ଏକ ନିଶ୍ଚଳ ଚିତ୍ତ, ନିୟମିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଅବିଚଳିତ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ଯେଉଁ ମଣିଷ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟହୀନତା ଦେଇଥାଏ, ଓ ଯାହାଠାରୁ କେହି ଭୟ ଅନୁଭବ କରେନାହିଁ, ସେ ତାଙ୍କର ଶରୀର ଛାଡ଼ିଦେଲେ କୌଣସି ଦିଗରୁ ଭୟ ନାହିଁ। ଯେପରିକି ସମସ୍ତ ପଶୁପକ୍ଷୀର ଚିହ୍ନ ହାତୀର ପାଦଚିହ୍ନରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ମନରେ ସଂଗୃହୀତ ହୁଏ। ଏପରି ଅହିଂସାରେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥର ସାର୍ଥକତା ଅଛି; ଯିଏ ହିଂସାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରେ, ସେ ଜୀବନ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୃତ ସମାନ। ଯିଏ ଅହିଂସାପରାୟଣ, ଧୃଢ଼, ନିୟମିତ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଯିଏ ଜ୍ଞାନରେ ପରିତୃପ୍ତ ଓ ଭୟହୀନ, ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ କିଛି କରିପାରେନି; ସେ ଅମରତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଋଷି ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ, ଆକାଶ ପରି ଅବିଚଳ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ଶାନ୍ତ, ସେଉଁଠି ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ଚିହ୍ନନ୍ତି। ଯିଏ ନିତ୍ୟ ଧର୍ମରେ ଲିନ, ଧର୍ମରେ ମାତ୍ର ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ଓ ଦିନ ଓ ରାତି ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟସ୍ତ, ସେଉଁଠି ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ଚିହ୍ନନ୍ତି। ଯିଏ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି, ନ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ନ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶରୀର ଅବସ୍ଥିତ, ସେଉଁଠି ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ଚିହ୍ନନ୍ତି। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ ଓ ଉତ୍ପତ୍ତିର ଯନ୍ତ୍ରଣା ବୁଝି, ଭକ୍ତମାନେ ଉଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ଭୟହୀନତା ଦେବା ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନ; ସମସ୍ତ ଦାନ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ଯିଏ ପ୍ରଥମେ ନିଜ ଶରୀର ଦାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଅନନ୍ତ ଭୟହୀନତା ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଯିଏ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ କରି ହୋମ କରେ, ସେ ଅନନ୍ତ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଅବସ୍ଥା ପାଉଥାଏ। ତାଙ୍କର ଶରୀରିକ ସଂଯୋଗରୁ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଏହି ବୈଶ୍ୱାନର ଅଗ୍ନି ପାଉଛି। ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ଅଙ୍ଗୁଠି ପରି ହୃଦୟରେ ଅର୍ପଣ କରେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରେ ନିଜ ଅର୍ପଣ ସବୁ ସମୟରେ ନିଜ ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ହୁଏ। ଯେମାନେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତି, ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟରେ ପୂଜିତ ହୋଇ ଅମରତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯିଏ ସମସ୍ତ ବେଦ, ବେଦ୍ୟ, କ୍ରିୟା, ନିରୁକ୍ତ ଓ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣି, ଏହି ସମସ୍ତକୁ ଦେହୀରେ ଦେଖେ, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଦେବତା ସଦା ତାଙ୍କ ସହ ଚଳିଥାନ୍ତି। ଯିଏ ଭୂମିରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ, ଆକାଶରେ ଅପରିମିତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଓ ବୃତ୍ତର ଶେଷରେ ଅଛନ୍ତି, ଦକ୍ଷିଣ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଡାହାଣକୁ ଚଳିଥିବା, ତାଙ୍କର କିରଣ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ—ସେଇ ଚକ୍ର ଯାହା ଘୂରୁଛି, ଉନ୍ନତ ହେଉଛି, ଛଅ ଆରା ଓ ବାର ରିମ୍ ଥିବା, ତ୍ରିଖଣ୍ଡ ଯୁକ୍ତ, ଯାହାର ମୁଖ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ରକ୍ଷା କରେ, ସେଇ ସମୟର ଚକ୍ର ଗୁହାରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ। ଯାହାଙ୍କର କୃପାରେ ବିଶ୍ୱର ଶରୀର ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ସେଉଁଠି ସଦା ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଯିଏ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ନିତ୍ୟ, ପ୍ରାଚୀନ, ତାଙ୍କୁ ଭୟରେ ବିଶ୍ୱ ଅଛି, ଯାହାଠାରୁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୟଭୀତ ନୁହଁନ୍ତି, ଓ ସେ କେବେ ଭୟ ଦେଇନାହାନ୍ତି— ଯିଏ ନ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ନ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଚିତ ଉପରିଷ୍ଠ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖିବା; ମୋହ ଓ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ, ସେ ଏଠାରେ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ କୌଣସି ଲାଭ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ। କ୍ରୋଧ ଓ ମୋହରୁ ମୁକ୍ତ, ମାଟି ଓ ସୁନାକୁ ସମାନ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ, ବିରୋଧ କିମ୍ବା ମିଳନ ନାହିଁ, ପ୍ରଶଂସା କିମ୍ବା ନିନ୍ଦାରୁ ପାରେ, ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅସଙ୍ଗ, ଏ ଭିକ୍ଷୁ ଦର୍ଶକ ପରି ଅସଙ୍ଗ ଭାବେ ଚାଲିଥାନ୍ତି। ଏହିପରି ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ମହିମା ବିଷୟରେ ଶୃତି ପରିଚୟ ଦେଇ ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିବା ଏହି ତୀର୍ଥ ଯେଉଁଠାରେ ପଦ୍ମ ପତନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶଙ୍କର କଣ କରିଥିଲେ, ତାହା ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କୁହନ୍ତୁ। ଦିବ୍ୟ ଭଗବାନ୍ କେମିତି ସେଠାରେ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ? କେଉଁଠି ପୁରୋହିତ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ? ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ କଣ ଥିଲା, କେଉଁ ସାମଗ୍ରୀ ବ୍ୟବହୃତ ହେଲା, ଯଜ୍ଞ ଶୁଳି କଣ ଥିଲା, ବିରିଞ୍ଚି କେଉଁ ମାପ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କଲେ? ଏହି ଯଜ୍ଞର ଉପଭୋକ୍ତା କିଏ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ବେଦରେ ପୂଜ୍ୟ? ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା କେଉଁ ଆଶା ଧାରଣା କରି ଏହି ଯଜ୍ଞ କଲେ? ଯେପରି ଭଗବାନ୍ ଅମର ଓ ଅଜର, ସେପରି ତାଙ୍କର ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ଅବିନାଶୀ। ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ମହାତ୍ମା ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଲେ; ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ପାଇଁ ବେଦ ଓ ଔଷଧିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପଶୁମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ; ଏହି ହେଉଛି ବେଦର ପ୍ରମ୍ପରା। ଆପଣ କୌଣସି ଆଶା ଓ ଫଳ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି, ତାହା ସଠିକ୍ ଭାବରେ କୁହନ୍ତୁ। ଏହି ଯଜ୍ଞ ବିଷୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ ଦିଅନ୍ତୁ; ଶତରୂପା ନାମକ ଯେଉଁ ନାରୀ, ସେଠାରେ ସାବିତ୍ରୀ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଜନନୀ ଓ ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ମାତା; ସେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଆଦି ସପ୍ତ ଋଷି ଓ ଦକ୍ଷ ଆଦି ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ। ସାବିତ୍ରୀ ମନୁମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଆଦିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା କିପରି ତାଙ୍କର ନୀତିମାନ, ଭକ୍ତ, ଶୁଭ୍ର ହସର ଅପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଅନ୍ୟ ଜନନୀ ଖୋଜିଲେ? ସେ ନାରୀଙ୍କ ନାମ କ’ଣ, ଗୁଣ କ’ଣ, କାହାର ଝିଅ, କେଉଁଠି ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, କିଏ ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ? ସେ ଦେବୀର ରୂପ କ’ଣ, ଯିଏ ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ, ଯାହାକୁ ଦେଖି ଦେବତା ମୋହିତ ହୋଇଲେ? ରୂପ ଓ ରୂପରେ ସେ ସାବିତ୍ରୀଠାରୁ ଅଧିକ ଶୋଭାମୟ, ତିନି ଦେବତାଙ୍କୁ ମୋହିତ କଲେ।