ସେଉଁଠି ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟା, ଯାହାଙ୍କ ଷଡ଼ିରର ରୂପ ଏପରି ଥିଲା ଯେ, ତାଙ୍କ ଅସାଧାରଣ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଦେଖି କେଉଁମାନେ ଚିତ୍ତ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହେବେ ନାହିଁ? ତାଙ୍କ ଧୂସର ଧୂସର ଓଠ ଉପରେ କାମନାର ଚିହ୍ନ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଯଦିଓ ତାଙ୍କ ସ୍ନିଗ୍ଧ ସ୍ତନ ଏତେ ବିଶେଷ ନୁହେଁ, ତଥାପି ଯିଏ ତାଙ୍କ ସେବା କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରେ। ତାଙ୍କ ଅଳ୍ପ ସା ଟେଢ଼ା ଚୁଲ ମଧ୍ୟ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ। ଏପରି ଏକ ମହାନ୍ତା ରୂପ ଉପରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣତା ମଧ୍ୟ ଗୁଣ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ। ତାଙ୍କ ଅଳଙ୍କୃତ ଚକ୍ଷୁ ଏପରି ଦୀର୍ଘ ଯେ, କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଯାଏ। ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ କହିଛନ୍ତି, ଚେତନା କାରଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏଠି, କାନ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଳଙ୍କାର ହେଉଛି ଚକ୍ଷୁ, ଏବଂ ଚକ୍ଷୁ ପାଇଁ ଅଳଙ୍କାର ହେଉଛି କାନ। ଏଠି କୌଣସି କୁଣ୍ଡଳ ବା କାଜଳର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ଏଠି, ଚାହିଁ ଦେଖିବା ଦୃଷ୍ଟିକୁ ହୃଦୟରେ ବିଭକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏଠି ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଅଛ, ସେଠି ତୁମ ସମ୍ପର୍କୀୟମାନେ କେମିତି ବିପଦ ଦେଉଥିବେ? ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସ୍ୱାଭାବିକ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ପରିଣତ ହୁଏ। ମୁଁ ଏହି ବୟସରେ, ଶତଶଃ କ୍ଷଣ ପରେ ଏହି ଧନ ଦେଖିଛି—ଏହି କୌଶଳ୍ୟା ର ସୀମା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଇଛି। ସେ କନ୍ୟା ପ୍ରେମ ଓ ଚଞ୍ଚଳ ଭାବରେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମନ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ କରିଦେଉଛନ୍ତି। ଏହି ଭାବନାରେ, ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରିଲି, ତାଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ତାଙ୍କର ତେଜ ଅପହୃତ ହେଉଛି। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯିଏ ନୂତନ ସୁନାର ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଲୋଟସ ପତ୍ର ସମ ଦୀର୍ଘ ଚକ୍ଷୁ ଥିଲେ, ସେ ଭୟ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ କଣ୍ଡକଣ୍ଡା ହେଲା। ଦେବ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ସୌନ୍ଦର୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିନାହାନ୍ତି। ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକର ଶ୍ରେଷ୍ଠତମ ଗୁଣ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଏହି କନ୍ୟାର ଦେହରେ ସଂଗ୍ରହ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ତୁମେ କିଏ? କାହାର କନ୍ୟା? କେଉଁଠୁ ଆସିଛ? ଏ ଚନ୍ଦ୍ରବଦନେ, ଏଠି ରାସ୍ତା ମଧ୍ୟରେ ଏକାଏକି କାହିଁକି ଦଢ଼ିଆ ଅଛ?" "ତୁମେ ଯେଉଁ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଛ, ସେଗୁଡିକ ତୁମ ସୌନ୍ଦର୍ୟକୁ ଉନ୍ନତ କରୁନାହିଁ, ବରଂ ତୁମେ ଏହି ଅଳଙ୍କାରମାନେ ପାଇଁ ଅଳଙ୍କାର।" ମୁଁ ଯେତେ ଦେବୀ, ଗନ୍ଧର୍ବୀ, ଆସୁରୀ, ନାଗକନ୍ୟା, କିମ୍ନରୀ ଦେଖିଛି, କିନ୍ତୁ କାହାରି ଚକ୍ଷୁ ଏପରି ସୁନ୍ଦର ନୁହେଁ। "ମୁଁ ବହୁବାର ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛି, କିନ୍ତୁ କାହିଁକି ଉତ୍ତର ଦେଉନାହ?