ଏହି ଦିବ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ନଦୀ, କୂଆଁ, ଜଳାଶୟ, ପୋଖରୀ, ସରୋବର ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜଳସ୍ଥଳ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ମୂଖ୍ୟ ଝରଣା, ଅସଂଖ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ସରୋବର, ସମସ୍ତ ଜଳାଶୟ ଓ ସାତୋଟି ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଥିଲେ। ଲୁଣ, ଖଣ୍ଡ, ମଦ, ଘୃତ, ଦହି, ଦୁଧ ଓ ଜଳ—ଏସବୁ ସହିତ ସାତ ଲୋକ, ସାତ ପାତାଳ, ସାତ ଦ୍ୱୀପ ଓ ସେମାନଙ୍କର ନଗରଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଗଛ, ଲତା, ସମସ୍ତ ଘାସ, ଶାକସବ୍ଜି ଓ ଫଳ; ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଜଳ ଓ ପଞ୍ଚମ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଗ୍ନି—ଏସବୁ ଏଠାରେ ଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀ ପ୍ରାଣୀ, ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର, ବେଦ ଉପନ୍ୟାସ, ସୂତ୍ର ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ନିରାକାର, ସାକାର, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଦୃଶ୍ୟମାନ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଏହି ପୂର୍ବଜ ଯଜ୍ଞରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଥିଲେ। ଦେବତାମାନଙ୍କର ସଭାରେ, ଋଷିମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ, ସେଠାରେ ଚିରଅବିନାଶୀ ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଡାହାଣପଟେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ। ବାମପଟେ ପିନାକଧାରୀ, କୃପାମୟ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଥିଲେ। ଏଠି, ମହାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା ପୂଜାରିମାନେ କିଏ ହେବେ ତାହା ଚୟନ କଲେ। ଭୃଗୁଙ୍କୁ ହୋତୃ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ, ମରୀଚିଙ୍କୁ ଉଦ୍ଗାତା ଏବଂ ନାରଦଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୂଜାରି ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରାଗଲା। ସନତ୍କୁମାର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସଦସ୍ୟ ହେଲେ; ଦକ୍ଷ ଆଦି ପ୍ରଜାପତି ଓ ବିଭିନ୍ନ ବର୍ଣ୍ଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆଗପଛ ରହିଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟରେ ପୂଜାରିମାନଙ୍କର ବିନ୍ୟାସ ହେଲା; ସେମାନେ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲେ, ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହେଲା। ଦ୍ୱିଜମାନେ ଅଙ୍ଗୁଠି, ବାହୁଳି ଓ ମୁକୁଟ ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ଚାରି, ପୁଣି ଦୁଇ, ଏବଂ ଅଠି ଜଣ ମିଶି ସୋଳ ଜଣ ପୂଜାରି ଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ଲାଭ କଲେ; ତେଣୁ ସମସ୍ତେ ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ। ସାବିତ୍ରୀ ମୋର ଜଣା ଅଟୁଟ ସ୍ତ୍ରୀ; ଦ୍ୱିଜମାନେ, ତୁମେ ମୋର ଆଶ୍ରୟ। ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ଡାକି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡା ହେଲା। ଯଥାନୁଷ୍ଠାନ, ସ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ପାଇଁ ନୂତନ ବସ୍ତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ। ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ଧ୍ୱନିରେ ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ମଧୁର କଲେ; କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ଏହି ଭୂମିକୁ ରକ୍ଷା କଲେ। ବୈଶ୍ୟମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ; ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଓ ପୂଷ୍ଟିକର ବ୍ୟଞ୍ଜନ ତିଆରି ହେଲା। ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ, ଯାହା କେବେ ଶୁଣିବା କିମ୍ବା ଦେଖିବା ଯାଏଁ ହୋଇନଥିଲା, ପ୍ରଜାପତିକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ କଲା; ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବୈଶ୍ୟମାନେ ପାଇଁ 'ପ୍ରାଗ୍ବାଟ' ନାମ ଦେଲେ। ଶୂଦ୍ରମାନେ ସଦା ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କର ପାଦସେବା କରିବାକୁ ନିୟୁକ୍ତ; ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ, ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଓ ଶେଷ ମାନ୍ୟା ଶୁଧ୍ଧ କରିବା ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ। ସେମାନେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସେଇ ସମୟରେ କଲେ; ତାପରେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: “ସେବା ପାଇଁ ତୁମେ ଚତୁର୍ଥାଶ୍ରମରେ ନିୟୁକ୍ତ।” ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, ଦ୍ୱିଜ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ସ୍ବଜନଙ୍କ ପାଇଁ ସେବା ଦେବା ତୁମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ; ଏବଂ ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ସେ ଦ୍ୱାରପାଳ ଭାବେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଜଳଦାତା ଭାବେ ବରୁଣ, ଧନଦାତା କୁବେର ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଦାତା ବାୟୁଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ସୂର୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଭାଦାତା ଭାବେ, ମାଧବଙ୍କୁ ଅଧିକାରୀ ଭାବେ, ସୋମଙ୍କୁ ସୋମଦାତା ଭାବେ ବାମପଟେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ସେତେବେଳେ ପୂଜାରି ସମ୍ମାନିତ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ଡାକିଲେ: “ଏ ଦେବୀ, ଶୀଘ୍ର ଆସ।” ଦୀକ୍ଷା ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଅଗ୍ନି ଜଳାଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ସାବିତ୍ରୀ ଘର କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ ଓ ସମୟରେ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳକୁ ଆସିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେ କହିଲେ: “ଏଠି ଦ୍ୱାର ଶୋଭା କିମ୍ବା ଦେଵାଳରେ ଅଲଙ୍କାର କିଛି କରିନଥିଲି, ନ ଆଙ୍ଗଣରେ ମଙ୍ଗଳ ଚିହ୍ନ ଦେଇଛି। ଭାଣ୍ଡାଗୁଡ଼ିକ ଧୋଇନଥିଲି; ନାରାୟଣଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ଏଠିକି ଆସିନାହାନ୍ତି। ସ୍ୱାହା ଅଗ୍ନିଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ, ଧୂମ୍ରୋର୍ଣ୍ଣ ଯମଙ୍କର, ବାରୁଣୀ ବରୁଣଙ୍କର, ଗୌରୀ ବାୟୁଙ୍କର, ସୁପ୍ରଭା ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି। ଋଦ୍ଧି କୁବେରଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ, ଗୌରୀ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟା; ମେଧା, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ବିଭୂତି, ଅନସୂୟା, ଧୃତି ଓ କ୍ଷମା ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛନ୍ତି। ଗଙ୍ଗା ଓ ସରସ୍ୱତୀ ଏଖଣି ଆସିନାହାନ୍ତି, କୌମାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନାହାନ୍ତି; ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ରୋହିଣୀ ମଧ୍ୟ ଅନୁପସ୍ଥିତ। ଅରୁନ୍ଧତୀ, ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ; ଅନସୂୟା, ଅତ୍ରିଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଅନ୍ୟ ନାରୀମାନେ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି। କନ୍ୟା, ପୁତୁ, ବନ୍ଧୁ, ଓ ଭଉଣୀମାନେ—ଏମାନେ ଏଖଣି ଆସିନାହାନ୍ତି; ମୁଁ ବହୁଦିନ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି। ସେମାନେ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଏକା ଆସିବିନାହିଁ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହି, ଅପେକ୍ଷା କର। ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଆସିବି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ମଧ୍ୟରେ; ଏହିପରି କହି, ପୂଜାରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଫେରିଗଲେ। ସାବିତ୍ରୀ, ଗୃହକାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଓ ଅତିବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ, କହିଲେ: “ମୋ ବନ୍ଧୁମାନେ ଆସିନାହାନ୍ତି, ତେଣୁ ମୁଁ ଯିବିନାହିଁ। ଏହିପରି କଥା ମୋତେ କୁହାଯାଇଛି, ଏବଂ ସମୟ ଯାଉଛି; ଆଜି ଆପଣ ଯେଉଁପରି ଉଚିତ ଭାବନ୍ତି, କରନ୍ତୁ, ହେ ପିତାମହ।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମା କିଛି କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ: “ଇନ୍ଦ୍ର, ଶୀଘ୍ର ଆଉ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଏଠାକୁ ଆଣ।” ଯେପରି ଯଜ୍ଞ ସମୟ ଛାଡି ହେବା ଯାଏଁ ହୁଏନାହିଁ, ସେପରି ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଏକାଦି ସ୍ତ୍ରୀକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରି ଆଣ। ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନ ତାଙ୍କୁ ନ ଦିଅ; କ୍ରିୟା ସମାପ୍ତି ପରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ମୁକ୍ତ କରିଦେବି।