିରିଞ୍ଚିଙ୍କୁ ଦେଇଛି। ଏହି ଆଭୀର କନ୍ୟା ସହିତ ତୁମେ ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ, ଏବଂ ତୁମ ବଂଶରେ ମଧ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏହି ଘଟଣା ଘଟିବ। ମୁଁ ଏଠି ଅବତାର ନେବି, ଏହି ଯାଦବ ଓ ଗୋପମାନେ ଭୂମିରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାବେଳେ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିବି; ତୁମ ସମସ୍ତ ଝିଅମାନେ ମୋ ସହିତ ରହିବେ। ସେଠାରେ କୌଣସି ଦୋଷ, ଦ୍ୱେଷ, ଇର୍ଷ୍ୟା ନଥିବ, ଗୋପମାନେ କର୍ମ କରିବେ, ଲୋକମାନେ ଭୟହୀନ ହେବେ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର କୌଣସି ଦୋଷ ହେବ ନାହିଁ।” ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ନମସ୍କାର କରି ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରି ଚାଲିଗଲେ। ଏହିପରେ ଏକ ବର ମାଗାଗଲା—“ହେ ଦେବ, ଆପଣ ଯେଉଁ ବର ଦେଇଛନ୍ତି, ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ହେଉ। ଧର୍ମ ସ୍ଥାପନା ପାଇଁ ଆମ ବଂଶରେ ଅବତାର ହେଉ।” ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ହେବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଉଛୁ; ଏହି ଶୁଭଦାୟିନୀ ଝିଅ ଆମ ବଂଶକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଆଶ୍ୱାସନ ପାଇ ସମସ୍ତ ଗୋପ ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ବାମ ହାତରେ ଅଭୟ ଦେଇ କଥା କହିଥିଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଗାୟତ୍ରୀ, ଆଭୀର କନ୍ୟା, ନମ୍ର ଭାବେ ନିଜ ପରିଜନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବାମ ହାତରେ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, “ମୁଁ ଏଠି ଦାଉଡ଼ି ଆସିଛି, ମାଆ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ। ମୁଁ ଦେବତା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରାଚୀନ ପତି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ପାଇଛି; ଏହିଥିରେ ଆପଣମାନେ କିମ୍ବା ମୋ ବାପା ଓ ସମ୍ବନ୍ଧୀମାନେ ଦୁଃଖ କରିବାକୁ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମୋ ସମସ୍ତ ସଖୀ, ବୋନ୍ମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କ ପିଲାମାନେ ଚାଲିଯାଆନ୍ତୁ; ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୋର ମଙ୍ଗଳ ସଂବାଦ ଦିଅ। ମୁଁ ଏଠି ଦେବମାନେ ସହିତ ରହିବି।” ଏହିପରି ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତେ ବିଦାୟ ନେଇଗଲେ, ଶୋଭାମୟ ଗାୟତ୍ରୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହିତ ଯଜ୍ଞ ମଣ୍ଡପରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ଗାଥା ଆମ ପାଖରେ ଅମୃତ ଶ୍ରବଣ ହୋଇ ରହିଗଲା।