—" ତାହା ପରେ ଲଜ୍ଜିତ, କମ୍ପିତ ସେ କନ୍ୟା ଶକ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: "ମହାବୀର, ମୁଁ ଏଠି ଗୋଉଆଳି କନ୍ୟା, ଗାଈର ଦୁଧ, ଶୁଦ୍ଧ ଘିଅ, ଦହି, ଛାଛ ବିକ୍ରି କରେ। ଦହି, ଛାଛ, ଦୁଧ ନେଇ, ଶତ୍ରୁଦଳନ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହ, ନେଇ ନିଅ।" ଏପରି କହିବା ପରେ, ଶକ୍ର ତାଙ୍କ ହାତ ଧରି ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ନେଇଗଲେ। ଯେତେବେଳେ ଶକ୍ର ତାଙ୍କୁ ନେଇଯାଉଥିଲେ, ସେ କନ୍ୟା ଚିତ୍କାର କରିଲେ: "ପିତା, ମାତା, ଭାଇ, ଏଠି ଏକ ଅଜଣା ଲୋକ ମୋତେ ବଳେଇ ନେଉଛନ୍ତି!" "ତୁମେ ଯଦି କିଛି ଚାହ, ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ପଚାର; ସେ ନିଶ୍ଚିତ ମୋତେ ଦେଇଦେବେ—ଏହି ମୋ ସତ୍ୟ କଥା। କେଉଁ କନ୍ୟା ଏପରି ପ୍ରେମଶୀଳ ସ୍ୱାମୀକୁ ଚାହିବେ ନାହିଁ? ମୋର ପିତା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସେ କିଛି ଅସ୍ଵୀକାର କରିବେ ନାହିଁ।" "ମୁଁ ମୋର ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବି; ସେ ଯଦି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ମୋତେ ଦେଇଦେବେ। ପିତାଙ୍କ ମନ ଜାଣିନାହିଁ, କିପରି ମୁଁ ତୁମକୁ ନିଜକୁ ଦେଇପାରିବି?" "ଧର୍ମ ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ ନଶ୍ୱର ହେଯିବ; ଏହି କାରଣରୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ। ପିତା ଦେଇଲେ, ମୁଁ ତୁମ ଅଧୀନ ହେବି।" ଏପରି କହି, ଶକ୍ର ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନେଇଯାଇ ସ୍ଥାପିତ କଲେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। "ତୁମେ ଏଠିକୁ ଆଣାଯାଇଛ, ଚକ୍ଷୁଶାଳିନୀ, ଦୁଃଖ କରନାହ, ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୌନ୍ଦର୍ୟବତୀ। ଏହି ଗୋଉଆଳି କନ୍ୟା, ଗାଈ ପରି ନିର୍ମଳ ଏବଂ ମହାତେଜସ୍ବିନୀ।" ତାଙ୍କ ନୀଳ କମଳ ନୟନ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଭିତି ପରି ଉନ୍ନତ ସ୍ନିଗ୍ଧ ସ୍ତନ, ଏପରି ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଯାହାକୁ କମଳା ନିଜ ସମାନ ଭାବିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଉରୁ ମଦୋନ୍ମତ ହସ୍ତୀର ଧୂସର ତଣ୍ଡ ପରି, ନଖ ରକ୍ତ ରଙ୍ଗରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ଏପରି ଦେଖି, କମଳା ନିଜକୁ ଅତିକ୍ରମିତ ଭାବିଲେ ଓ ମନ ଆକୃଷ୍ଟ ହେଲା। ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ଚିନ୍ତାରେ, କମଳା ମନେ କଲେ ଯେ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଯାଇଛି। ଗୋଉଆଳି କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଦାନରେ ନିଜକୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବିଲେ। "ଯଦି ସେ ମୋ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଦେଖି ମୋତେ ନେବାକୁ ଚାହେ, ତେବେ ଏ ପୃଥିବୀରେ ମୋ ଚଏଁ ଭାଗ୍ୟବାନ୍ୟା ନାହିଁ। ମୋତେ ସେ ନେଇଆସିଛନ୍ତି, ଏବେ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିଛି; ସେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ମୃତ୍ୟୁ, ଗ୍ରହଣ କଲେ ଜୀବନର ଆନନ୍ଦ।" "ଯଦି ସେ ଅସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି, ମୁଁ ଅପମାନିତ ହେବି, ଦୁଃଖର କାରଣ ହେବି; ତଥାପି ଯାହାକୁ ସେ ଦୟାଦୃଷ୍ଟି ଦେଉଛନ୍ତି, ସେ ସତ୍ୟରେ ଭାଗ୍ୟବାନ୍ୟା।" "ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାଗ୍ୟବାନ୍ୟା, ବିଶ୍ୱାସ ଅଛି; ଯାହାକୁ ସେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ତ ଅଧିକ। ସେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ରୂପ ଓ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବେ ଚଳନ୍ତି।" "ଏଠି ଏକାନ୍ତ ସୌନ୍ଦର୍ୟ କେବଳ ଏଠି ପ୍ରକାଶିତ, ଯାହା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଛି; ତାଙ୍କ ତୁଳନା କେବଳ ସ୍ମରର ପତ୍ନୀ ଓ କାମଦେବଙ୍କ ତେଜ ସହିତ।" "ଏହି ଦୁଃଖ ପିତା କିମ୍ବା ମାତା ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, ବରଂ ଅସ୍ୱୀକାର ଦ୍ୱାରା; ସେ ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କରିବେନାହିଁ କିମ୍ବା କିଛି କହିବେ ନାହିଁ—" "ତେବେ ଦୁଃଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମୃତ୍ୟୁ ମୋତେ ଜୟ କରିବ; ଏବଂ ମୁଁ ଦୋଷହୀନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହେଯିବି।" "ତାଙ୍କ ଛାତିର ମଣିର ତେଜ ଶୁଦ୍ଧ କମଳ ସମ; ତାଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖି ମୋ ମନ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହେଯାଏ।" "ଯଦି ତୁମେ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ସ୍ପର୍ଶ ଓ ସଂଯୋଗର ମୂଲ୍ୟ ବୁଝନାହ, ତେବେ ତୁମେ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଦେହ ବ୍ୟର୍ଥ।