ଏହି କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ଏକ ଗୋପି ମନର ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଧ୍ୱନି ସହିତ। ସେ ଭାବୁଛି—"ଯଦି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିଦିଅ, ତେବେ ମୋ ଜନ୍ମ ଅପମାନ ଓ ଦୁଃଖର କାରଣ ହେବ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ନାରୀଙ୍କୁ ସେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ।" ସେ ଆଉ ଭାବୁଛି—"ଏହି ଭାଗ୍ୟ ଅନ୍ୟ କାହାରି ଥିବା ନାହିଁ; ଯେଉଁ ଜଣେ ସେ ଅଙ୍ଗସ୍ପର୍ଶ ଓ ଆଲିଙ୍ଗନ ପାଇଥିବେ, ସେ ଅତି ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟବାନ। ସେ ଯେଉଁ ଜଣେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆକାର ଅଟୁଟ ଭାବରେ ଚାଲିଥାନ୍ତି।" "ଏହି ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀ ଏଠି ଏକାଠି ହୋଇଛି, ଏହି ଅପୂର୍ବ ରୂପ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ରୂପକୁ କେବଳ ସ୍ମରା (କାମଦେବ) ର ନିର୍ମଳ ପତ୍ନୀ ଓ କାମଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସହିତ ତୁଳନା କରାଯାଇପାରିବ।" "ଏହି ଦୁଃଖ କେବଳ ତାଙ୍କ ସ୍ୱୀକାର ନ କରିବାରୁ; ଏହି ଦୁଃଖ ମାତା-ପିତା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାହାରୁ ନୁହେଁ। ଯଦି ସେ ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କରିବେନି, କିମ୍ବା କିଛି କଥା ମଧ୍ୟ କହିବେନି—" "ତେବେ ଦୁଃଖରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ମୃତ୍ୟୁ ମୋତେ ଆକ୍ରମଣ କରିବ, ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି କରି। ମୁଁ ଦୋଷ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବି।" "ମୁଁ ତାଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖି ଦେଖି, ମୋ ମନ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ହୋଇଯାଏ। ତାଙ୍କ ଛାତିର ମଣି ଓ ଶୁଧ୍ଧ ପଦ୍ମର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସମାନ।" "ଯଦି ତୁମେ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗସ୍ପର୍ଶ ଓ ଏକତାର ମୂଲ୍ୟ ଦେଉନାହିଁ, ତେବେ ତୁମେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମ ଶରୀର ନିଷ୍ଫଳ।" "ହୋଇପାରେ ତୁମେ ଦୋଷ ନୁହେଁ, ତୁମେ ପ୍ରକୃତି ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଭାଗ୍ୟ ତୁମଠୁ ଚୋରି ହୋଇଛି—ତୁମେ ତୁମ ପ୍ରିୟ ସୁଖକୁ ରକ୍ଷା କର।" "ଯେଉଁ ରୂପ, ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସ୍ୱୟଂ କାମଦେବଙ୍କୁ ଦେଖାଏ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ମୋ ମନ, ମୋ ରତ୍ନ, ଓ ମୋ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଚୋରି ହୋଇଯାଇଛି।" "ତାଙ୍କ ମୁହଁର ଶ୍ରୀ, ଚାନ୍ଦରେ କେଉଁଠି ମିଳିପାରିବ? ଚାନ୍ଦରେ ଖରା ଚିହ୍ନ ଅଛି; ଏପରି ନିର୍ମଳ ରୂପ କେଉଁ ତୁଳନାରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହେବ?" "ପଦ୍ମ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁର ସମତା ଦେଇପାରିବ ନାହିଁ; ତାଙ୍କ ଶଙ୍ଖ-ସଦୃଶ କାନ ପାଇଁ କେବଳ ଜଳର ଶଙ୍ଖ ତୁଳନା।" "ପ୍ରବାଳ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ତଳ ଉଠିର ସମତା ଦେଇପାରିବ ନାହିଁ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ନିଶ୍ଚିତ ରୂପେ ଅମୃତ ଝରିଯାଏ।" "ମୁଁ ଯଦି ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ କିଛି ଉତ୍ତମ କର୍ମ କରିଥିବି, ତାହାର ଫଳରେ ଏହି ପ୍ରିୟ ପୁରୁଷ ପୁନି ମୋ ସ୍ୱାମୀ ହେଉ।" ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହେଇଥିବା ଗୋପିକୁ ଦେଖି, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବ୍ରହ୍ମା ହରିଙ୍କୁ ବଳି କଥା କହିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—"ଏହି ଦେବୀଙ୍କ ନାମ ଗାୟତ୍ରୀ; ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଇ କହିଲେ—'ତୁମେ ଆଜି ଏହି ଦେବୀକୁ ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିବାହ ରୀତିରେ ଗ୍ରହଣ କର; ବିଳମ୍ବ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'" "ଆଜି ତାଙ୍କ ହାତ ଧର; ବ୍ରହ୍ମା, ପ୍ରଜାପତି, ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିବାହ ରୀତିରେ ବିବାହ କରିଲେ।" "ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ବ୍ରହ୍ମା ମୁଖ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାନ୍କୁ କହିଲେ—'ଏହି ଦେବୀ ମୋ ସ୍ୱାମୀ ହେଇଛନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ମୋ ଗୃହରେ ବସାଇଦିଅ।'" "ଏହି ଯୁବତୀ, ମୃଗଶୃଙ୍ଗ ଅଳଙ୍କାର ଓ ଲିନେନ କପଡ଼ରେ ଢାକା, ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ପୁରୋହିତମାନେ ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଗୃହରେ ନେଇଗଲେ।" "ଉଦୁମ୍ବର କାଠର ଦଣ୍ଡ ଓ ମୃଗଚର୍ମ ଧରି, ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ପ୍ରଭା ଦେଇଥିଲେ।" "ଏହି ପୁଷ୍କର କ୍ଷେତ୍ରରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଭୃଗୁଙ୍କ ସହିତ ବେଦ ଅନୁସାରେ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଏହି ଯଜ୍ଞ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଚାଲିଥିଲା।" ଏଠାରେ ଭୀଷ୍ମ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ—"ଏହି ଯଜ୍ଞରେ କଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟିଲା? ରୁଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁ କିପରି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ? ଗାୟତ୍ରୀ, ଆଭୀର କନ୍ୟା, ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ସ୍ଥିତ ହେବା ପରେ କଣ କଲେ? ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଆଭୀରମାନେ କଣ କଲେ?" ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—"ହେ ରାଜା, ଯଜ୍ଞରେ ଘଟିଥିବା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଥା ମୁଁ କହିବି; ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଶୁଣ।" "ରୁଦ୍ର ଏଠି ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ; ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବା ସଭାରେ ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ଆକାର ଧରିଲେ।" "ବିଷ୍ଣୁ କିଛି କରିଲେନି, କାରଣ ସେ ଉପରେ ଅଧିନ ଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୋପ ଛୋକାମାନେ ତାଙ୍କ ମେହେଣତି ହାରାଇଯିବାରୁ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।" "ଗୋପିମାନେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆସିଲେ; ତାଙ୍କୁ ବେଳ୍ଟ ଧରି ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳୀରେ ଦେଖି—" "ତାଙ୍କର ମା ଚିତ୍କାର କଲେ—'ଓ ପୁତ୍ର!' ତାଙ୍କର ପିତା—'ଓ ଜନ୍ମ!' ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟ—'ଓ ଭଉଣୀ!' ତାଙ୍କ ସଂଗୀନୀ—'ଓ ସଂଗୀ!'" "‘ତୁମେ କିଏ ଏଠି ଆଣିଛ? କିଏ ତୁମ ଅଂବର ଖୋଲିଛ? କିଏ ତୁମେ ଉଲ ଶାଲ ଦେଇଛ?’" "‘କିଏ ତୁମ ଜଟାକୁ ଲାଲ ତାଗ ଦେଇ ସଜାଇଛ?’ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ହରି ନିଜେ କହିଲେ—" "‘ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଆମେ ଏଠି ଆଣିଛୁ ଓ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛୁ; ବ୍ରହ୍ମା ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଅପରିଚୟ କରିଛନ୍ତି—ଏଠି ଅନାବଶ୍ୟକ କଥା କହିବେନି।'" "‘ସେ ନିର୍ମଳ ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସମସ୍ତ ବଂଶର ଉତ୍ସବ; ଯଦି ସେ ନିର୍ମଳ ନ ହେବେ, କିପରି ସଭାରେ ଆସିପାରିଥିଲେ?’" "‘ଏହି ଜ୍ଞାନ ରଖ, ତୁମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ତୁମ କନ୍ୟା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପାଇଛି।'" "‘ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଯୋଗୀ, ଓ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଚାହିଲେ ମଧ୍ୟ ନପାରନ୍ତି; ତୁମ କନ୍ୟା ପାଇଛି।'" "‘ତୁମେ ନ୍ୟାୟବାନ, ଶିଳ୍ପବାନ, ଓ ଧର୍ମପରାୟଣ ହେବାରୁ, ମୁଁ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ବିରିଞ୍ଚିଙ୍କୁ ଦେଇଛି।'" "‘ଏହି ଆଭୀର କନ୍ୟା ସହିତ ତୁମେ ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବ; ତୁମ ବଂଶରେ ମଧ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂରଣ ହେବ।'" "‘ମୁଁ ଏଠି ଅବତାର ନେବି; ଏହା ମୋ ଲୀଳା ହେବ, ଯେବେ ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଅବତରିବେ।'" "‘ସେମାନେ ଅବତରିବା ପରେ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିବି; ତୁମ ସମସ୍ତ କନ୍ୟାମାନେ ମୋ ସହିତ ରହିବେ।'" "‘ସେଠି କୌଣସି ଦୋଷ, ଦ୍ୱେଷ, ଇର୍ଷ୍ୟା ନଥିବ; ଗୋପମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଭୟ ରଖିବେନି।