ପୂର୍ବଦିଗ ଯଜ୍ଞବେଦୀ ଭାବରେ ଯାହାଙ୍କ ଦେହ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଦୀକ୍ଷାରେ ପୂଜିତ, ଯାହାଙ୍କ ହୃଦୟ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ, ସେହି ମହାଯୋଗୀ, ମହାୟଜ୍ଞର ଅବତାର, ଏବଂ ମହାନ୍—ଏମିତି ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ବିବର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଉଛି। ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କ୍ରିୟାରେ ଯିଏ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଚମକଦାର, ପ୍ରବର୍ଗ୍ୟ ପାତ୍ରର ଗୁଟିଏ ଗୁଟିଏ ମୂଳ୍ୟବାନ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ନିଜ ଛାୟା-ପତ୍ନୀଙ୍କ ସହିତ, ମଣିମୟ ଶିଖର ପରି ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ଭବ୍ୟ। ସେ ଭଗବାନ୍ ଯାହାଙ୍କ ଆତ୍ମା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ଦନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ରଖିଲେ, ଏବଂ ପୃଥିବୀର ଧାରକ ହେଲେ। ଏପରେ ହରି, ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରି, ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି କଲେ; ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଏହି ମୂଳ ବରାହ ନିଜ ଦୟାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇ ଧରିଲେ। ସେଇ ସମୟରେ, ଯେତେବେଳେ ପୃଥିବୀ ସାଗରରେ ଡୁବିଯାଇଥିଲା, ଲୋଟସରେ ଉଠାଯାଇଥିଲା; ଶାନ୍ତି ଓ ସଂଯମରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ, ଦିବ୍ୟ କୋକାମୁଖ ତୀର୍ଥରେ ଠିଆ ହେଲେ। ସେଠାରେ ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ସାଧ୍ୟ, ମାରୁତ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତା, ରୁଦ୍ର, ବିଶ୍ୱଦେବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ଏକାଠି ହେଲେ। ଦିଗ୍ବଳୟ, ପୃଥିବୀ, ନଦୀ, ସାଗର, ଏବଂ ମହାମାନ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜୀବଙ୍କ ଶିକ୍ଷକ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍, ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି କୋକାମୁଖ ତୀର୍ଥକୁ ସଦା ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ଗୁପ୍ତ ରଖ; ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କର।" "ଏହିପରି ହେବ," ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ। ପୁନି ବ୍ରହ୍ମା, ନିଜ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ: "ତୁମେ ମୋର ପରମ ଦେବ, ପରମ ଗୁରୁ, ପରମ ନିବାସ; ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।" "ପୂର୍ଣ୍ଣ ଖିଲିଥିବା ନିର୍ମଳ ପଦ୍ମ ପରି ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ, ମୋର ଯଜ୍ଞ ଯେପରି ଦାନବମାନେ ନାଶ କରେ, ସେପରି ତୁମେ କର।" "ଯିଏ ତୁମେ ଶରଣ ନେଉଛି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ କର; ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ।" ତେବେ ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: "ଭୟ ଛାଡ଼, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ମୁଁ ଦାନବମାନେ ନାଶ କରିବି।" "ଯେଉଁମାନେ ଶେଷରେ ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରିବେ, ଯାତୁଧାନ, ଅସୁର—ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସଂହାର କରିବି; ଶାନ୍ତ ରୁହ, ପିତାମହ।" ଏପରି କହି ବିଷ୍ଣୁ ସମୟ ଆସିଲେ ସହାୟତା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ଉଭୟ ଥିଲେ। ଶୁଭ ପବନ ବହୁଥିଲା, ଦଶଦିଗ ନିର୍ମଳ ହୋଇଗଲା। ତାପରେ ତାରାମଣି ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଗବାନଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ; ଗ୍ରହମାନେ କୌଣସି ବିପଦ ଦେଇନଥିଲେ, ସାଗରମାନେ ମଧୁର ହୋଇ ରହିଲେ। ପୃଥିବୀ ଧୂଳି ହୀନ ହୋଇଥିଲା, ଜଳ ମଧୁର ହୋଇଥିଲା, ନଦୀମାନେ ସ୍ୱାଭାବିକ ଧାରାରେ ବହୁଥିଲେ, ସାଗର ଶାନ୍ତ ଥିଲା। ଲୋକମାନଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଭିତର ଓ ବାହ୍ୟ, ଶୁଭ ହୋଇଥିଲା; ମହାର୍ଷିମାନେ, ଶୋକ ହୀନ ହୋଇ, ବେଦ ପାଠ କରୁଥିଲେ। ସେହି ଯଜ୍ଞରେ, ହୋମ ସମୟରେ ଅଗ୍ନି ଶୁଭ ଥିଲା; ଲୋକମାନେ ଧର୍ମ ଓ ନୀତିରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ରହିଥିଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁ ନାଶ ନେଇ କଥା ଶୁଣି, ଯିଏ ସତ୍ୟବାଦୀ, ଦେବତାମାନେ ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ଏକାଠି ଆସିଲେ। ସମସ୍ତ ଭୂତ, ପିଶାଚ, ପ୍ରେତମାନେ ଶୃଙ୍ଖଳାବଦ୍ଧ ଭାବେ ଆସିଥିଲେ; ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ନାଗ ଓ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ବୃକ୍ଷ, ଔଷଧି, ଏବଂ ଯାହା କିଛି ଉଗୁଏ କି ଉଗୁଏନି—ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବାୟୁ ତାହାକୁ ଆଣିଲା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ। ଯଜ୍ଞ ପର୍ବତର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଉତ୍ତର ଦିଗରେ, ପର୍ବତ ସୀମାନ୍ତରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା ଓ ବେଦଜ୍ଞ ଋଷିମାନେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ସ୍ଥାନ ନେଲେ। ଦେବମଣ୍ଡଳ ଓ ଦାନବ-ଅସୁରମାନେ ଦ୍ୱେଷ ଛାଡ଼ି, ପରସ୍ପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ଋଷିମାନେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ; ମହାର୍ଷି, ଦ୍ୱିଜ, ଦେବର୍ଷିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜର୍ଷିମାନେ ଆସିଯାଇ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ—ଏଠାରେ କେଉଁ ଦେବତା ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜିତ ହେବେ? ପଶୁପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟବଶତଃ ଆସିଥିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭାଗ ନେବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ହୋଇ ଆସିଥିଲେ। ବରୁଣ ନିଜେ ମଣି ଦେଲେ, ଦକ୍ଷ ନିଜେ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କଲେ; ବରୁଣ ଲୋକରୁ ଆସି ନିଜେ ପାକା ଖାଦ୍ୟ ପରିବେଷଣ କଲେ। ବାୟୁ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ୱାଦ ଆଣିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ରସରେ ପାକ କଲେ, ସୋମ ଭୋଜନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ, ବୃହସ୍ପତି ବୁଦ୍ଧି ଦେଲେ। ଧନର ଆଧିପତ୍ୟ ଦେବତା ଧନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କଲେ; ସରସ୍ୱତୀ, ଗଙ୍ଗା, ନର୍ମଦା ନଦୀମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ନଦୀ, କୂଆ, ଜଳାଶୟ, ପୋଖରୀ, ସରୋବର ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ତଳାବ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ପ୍ରଧାନ ଝରଣା, ଅସଂଖ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ସରୋବର, ସମସ୍ତ ଜଳାଶୟ, ସପ୍ତ ସାଗର ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଲୁଣ, ଆଖୁ ରସ, ମଦ୍ୟ, ଘୃତ, ଦହି, ଦୁଧ, ଜଳ ସହିତ—ସପ୍ତ ଲୋକ, ସପ୍ତ ପାତାଳ, ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଓ ସେମାନଙ୍କ ନଗର— ସମସ୍ତ ବୃକ୍ଷ, ଲତା, ଘାସ, ଶାକ, ଫଳ; ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଜଳ, ଏବଂ ଅଗ୍ନି— ସମସ୍ତ ଦେହୀ, ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର, ବେଦଭାଷ୍ୟ, ସୂତ୍ର ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟିତ ଯାହା କିଛି ଅଛି— ଅରୂପ, ସରୂପ, ସ୍ପଷ୍ଟ, ଏବଂ ଯାହା ଦୃଶ୍ୟ—ସମସ୍ତ କିଛି ସେଇ ପୂର୍ବଜ ଯଜ୍ଞରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲା। ସେଠାରେ ଦେବମଣ୍ଡଳ ଓ ଋଷିମାନେ ଏକାଠି ହୋଇଥିବା ସଭାରେ, ଚିରଅବିନାଶୀ ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଡାହାଣ ପାଖରେ ଉଭୟ ଥିଲେ। ବାମପାଖରେ ପିନାକଧାରୀ, ଦୟାମୟ ରୁଦ୍ର ଉଭୟ ଥିଲେ; ଏଠାରେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଋତ୍ବିଜ୍ ନିର୍ବାଚିତ ହେଲେ। ସେଠାରେ ଭୃଗୁ ହୋତୃ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ, ମରୀଚି ଉଦ୍ଗାତା, ନାରଦ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଲେ। ସନତ୍କୁମାର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସଦସ୍ୟ ହେଲେ; ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ ଆଦି, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ବର୍ଗ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରମୁଖ ହୋଇ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।