ଏକ ସମୟର କଥା, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଜଣେ ଗୃହସ୍ଥ ଓ ଜଣେ ଵାନପ୍ରସ୍ଥ ଭାବରେ, ଏକେ ସମୟରେ, ଏକେ ବୟସରେ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଦୃଷ୍ଟି ରଖି ଥିଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ ସପ୍ତ ଋଷି, ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦସ, ଗବେଷଣ, ସଂକୃତି, ସଦିବ, ଭଣ୍ଡିର୍ୟଵପ୍ର, ଅଥର୍ଵଣ—ଏମିତି ଅନେକ ମହାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ। ଆହୋବିର୍ୟ, କାମ୍ୟ, ସ୍ଥାଣୁ, ମେଧାତିଥି, ବୁଧ, ମନୋବାକ, ଶିନିବାକ, ଶୂନ୍ୟପାଳ, କୃତବ୍ରଣ—ଏହି ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଲିନ ହୋଇ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ସେମାନେ ସରଳ ଧର୍ମର ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ, ଯେପରିକି ଅନ୍ୟ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ତ୍ୟାଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ। ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ, ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା ଓ ଧର୍ମର ସୂକ୍ଷ୍ମତା ଦେଖିପାରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କର ପୂଜା କରି, ମୋହକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇ, ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଏହି ଜଗତକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ। ବୟସରେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ରୋଗରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ପୂର୍ବ ଆଶ୍ରମକୁ ଛାଡ଼ି ଚୌଥଥି ଆଶ୍ରମ ଭାବେ ଵାନପ୍ରସ୍ଥ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ଯିଏ ସଦ୍ୟସ୍କ ବିଧି କରେ, ସମସ୍ତ ବେଦ ଦାନ କରି, ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଅର୍ପଣ କରେ, ସେ ମୃଦୁଚିତ୍ତ, ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଆତ୍ମାରେ ଶରଣ ନେଇଥାଏ। ନିଜ ଭିତରେ ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କରି, ସମସ୍ତ ସଂପତ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରି, ସଦ୍ୟସ୍କ ସବୁବେଳେ ଏଠାରେ ନିଜର ଯଜ୍ଞ ଓ ହୋମ କରିଥାଏ। ଯଜ୍ଞକାରୀମାନେ ଯେଉଁଠି ସଦା ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ସେଠାରୁ ଆତ୍ମାର ପୂଜା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ; ତିନି ଅଗ୍ନିକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ତ୍ୟାଗ କରି, ଏକକ୍ଷଣରେ ଆତ୍ମାରେ ଲିନ କରିଦେବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠି ଯାହା କିଛି ମିଳେ, ତାହା କୌଣସି ଅବମାନ ଛାଡ଼ି ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଵାନପ୍ରସ୍ଥ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ଲୋକେ ଚୁଲ, ଦାଢ଼ି, ନଖ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଏକ ଆଶ୍ରମରୁ ଅନ୍ୟ ଆଶ୍ରମକୁ ସିଧାସଳଖ ଯିବା, କର୍ମରେ ଶୁଦ୍ଧ ହେବା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ନିର୍ଭୟତା ଦେଇ ତ୍ୟାଗ କରିବା—ଏହା ଦ୍ୱିଜମାନେ ମୋକ୍ଷ ପାଇଥିବା ଚିହ୍ନ। ଏପରେ ତାଙ୍କର ଲୋକ ଆଲୋକମୟ ହୁଏ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ ଅନନ୍ତକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଶୁଭ ଆଚରଣ ଓ ଦୋଷରହିତ ହୋଇ, ସେ ଏଠି କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ନାହିଁ। କ୍ରୋଧ ଓ ମୋହରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ବିବାଦ ତ୍ୟାଗ କରି, ଯଦି ସେ ନିର୍ଲିପ୍ତ ରହି, ଆତ୍ମାକୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ତେବେ ବନ୍ଧୁ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି କ୍ଷୋଭ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅଭାବରେ ମନ ଅଶାନ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଆତ୍ମାରେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥା ଚାହାଁନ୍ତି, ତାହା ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ସେ ତିନି ଆଶ୍ରମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି। ଏହି ଚୌଥା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରମକୁ ସ୍ୱୀକାର କରାଯାଏ; ଏହା ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଓ ଶେଷ ଶରଣ। ପୂର୍ବ ଆଶ୍ରମର କ୍ରିୟା ଅନୁଷ୍ଠାନ ପରେ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥା