ମୁ ଏହି ପବିତ୍ର ଶ୍ରୁତିଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ଗଭୀର ଓ ଅନୁଭୂତିମୟ ଉପାଖ୍ୟାନ ଭାବେ ଓଡ଼ିଆରେ ଏପରି ବର୍ଣ୍ନନା କରିବି: ତୁମେ ମୋତେ ଯେଉଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ବିଷୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ନନା କରିବାକୁ କହିଛ, ସେଉଁଥିରେ ଏଠାରେ ଶତରୂପା ନାମକ ନାରୀକୁ ସାବିତ୍ରୀ ନାମରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି। ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଏବଂ ଋଷିମାନଙ୍କର ମାତୃ ଭାବରେ କୁହାଯାଇଛି; ସେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ସପ୍ତ ଋଷି ଏବଂ ଦକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ। ସାବିତ୍ରୀ ସ୍ୱୟମ୍ଭୁବାଦି ମନୁମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ସେଉଁଥିକୁ ନିଜର ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ନିଜ ପୁଅମାନଙ୍କର ମାତା ଭାବରେ ଅତି ପ୍ରିୟ ଥିଲେ। ଏହି ଦିନେ, ବ୍ରହ୍ମା କିପରି ନିଜର ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ହସିଥିବା ପତ୍ନୀ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଜନନୀକୁ ଚାହିଲେ? ସେ ନାରୀଙ୍କର ନାମ କଣ, ଗୁଣ କଣ, ସେ କାହାର ଝିଅ, ବ୍ରହ୍ମା କେଉଁଠି ଦେଖିଥିଲେ, କିଏ ସେଉଁଥିକୁ ଦେଖାଇଥିଲା? ସେ ଦେବୀଙ୍କର ରୂପ କେମିତି, ଯାହାକୁ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମନ ମୋହିତ ହେଇଗଲା? ରଙ୍ଗ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ସେ ସାବିତ୍ରୀଠୁ ଅଧିକ, ଏବଂ ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାକୁ ମୋହିତ କରିଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା କିପରି ସେ ଜଗତର ଶୋଭା ନାରୀକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ତା'ପରେ ଯଜ୍ଞ କିପରି ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣାକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ନନା କର। ସେଇ ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହିତ ନୂତନ ପତ୍ନୀକୁ ଦେଖି, ସାବିତ୍ରୀ କଣ କରିଥିଲେ? ବ୍ରହ୍ମା ସେ ସମୟରେ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ କିପରି ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ? ସାବିତ୍ରୀ ସେ ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କଣ କହିଥିଲେ? କହିଥିବା କିମ୍ବା ଅକହିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ ଶୁଣା। ସେଠାରେ ତୁମେ କଣ କରିଥିଲେ—କ୍ରୋଧ କିମ୍ବା କ୍ଷମା? ଯାହା କରାଗଲା, ଯାହା ଦେଖାଗଲା, ଯାହା କୁହାଗଲା, ସେଠିରେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ମୋତେ ଏଠାରେ କହ। ମୁଁ ଏଠିରେ ମହାପିତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯଜ୍ଞ ନିୟମକୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ଯଜ୍ଞର କ୍ରମ, ଆରମ୍ଭ, ହୋତୃ ପୂଜାରୀ, ହୋତୃଙ୍କର ଅଂଶ, ଏବଂ କିଏ ପାଇଁ ପ୍ରଥମ ଅହୁତି ଦିଆଯାଇଥିଲା—ସମସ୍ତ ତଥ୍ୟ ମୋତେ ଶୁଣା। ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ କିପରି ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, କିଏ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଅମରମାନେ କିପରି ଯଜ୍ଞରେ ଅଂଶ ନେଇଥିଲେ—ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଉପସ୍ଥାପନ କର। ବ୍ରହ୍ମା କିପରି ଦେବମାନଙ୍କର ଲୋକ ଛାଡ଼ି ମାନବ ଲୋକକୁ ଆସିଥିଲେ? ଗୃହାଗ୍ନି, ନିୟତ ଅନ୍ୱାହାର୍ୟ ଓ ଦକ୍ଷିଣା ଅଗ୍ନି—ଏହି ଅଗ୍ନିମାନଙ୍କର କ୍ରମ କିପରି ହେଲା? ଆହବନୀୟ ଅଗ୍ନି, ବେଦି, କୁଣ୍ଡ, ଶ୍ରିଙ୍ଗାର ପାତ୍ର, ଯଜ୍ଞ ଚମଚ, ଆବଭୃଥ ସଂସ୍କାର କିପରି ହେଲା? ତିନି ଅଗ୍ନି କିପରି ଅହୁତି ଧାରଣ କରିବାକୁ ବନାଗଲା, ଦେବମାନେ କିପରି ଅହୁତି ଗ୍ରହଣ କରିଲେ, ପିତୃମାନେ କିପରି ପିତୃଯଜ୍ଞ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ? ଅଂଶ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ନିୟମରେ କେଉଁ ଯଜ୍ଞ ଓ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଗଲା? ଯଜ୍ଞ ଶ୍ରମ, ଇଂଦନ, ଦର୍ଭା, ସୋମ, ଶୁଧ୍ଧିକାରୀ, ପରିଧି ଶଳା—ସମସ୍ତ ଉପକରଣ କିପରି ବ୍ରହ୍ମା ସୃଜନ କଲେ? ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ କିଏ ମହାପିତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଥିଲେ? ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଚକ୍ଷୁପାଟ, କାଳ ମାପ, ଏକକ କାଳ, ଦିନ, ମାସ, ବର୍ଷ, ଋତୁ, ସଂଯୋଗ, ପୁରାତନ ତିନି ପ୍ରମାଣ, ଆୟୁ, କ୍ଷେତ୍ର, ହ୍ରାସ, ଚିହ୍ନ, ରୂପର ଶୋଭା—ସମସ୍ତ କିପରି ହୋଇଥିଲା? ତିନି ବର୍ଗ, ତିନି ଜଗତ, ତିନି ଜ୍ଞାନ, ତିନି ଅଗ୍ନି, ତିନି କାଳ, ତିନି କାର୍ଯ୍ୟ, ତିନି ବର୍ଗ, ତିନି ଗୁଣ—ସମସ୍ତ କିପରି ହୋଇଥିଲା? ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଜଗତ, ଉତ୍ତମ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଅପୂର୍ବ ଚିନ୍ତାଧାରା, ଧର୍ମ ମାର୍ଗ ଓ ଅଧର୍ମ ମାର୍ଗ—ସମସ୍ତ ଉପସ୍ଥାପନ କର। ଚତୁର୍ବର୍ଣ୍ଣର ଉତ୍ପତ୍ତି, ଚତୁର୍ବର୍ଣ୍ଣର ରକ୍ଷକ, ଚତୁର୍ବିଧ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ, ଚତୁର୍ବିଧ ଆଶ୍ରମରେ ବସିଥିବା—ସମସ୍ତ ଉପସ୍ଥାପନ କର। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉତ୍ତମତା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସେତୁ, ଶୁଧ୍ଧ କର୍ମମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଧ୍ଧ, ବେଦଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ଜ୍ଞେୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠତାର ଅଧିପତି—ସମସ୍ତ କିପରି ହୋଇଥିଲା? ସେ ଅସତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ତ୍ୱ, ଅଗ୍ନିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମନ, ତପସ୍ୱୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତପ, ନିୟମିତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନିୟମ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା—ସମସ୍ତ ମହାପିତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି। ସେ ଫଳ ପାଇଁ କିପରି ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମନ କିପରି ଯଜ୍ଞରେ ଲଗିଥିଲା? ଏହି ମୋର ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ, ଏହି ମୋର ଅନିଶ୍ଚିତତା। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଦେବ ଓ ଦାନବ ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚାରିତ, ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର, ଏଠାରେ ସତ୍ୟ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ନିତ। ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ତର ସଂପୃକ୍ତ, ମୁଁ ମୋର ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ବର୍ଣ୍ନନା କରିବି—ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପାଖ୍ୟାନ ଶୁଣ। ଯିଏ ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛ, ସେ ହଜାର ମୁଁହ, ହଜାର ଆଖି, ହଜାର ପାଦ, ହଜାର କାନ, ହଜାର ହାତ ଅଛି—ଅବିନାଶୀ। ସେ ହଜାର ଜିଭା, ହଜାର ଶକ୍ତି, ହଜାର ଆଧିପତ୍ୟ, ହଜାର ଦାତା, ହଜାର ଉତ୍ପତ୍ତି, ଅବିନାଶୀ ହଜାର ଭୁଜା। ସେ ଅହୁତି, ଅପରାହୁତି, ଅନ୍ନ, ଘୃତ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବା ପୂଜାରୀ, ପାତ୍ର, ଶୁଧ୍ଧିକାରୀ, ବେଦି, ଦୀକ୍ଷା, ପକା ଅନ୍ନ, ଯଜ୍ଞ ଚମଚ। ସେ ଚମଚ, ସୋମ, ଶେଷ ସ୍ନାନ, ଶ୍ରିଙ୍ଗାର ପାତ୍ର, ଦକ୍ଷିଣା, ଧନ, ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ପୂଜାରୀ, ସାମଗାନୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସହାୟକ, ସଭା, ଯଜ୍ଞ ଶାଳା। ସେ ଯଜ୍ଞ ସ୍ତମ୍ଭ, ଇଂଦନ, ଦର୍ଭା, ଚମଚ, ମୁଦ୍ଗର, ମର୍ତ୍ତିକା, ପୂର୍ବ ପରିଧି, ଯଜ୍ଞ ଭୂମି, ପୂଜାରୀ, ବନ୍ଧନ ଉପକରଣ। ସେ ଅତି ଛୋଟ ଓ ଅତି ବଡ଼ ପ୍ରମାଣ, ନିଶ୍ଚିତ ମାପ, ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ, ଅଶ୍ୱ, ବଳି, ଦର୍ଭା ଶଳା। ସେ ମନ୍ତ୍ର, ଯଜ୍ଞ, ଅହୁତି, ଅଗ୍ନିର ଅଂଶ, ସତ୍ତ୍ୱ, ପ୍ରଥମ ଗ୍ରହଣକାରୀ, ଅହୁତି ଉପଭୋକ୍ତା, ଶୁଭ୍ର ଶିଖା, ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ।