ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ ପୌରାଣିକ କଥାରେ, ଏହିପରି କହାଯାଏ ଯେ, ସମସ୍ତ ଦାନ ମଧ୍ୟରେ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟତା ଦାନ କରିବା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ। ଯିଏ ପ୍ରଥମେ ନିଜ ଦେହକୁ ବଳିଦାନ ଦେଇଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅନନ୍ତ ନିର୍ଭୟତା ଲାଭ କରେ। ଯିଏ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖି ହବି ଦେଇଥାଏ, ସେ ଅଟୁଟ ଅବିଚଳ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ତାଙ୍କ ଦେହର ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏହି ବୈଶ୍ୱାନର ଅଗ୍ନିର ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା, ଅଙ୍ଗୁଠି ପରି ଛୋଟ ହୃଦୟରେ ଅନ୍ତଃସ୍ଥ ଆତ୍ମାକୁ ବଳିଦାନ ଦେଇଥାଏ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ତାଙ୍କ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହେ। ଯେମାନେ ଏହି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ତିନି ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା, ସୁନା ବର୍ଣ୍ଣର, ପରମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ ଓ ଦେବତାମାନେ ଅମରତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯିଏ ସମସ୍ତ ବେଦ, ଜ୍ଞେୟ, କ୍ରିୟା, ନିରୁକ୍ତ ଓ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିଛି, ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତ କିଛିକୁ ଦେହୀ ଆତ୍ମାରେ ଦେଖିଥାଏ, ସେଠିଏ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ସଦା ସମ୍ମତିରେ ଚଳିଥାନ୍ତି। ଯିଏ ଭୂମିରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଆକାଶରେ ଅପରିମିତ, ସୁନା ବର୍ଣ୍ଣର, ବୃତ୍ତର ଶେଷରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଦକ୍ଷିଣ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଡାହାଣକୁ ଘୂରୁଥିବା, ଯାହାର କିରଣ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମାନ—ସେହି ଚକ୍ରକୁ ଜାଣିଥାଏ। ଏହି ଚକ୍ର ଛଅଟି ଆରା ଓ ବାରଟି ରିମ୍ ଥିବା, ତିନି ଯୋଗରେ ବିଭକ୍ତ, ଯାହାର ମୁଖ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ରକ୍ଷା କରେ, ସେହି କାଳ ଚକ୍ର ଗୁହାରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଯାହାର କୃପାରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଓ ଲୋକମାନେ ଲାଭ ହୁଏ, ଯିଏ ସେଠି ଦେବତାମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରେ, ସେ ସଦା ମୁକ୍ତି ପାଏ। ଯିଏ ଦୀପ୍ତିମାନ, ନିତ୍ୟ, ପ୍ରାଚୀନ, ଯାହାଙ୍କୁ ଭୟରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅବସ୍ଥିତ, ଯାହାଠାରୁ ପ୍ରାଣୀମାନେ କେବେ ଭୟ ଭାବିନାହାନ୍ତି, ଏବଂ ସେ କେବେ ଅନ୍ୟକୁ ଭୟ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ—ସେହି ପରମ ଆତ୍ମା। ଯିଏ କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖେ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେଉ ନାହିଁ, ସେ ମହାବ୍ରାହ୍ମଣ ପରମ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖନ୍ତି। ଭ୍ରମ ଓ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ, ସେ ଏଠାରେ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ କିଛି ଲାଭ ଚାହେନାହାନ୍ତି। ଯିଏ କ୍ରୋଧ ଓ ଭ୍ରମ ରହିତ, ମାଟି ଓ ସୁନାକୁ ସମାନ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ଶୋକ ରହିତ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଓ ସଂଯୋଗ ରହିତ, ପ୍ରଶଂସା କିମ୍ବା ନିନ୍ଦାରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ, ସୁଖ ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟରେ ସାକ୍ଷୀ ଭାବେ ଅସଙ୍ଗ ଭାବରେ ଚଳନ୍ତି, ସେହି ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ପରିବ୍ରଜନ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଉତ୍ତମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ କଥାହେଉଛି, ତାହା ପରେ ଭୀଷ୍ମ ମୁନିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—"ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଯେଉଁ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ମହାତ୍ମ୍ୟ କଥା