ଆସେ। ଏବେ ଏହି ପରମାତ୍ମା ପାଇଁ ଯଥାର୍ଥ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଶୁଣ। ଗେରୁଆ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ତିନି ପ୍ରକାର ତ୍ୟାଗ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାକୁ ଯାଏ, ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ତ୍ୟାଗୀର ଅପୂର୍ବ ପଥକୁ ଅନୁସରେ, ସେ ଲୋକାଚାର ତ୍ୟାଗ କରି ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଚାଲିଥାଏ—ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଶୃତି ଶୁଣ। ସେ ଏକା, ସାଥୀ ବିନା, ପୂର୍ଣ୍ଣତା ପାଇଁ ଧର୍ମର ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥାଏ; ଏକା ଘୁଞ୍ଚିବା ଲୋକ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଥାଏ, କେବେ ତ୍ୟାଗ କରେନାହିଁ, କେବେ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ। ଅଗ୍ନି ବିନା, ନିଶ୍ଚିତ ଆଶ୍ରୟ ବିନା, ସେ ଗ୍ରାମରେ ଭିକ୍ଷା ମାଗିଥାଏ; ଶୋଇବା ପାଇଁ ବିଶେଷ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରେନାହିଁ, ମୁନିଭାବରେ ରହିଥାଏ। ସେ ଅଳ୍ପ ଖାଏ, ନିୟମିତ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରେ, ଏକ ଭୋଜନ ନେଉଥାଏ; ଏକ ପାତ୍ର, ଗଛର ମୂଳ, ଅଜାନ୍ତା ବସ୍ତ୍ର ଓ ଏକାକୀପନା ହିଁ ତାଙ୍କର ସାଥୀ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ନିର୍ଲିପ୍ତତା ଏକ ଭିକ୍ଷୁର ଚିହ୍ନ; ଯେଉଁଠି ଶବ୍ଦ ମନେ ପଡ଼ିଲେ, ଏକ କୂଏଁରେ ପଡ଼ି ମରିଯାଏ, ତେଁଠି। ଶବ୍ଦ କେବେ ଫେରି ଆସେନାହିଁ—ସେ ମୁକ୍ତିର ଆଶ୍ରମରେ ବସିଥାଏ; କୌଣସି ଅନୁଚିତ ଦୃଶ୍ୟ କିମ୍ବା ଶବ୍ଦ ଦେଖିବା, ଶୁଣିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଅନୁଚିତ କର୍ମ କେବେ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଯାହା ପ୍ରିୟ, ସେଇ କଥା ହିଁ ସଦା କହିବା ଉଚିତ। ଯେତେବେଳେ ଉପହାସ କରାଯାଏ, ସେ ନିର୍ବିକାର ହୋଇ ଚୁପ୍ଚାପ ବସିଥାଏ, ନିଜକୁ ଶାନ୍ତ କରେ; ଯେଉଁଠି ସେ ଏକା ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ଆକାଶ ସମୟେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ଯେଉଁଠି ଶୂନ୍ୟକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିବା, ସେକୁ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି। ଯିଏ କାହାର ଦ୍ୱାରା କାଟାଯାଏ, କିମ୍ବା କାହାଠାରୁ ଯାହା ମିଳେ ତାହା ଖାଏ, କିମ୍ବା ଯେଉଁଠି ମିଳେ ସେଠି ଶୋଏ—ସେକୁ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି ଚିହ୍ନନ୍ତି। ଯିଏ ସାପ ପରି ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଉଥିବା, ବନ୍ଧୁ ପରି ନରକରୁ ଦୂରେ ରଖାଯାଏ, ଦୁର୍ବଳ ପରି ନାରୀମାନେ ଦୂରେ ରଖନ୍ତି—ସେକୁ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି। ଯିଏ ସମ୍ମାନ କିମ୍ବା ଅସମ୍ମାନରେ ଆନନ୍ଦ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରେନାହିଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ନିର୍ଭୟତା ଦେଉଥିବା—ସେକୁ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି। ସେ ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା ଜୀବନରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ ନାହିଁ; ସେ ମାତ୍ର ସମୟକୁ ଦେଖିଥାଏ, ଚାଷୀ ପରି ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ଅପେକ୍ଷା କରେ। ଅଚଳ ମନ, ନିୟମିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଅକ୍ଷୁବ୍ଧ ବୁଦ୍ଧି ଓ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ଏମିତି ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ। ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ନିର୍ଭୟତା ଦେଉଥିବା, ଓ ଯାହାଠାରୁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୟଭୀତ ନୁହନ୍ତି—ସେ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କଲେ, କୌଣସି ଦିଗରୁ ଭୟ ନାହିଁ। ଯେପରି ସମସ୍ତ ପଦଚିହ୍ନ ହାତୀର ପଦଚିହ୍ନରେ ଲିନ ହୁଏ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ମନରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ। ଏଭଳି ଅହିଂସାରେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହୁଏ; ଯିଏ ହିଂସାକୁ ଅଂଶୀକରେ, ସେ ଜୀବନ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୃତକ ସମାନ। ଅହିଂସକ, ଦୃଢ଼, ନିୟମିତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଆଶ୍ରୟ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥା ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।