ଏକ ସମୟରେ, ବନବାସୀ ଆଶ୍ରମରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଅଗ୍ନିକୁ ଉପାସନା କରୁଥିଲେ, ସେହିପରି ଅଗ୍ନିକୁ ସମ୍ମାନ କରି, ଯଜ୍ଞରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଶୀଳ, ମିତାହାର ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଭକ୍ତିରେ ଲିନ ହୋଇ ରହୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, କେବଳ ଅଗ୍ନିକୁ ଦିଆଯାଉଥିବା ଅର୍ପଣ ଓ ଯଜ୍ଞର ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥିଲା; ଅନାବାଦିତ ଚାଉଳ, ଯବ, ଜଙ୍ଗଲ ଧାନ୍ୟ ଓ ଉପଜା ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ଏମାନେ ଯଜ୍ଞ ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କରିଥିଲେ, ଏହିପରି ଶୀତର ପାଞ୍ଚ ମାସରେ ମଧ୍ୟ। ବନବାସୀ ଆଶ୍ରମରେ ଚାରିପ୍ରକାର ଜୀବନ ଶୃତିରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। କିଏ ଯାହା ମିଳେ ତୁରନ୍ତ ଖାଇଥିଲେ, କିଏ ଏକ ମାସ ପାଇଁ ସଂଗ୍ରହ କରିଥିଲେ, କିଏ ଏକ ବର୍ଷ ଓ କିଏ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ରଖିଥିଲେ। ଏହିପରି କ୍ରିୟାଗୁଡିକ ଅତିଥି ସେବା ଓ ଯଜ୍ଞ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପାଇଁ ହୁଏ। ବର୍ଷାକାଳରେ ଖୋଲା ସ୍ଥାନରେ ରହିଥିଲେ, ଶୀତକାଳରେ ଜଳରେ ନିର୍ଭର କରିଥିଲେ। ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ଶରତ୍କାଳରେ ଅମୃତ ସମ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଥିଲେ, ପୃଥିବୀରେ ଚାଲିଥିଲେ, ଅଙ୍ଗୁଳି ଉପରେ ବସିଥିଲେ। ଏମାନେ ବସିବା କିମ୍ବା ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅବସ୍ଥାରେ ବିଶ୍ରାମ କରିଥିଲେ; କିଏ ମୁଦ୍ଗର ଓ ଦାଣ୍ଡା ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ, କିଏ ପାଥରରେ ଚାପିଥିଲେ। କିଏ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଉବା ଯବ ଖିରୁ ଖାଇଥିଲେ, କିଏ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ, କିଏ ନିୟମାନୁସାରେ ଖାଇଥିଲେ। କିଏ ମୂଳ ଦ୍ୱାରା, କିଏ ଫଳ ଦ୍ୱାରା, କିଏ କେବଳ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ଯାପନ କରିଥିଲେ; ଏମାନେ ନିୟମରେ ଦୃଢ଼ ଥିଲେ। ଏହିପରି ବିଭିନ୍ନ ଦୀକ୍ଷାଗୁଡିକ ବୈଖାନସ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କର; ଚତୁର୍ଥ, ଉପନିଷଦିକ ଧର୍ମ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସାଧାରଣ। ବନବାସୀ ଓ ଗୃହସ୍ଥ ଦୁଇଜଣ ଏକ ସମୟରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଦେଖିଥିଲେ, ସେମାନେ ନିରନ୍ତର ଚାଲିଥିଲେ। ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ ସପ୍ତ ଋଷି, ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦସ, ଗବେଷଣ, ସଂକୃତି, ସଦିବ, ଭଣ୍ଡିର୍ୟବାପ୍ର, ଅଥର୍ବଣ; ଅହୋବିର୍ୟ, କାମ୍ୟ, ସ୍ଥାଣୁ, ମେଧାତିଥି, ବୁଧ, ମନୋବକ, ଶିନିବକ, ଶୂନ୍ୟପାଳ, କୃତବ୍ରଣ—ଏହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକମାନେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଲିନ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ସେମାନେ ସାଧାରଣ ଧର୍ମର ଅନୁସାରୀ ଥିଲେ, ଯେପରି ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ଦଳ। ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କର ଉପାସନା କରି, ବନବାସୀ ଆଶ୍ରମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ; ଧର୍ମର ଗୁପ୍ତତା ଦେଖି, ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ମାୟାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଏହାରୁ ବିରତ ହୋଇ, ତାରା ନଥିବା ଭଳି, ନିର୍ଭୟ ହୋଇ, ବନବାସୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଦାୟ ନେଲେ। ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଶରୀର ଶିଥିଳ ହେଲା, ରୋଗରେ ପୀଡିତ ହେଲେ, ପୂର୍ବ ଆଶ୍ରମ ତ୍ୟାଗ କରି, ଚତୁର୍ଥ ଆଶ୍ରମ—ବନବାସୀ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ଯିଏ ସଦ୍ୟସ୍କ କ୍ରିୟା କରି, ସମସ୍ତ ବେଦକୁ ଯଥାଯଥ ଦାନ କରି, ସ୍ୱୟଂକୁ ଯଜ୍ଞ କରେ, ସେ ମୃଦୁ ମନ ଓ ସ୍ୱୟଂରେ ଆନନ୍ଦ ରଖି, ସ୍ୱୟଂରେ ଶରଣ ନେଇଥିଲେ। ଅଗ୍ନିକୁ ଅନ୍ତରେ ଉସ୍ଥାପନ କରି, ସମସ୍ତ ଧନ ତ୍ୟାଗ କରି, ସଦ୍ୟସ୍କ ସଦା ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞ ଓ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲେ। ସଦା ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ, ସ୍ୱୟଂର ପୂଜା ଯଜ୍ଞରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ; ତିନି ଅଗ୍ନିକୁ ଯଥାଯଥ ତ୍ୟାଗ କରି, ସ୍ୱୟଂରେ ଏକାତ୍ମ କରିବା ଉଚିତ। ଯାହା କିଛି ମିଳିଥିଲା, ତାହା ଅପମାନ କିନ୍ତୁ ନ କରି, ସେ ଭୋଗ କରିଥିଲେ; ବନବାସୀ ଆଶ୍ରମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଚୁଲ, ଶରୀର ରୋମ, ନଖ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ। ଏକ ଆଶ୍ରମରୁ ଅନ୍ୟ ଆଶ୍ରମକୁ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରବେଶ କରି, କର୍ମରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଦ୍ୱିଜ ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ନିର୍ଭୟତା ଦେଇ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ମୋକ୍ଷ ପାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଲୋକ ଆଲୋକରେ ପ୍ରଭାମୟ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅନନ୍ତକୁ ପ୍ରାପ୍ତ; ଶୁଭ ଆଚରଣରେ ନିଷ୍ଠା, ଦୂଷଣ ନଥିବା, ସେ ଏଠା କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ କିଛି କରିବାକୁ ଚାହିଁନଥିଲେ। କ୍ରୋଧ ଓ ମୋହରୁ ମୁକ୍ତ, ସମସ୍ତ ବିବାଦ ତ୍ୟାଗ କରି, ସ୍ୱୟଂକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ମିତ୍ର କିମ୍ବା ସତ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିନଥିଲେ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅଭାବରେ ହୃଦୟ ଅସ୍ଥିର ହୋଇନଥିଲେ। ସ୍ୱୟଂକୁ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଲୋକ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥା ଚାହିଁଥିଲେ, ତାହା ପାଇଥିଲେ; ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା, ନିୟମିତ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣରେ ସ୍ଥିତ, ସେ ତିନି ଆଶ୍ରମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ। ଚତୁର୍ଥ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରମ ଘୋଷିତ; ପୂର୍ବ ଆଶ୍ରମର କ୍ରିୟା ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଏହାର ପରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରମ ଆସେ। ଏବେ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଶୁଣ, ସ୍ୱର୍ବୋଚ୍ଚ ପରମାତ୍ମା ପାଇଁ ସତ୍ୟ କର୍ମ କଣ: ଖସ୍ତ ରଙ୍ଗର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ତିନି ତ୍ୟାଗ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାକୁ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପଥ—ପରିବ୍ରାଜକ ଆଶ୍ରମ—ଗମନ କରି, ଲୋକ ଆଚରଣ ତ୍ୟାଗ କରି, ଏହି ଜୀବନ ଶୃତି ମଧ୍ୟ ଶୁଣ। ଏକା, ସାଥୀ ବିନା, ସେ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ; ଏକା ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲି, ସତ୍ୟ ଦେଖି, କେବେ ତ୍ୟାଗ କରିନଥିଲେ, ଏବଂ ଅସ୍ଥିର ହୋଇନଥିଲେ। ଅଗ୍ନି ବିନା, ନିଶ୍ଚିତ ଆଶ୍ରୟ ବିନା, ମୁନି ଗ୍ରାମରେ ଭିକ୍ଷା ଚାହିଁଥିଲେ; ଶୟନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ମୁନି ଭାବରେ ଲିନ ହୋଇଥିଲେ। ଅଳ୍ପ ଖାଦ୍ୟ, ନିୟମିତ ଖାଦ୍ୟ, ଏକ ଭୋଜନ ନିୟମ; ଏକ ଭାଡ଼ା, ଗଛର ମୂଳ, ଝିଅ ହୋଇ ଯାଇଥିବା ଜାମା, ଏକାତ୍ମତା ଏହାର ସାଥୀ। ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କୁ ଉପେକ୍ଷା—ଏହି ମେଣ୍ଡିକାଣ୍ଟର ଚିହ୍ନ; ଯାହାରେ ଶବ୍ଦ ଏକ କୁଏଁରେ ପଡି ମରିଯାଏ, ଏହିପରି। ଶବ୍ଦ ପ୍ରତିବାହିତ ହୁଏନାହିଁ; ସେ ମୁକ୍ତି ଆଶ୍ରମରେ ବସିଥିଲେ; କେହି ଅନୁଚିତ କିଛି ଦେଖିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହିପରି କେବେ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଯାହା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗେ, ସେହିପରି କଥା କେବେ ବଲିବା ଉଚିତ। ଅପମାନ ହେଲେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ବସିବା, ନିଜେ ଉପଚାର କରିବା; ଯାହା ପାଇଁ ଆକାଶ ସଦା ଏକା ହୋଇ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ଯାହା ଖାଲିକୁ ପୂରଣ କରିଥିଲେ—ତାଙ୍କୁ ଦେବତା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବରେ ଜାଣିଥିଲେ। ଯିଏ କେହି କଟିଦେଇଥିଲେ, କିଏ ଯାହା ଦେଇଥିଲେ ଖାଇଥିଲେ, କିଏ କେଉଁଠି ଶୁଇଥିଲେ—ତାଙ୍କୁ ଦେବତା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ଜାଣିଥିଲେ।