କହିଛ, ଯାହା ପଦ୍ମ ପତନରେ ପୃଥିବୀରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ସେଠାରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶଙ୍କର କେମିତି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ସେସବୁ ତୁମେ ବିସ୍ତାରରେ କହ।" "ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ଭଗବାନ କେମିତି ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ? କିଏ ପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ? କେଉଁ ପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞ ଭାଗ, ଉପକରଣ, ଦକ୍ଷିଣା ଦିଆଯାଇଥିଲା? କେଉଁ ବେଦୀ ଓ ମାପ ଥିଲା?" "କିଏ ସେ ଯଜ୍ଞର ଗ୍ରାହକ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜ୍ୟ, ବେଦରେ ସ୍ତୁତିତ? ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା କେଉଁ ଇଛାରେ ଏହି ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ?" "ଯେପରି ଭଗବାନ ଅମର ଓ ଅଜର, ସେପରି ତାଙ୍କର ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ଅବିନାଶୀ। ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସେ ମହାତ୍ମା ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଇଥିଲେ; ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ପାଇଁ ବେଦ ଓ ଔଷଧି ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ।" "ଏହି ଭୂମିର ସମସ୍ତ ପଶୁ ମଧ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇଥିଲା—ଏହା ବେଦମୂଳକ ପରମ୍ପରା।" "ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, କେଉଁ ଇଛା, କେଉଁ ଫଳ, କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ରହିଥିଲା, ଯେପରି ତୁମେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛ।" "ସେଠାରେ ଯେଉଁ ଯଜ୍ଞ ବ୍ରହ୍ମା କରିଥିଲେ, ସେଥିର ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ ଦିଅ। ଏଠାରେ ଶତରୂପା ନାମକ ନାରୀକୁ ସାବିତ୍ରୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।" "ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ଜନନୀ, ସେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଆଦି ସପ୍ତ ଋଷି ଓ ଦକ୍ଷ ଆଦି ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ।" "ସାବିତ୍ରୀ ସ୍ୱୟମ୍ଭୁବ ଆଦି ମନୁମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।" "ତେବେ, ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ଏହି ଗୁଣବତୀ, ପତିବ୍ରତା, ସୁନ୍ଦର ହସି ଥିବା ପତ୍ନୀକୁ କେମିତି ତ୍ୟାଗ କରି, ଅନ୍ୟ ଜନନୀକୁ ଚାହିଲେ?" "ସେ ନାରୀଙ୍କ ନାମ କ’ଣ, ଗୁଣ କ’ଣ, କାହାର କନ୍ୟା, କେଉଁଠି ଦେବତା ଦେଖିଥିଲେ, କିଏ ଦେଖାଇଥିଲା?" "ସେ ଦେବୀ କେଉଁ ରୂପରେ, କେଉଁ ମନୋହର ଶୋଭାରେ ଦେଖାଗଲେ, ଯାହାକୁ ଦେଖି ଦେବତାଙ୍କ ଚିତ୍ତ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା?" "ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶୋଭାରେ ସେ ସାବିତ୍ରୀକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ; ସେ ଦେବତାଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିଦେଲେ।" "ସେ ନାରୀକୁ ଦେବତା କିପରି ଗ୍ରହଣ କଲେ, କିପରି ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ସେ ସବୁ ବିସ୍ତାରରେ କହ।" "ସେଠାରେ ଦେଖି, ସାବିତ୍ରୀ କ’ଣ କଲେ? ବ୍ରହ୍ମା ସେ ସମୟରେ ସାବିତ୍ରୀ ସହ କିପରି ବ୍ୟବହାର କଲେ?" "ସାବିତ୍ରୀ ସେଠି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କ’ଣ କହିଥିଲେ, କିମ୍ବା କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ସେ ସବୁ କଥା କହ।" "ତୁମେ ସେଠି କ’ଣ କଲ, କ୍ରୋଧ କିମ୍ବା କ୍ଷମା କଲ? ଯାହା କରିଥିଲ, ଦେଖିଥିଲ, କିମ୍ବା କହିଥିଲ, ସେସବୁ କଥା ଏଠି କହ।" "ମୁଁ ଏଠି ବିସ୍ତାରରେ ପିତାମହଙ୍କ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ପରମ ଯଜ୍ଞ ନିୟମ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।" "ଯଜ୍ଞ କ୍ରମ, ଆରମ୍ଭ, ହୋତୃ ପ୍ରଧାନ, ହୋତୃଙ୍କ ଭାଗ, ପ୍ରଥମ ହବି କାହା ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିଲା—" "ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ କିପରି ସାହାଯ୍ୟ କଲେ, କିଏ ସହ ଏବଂ କେଉଁପରି; ଅମରମାନେ କ’ଣ କଲେ, ଏହି ସବୁ କଥା କହ।" "ସେ କିପରି ଦେବଲୋକ ଛାଡ଼ି ମର୍ତ୍ୟଲୋକକୁ ଆସିଥିଲେ?