ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ନିଧାନରେ ବିଧିବତ୍ ଯଜ୍ଞ ଉପଲକ୍ଷେ ପୁରୋହିତମାନେ ଶ୍ରୀମତ୍ ପୋଷାକ ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେଠାରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଅଙ୍ଗୁଠି, କଙ୍କଣ ଓ ମୁକୁଟ ଧାରଣ କରିଥିଲେ—ଚାରି, ପୁଣି ଦୁଇ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦଶ ମିଶି ମୋଟ ସୋଳ ଜଣ ପୁରୋହିତ ଥିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ଓ ଆଦର ସହିତ ସ୍ଥାନ ଦେଲେ, ଏବଂ କହିଲେ—"ଏଠି ଯଜ୍ଞରେ ସମସ୍ତେ ଏହି ପୁରୋହିତମାନଙ୍କୁ ଆଦର ଦିଅ।" ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ଏହି ସାବିତ୍ରୀ ମୋର ପତ୍ନୀ, ଏହି ଦ୍ୱିଜମାନେ ମୋର ଆଶ୍ରୟ।" ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ଡାକି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ମଣ୍ଡନ କରାଯିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ। ଯଜ୍ଞ ନିୟମାନୁସାରେ ସେଠି ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ପାଇଁ ବସ୍ତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ। ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣର ଧ୍ୱନିରେ ଆକାଶ ମୁଁହିଁ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଏବଂ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ବୈଶ୍ୟମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରୁଚିକର ଓ ସମୃଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଥିଲେ। ଏପରି ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଶ୍ରୁତ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଦେଖି ପ୍ରଜାପତି ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଏବଂ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବୈଶ୍ୟମାନେ 'ପ୍ରାଗ୍ୱାଟ' ନାମ ରଖିଦେଲେ। ଶୂଦ୍ରମାନେ ସଦା ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଚରଣସେବା, ପଦଧୋଇ, ଭୋଜନ ଦେବା ଓ ଅବଶିଷ୍ଟ ସଫା କରିବାରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ। ସେମାନେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମୟରେ କରିଥିଲେ। ଏହିପରେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ସେବା ପାଇଁ ତୁମମାନେ ଚତୁର୍ଥାଶ୍ରମରେ ନିଯୁକ୍ତ। ଦ୍ୱିଜ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ଏବଂ ଏମିତି ଅନ୍ୟମାନେ ସେବା କରିବେ।" ଏହାପରେ ଦ୍ୱାରପାଳ ଭାବେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଜଳଦାତା ବରୁଣ, ଧନଦାତା କୁବେର, ଗନ୍ଧବାହକ ବାୟୁଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରାଗଲା। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦ୍ରଷ୍ଟିଦାତା ଭାବେ, ମାଧବଙ୍କୁ ଶାସନକ୍ଷମତା ଦିଆଗଲା; ସୋମକୁ ସୋମଦାତା ଭାବେ ବାମପଥରେ ରଖାଯାଇଥିଲା। ଏହିବେଳେ ସମ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ପୁରୋହିତ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, "ହେ ଦେବୀ, ଶୀଘ୍ର ଆସ।" ଯଜ୍ଞ ଦୀକ୍ଷା ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହୋଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସାବିତ୍ରୀ ଗୃହକାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିବାରୁ ବିଳମ୍ବ କରୁଥିଲେ। ସେ କହିଲେ, "ଏଠି ଦ୍ୱାରରେ କୌଣସି ଶୋଭା କରିନାହିଁ, ଦିଵାଳ ଉପରେ କୌଣସି ଚିତ୍ରାଙ୍କନ କିମ୍ବା ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ନାହିଁ, ପାତ୍ରମାନେ ଧୋଇ ନାହିଁ, ଏଉଁ ଯେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ଏଖଣି ଆସିନାହାନ୍ତି।" ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସ୍ୱାହା, ଯମଙ୍କ ଧୂମ୍ରୋର୍ଣ୍ଣା, ବରୁଣଙ୍କ ବାରୁଣୀ, ବାୟୁଙ୍କ ଗୌରୀ, ଏବଂ ସୁପ୍ରଭା ଉପସ୍ଥିତ। କୁବେରଙ୍କ ପତ୍ନୀ ରିଦ୍ଧି, ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଗୌରୀ, ମେଧା, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ବିଭୂତି, ଅନସୂୟା, ଧୃତି, କ୍ଷମା ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଗଙ୍ଗା, ସରସ୍ୱତୀ, କୌମାରୀମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଓ ରୋହିଣୀ ଏଖଣି ଆସିନାହାନ୍ତି। ଅରୁଣ୍ଧତୀ, ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ, ଅନସୂୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନାରୀମାନେ ଉପସ୍ଥିତ। ଦୂହିତା, ବନ୍ଧୁ, ସଖୀ, ଭଉଣୀମାନେ ଏଖଣି ପହଞ୍ଚିନାହାନ୍ତି; ମୁଁ ବହୁ ସମୟ ଧରି ଏଠି ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି। ସେ କହିଲେ, "ସେମାନେ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଏକାଏକି ଯିବିନାହିଁ; ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଏକଥା କୁହ, ଏବଂ ଅଲ୍ପ ସମୟ ଅପେକ୍ଷା କର। ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ମୁଁ ଦେବମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ରୁତ ଆସିବି। ତୁମେ ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲାଭ ପାଇବ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଲାଭିବି।" ଏପରି କହି ପୁରୋହିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଛାଡି ଫେରିଗଲେ। ସାବିତ୍ରୀ ଗୃହକାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଏବଂ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ କହିଲେ, "ମୋ ସଖୀମାନେ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଯିବିପାରିବିନାହିଁ। ଏହିପରି କଥା ମୋତେ କୁହାଯାଇଛି, ସମୟ ବ୍ୟତୀତ ହେଉଛି; ଆପଣ ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛାଅନୁଯାୟୀ କରନ୍ତୁ, ହେ ପିତାମହ।" ଏହିପରି ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା କିଛି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ଅନ୍ୟ ପତ୍ନୀ ଆଣ। ଯେପରି ଯଜ୍ଞ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ବିନା ଚାଲିପାରେନାହିଁ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ସମ୍ପାଦନ କର। ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ମନ ଦେଇନାହିଁ; କ୍ରିୟା ଶେଷେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇଦେବି।" ଏହାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀ ଘୁଞ୍ଚିଲେ, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ନାରୀ ଅନ୍ୟଙ୍କ ପାଖରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ। ତାପରେ ସେ ଦେଖିଲେ ଏକ ଅଭୀରା କନ୍ୟା, ଶୋଭା ଓ ରୂପରେ ଅପୂର୍ବ, ସୁନ୍ଦର ନାକ ଓ ନୟନ ଥିଲା; ସେ ନ ଦେବୀ, ନ ଗନ୍ଧର୍ବୀ, ନ ଦାନବୀ, ନ ନାଗିନୀ। ଏପରି ନାରୀ ଏଉଁ ଜଗତ୍ରେ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ। ସେ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କ ଦେହ ଉପରେ ସମସ୍ତ ରୂପ ଓ ଶୋଭା ଏକତ୍ରିତ, ସମସ୍ତ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ମାଧୁର୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରିଥିଲା। ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, "ଏହି ଯୁବତୀ ଯଦି କନ୍ୟା ହେଉଥାନ୍ତି କି? ମୋତେ ଏପରି ଭାଗ୍ୟ କେବଳ ମୋ ପାଇଁ ଦେଖାଯାଇଛି। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀ ପିତାମହ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ଯଦି ସେ ମନରେ ଆକୁଳ, ତେବେ ମୋର ପ୍ରୟାସ ସଫଳ ହେବ।" ସେ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କ ଦେହ ନୀଳମେଘ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମଳ ଓ ପ୍ରବାଳ ରଙ୍ଗରେ ଅଦ୍ଭୁତ; ଚୂଳ, ଗଣ୍ଠି, ଓଠ ରେ ଚମକ, ମନ ଭରି ଦେଖିବାକୁ ଅପୂର୍ବ। ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଅପାର ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଦହିଯାଉଥିଲା, ଦୃଷ୍ଟି ଆଗ୍ନିମୟ; ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା କିପରି ଏପରି ଅନୁପମ ନାରୀ ତିଆରି କଲେ? ଯଦି ଏହି ସୃଷ୍ଟି ତାଙ୍କର କୌଶଳ ଦ୍ୱାରା, ତେବେ କଳାର ମାର୍ଗ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ତାଙ୍କ ଦେହର ଦୁଇ ଉଚ୍ଚ ଶୋଭା, ଯାହା ଦେଖି ଇନ୍ଦ୍ର ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।