ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନର ତିନିଟି ପ୍ରକାର ଅଛି, ଯେଉଁଗୁଡିକ ଉଚ୍ଚତମ ମଙ୍ଗଳକୁ ନେଇଯାଉଥାନ୍ତି। ଏପରି, ଚାରିଟି ଆଶ୍ରମର ବିଭାଜନ ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମାନାଯାଉଛି। ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଉଲ୍ଲେଖିତ ସମସ୍ତ ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମାଟି ପାତ୍ର ଧରିବା, ଖେତରୁ ଅନ୍ନ ଉଠାଇବା, ଓ ପରିବା ପକ୍ଷୀର ଭଳି ଜୀବନ ଅନୁସରଣ କରିଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏହି ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଏହି ଜୀବିକା ପ୍ରକାର ଯେଉଁଠାରେ ମିଳିଥାଏ, ସେଠା ଅଞ୍ଚଳ ଉନ୍ନତି କରେ; ଏହା ପୂର୍ବ ଓ ପରେ ଦଶ ପିଢ଼ି ପୂର୍ବଜମାନେ ପାଇଁ ଶୁଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖ ରହିତ ହୋଇ ଏହି ଗୃହସ୍ଥ ଆଶ୍ରମ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କ ପରି ସେଇ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ମାର୍ଗ ଉପଦେଶିତ; ଶିଖ୍ୟିତ ମନ ଗୃହସ୍ଥମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ନିଶ୍ଚିତ ଆସନ ପାଇଥାନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଏହି ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇଥାନ୍ତି, ଏଠାରେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ। ଏବେ ମୁଁ ତୃତୀୟ ଆଶ୍ରମ, ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଜୀବନ ବିଷୟରେ କହିବି। ଗୃହସ୍ଥ ନିଜ ଦେହରେ ଚିହ୍ନ ଓ ଧଳା କେଶ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ପିଲା ପାଇଲେ, ତେବେ ସେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଗୃହସ୍ଥ ଆଶ୍ରମର କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଆଶ୍ରମ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ। ଭୀଷ୍ମ, ତୁମେ ଶୁଣ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଶ୍ରୟ, ଦୀକ୍ଷା ନେଇ ନିଜ ଜୀବନ ଛାଡ଼ି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ବସନ୍ତି, ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ, ଶକ୍ତି, ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା ଓ ଧୈର୍ୟ ଧାରଣା କରି ତୃତୀୟ ଆଶ୍ରମରେ ଅରଣ୍ୟବାସ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିକୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ, ସେଇ ଅଗ୍ନି ପୂଜା ଜାରି ରଖି, ଯଜ୍ଞ, ଶିଳା, ମଧ୍ୟମ ଖାଦ୍ୟ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଭକ୍ତିରେ ଲିନ ହୋଇ ରହନ୍ତି। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ କେବଳ ଅଗ୍ନି ଓ ଯଜ୍ଞ ଦାନ କରାଯାଏ; ଅନ୍ନ, ଜଉ, କୂଳ ଶସ୍ୟ, ଓ ଉଠାଇ ଆଣା ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରାଯାଏ। ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଓ ଶୀତ ଦିନରେ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ; ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଆଶ୍ରମରେ ଚାରି ପ୍ରକାର ଜୀବନ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। କେହି ମିଳିଥିବା ଖାଦ୍ୟକୁ ତୁରନ୍ତ ଖାନ୍ତି, କେହି ଏକ ମାସ, କେହି ଏକ ବର୍ଷ, କେହି ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଅତିଥି ସେବା ଓ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ କରାଯାଏ; ବର୍ଷା ଦିନରେ ସେମାନେ ଖୋଲା ସ୍ଥାନରେ ବସନ୍ତି, ଶୀତ ଦିନରେ ଜଳ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି। ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି, ଶରତରେ ଅମୃତ ଭଳି ଖାଦ୍ୟ ଖାନ୍ତି; ପୃଥିବୀରେ ଚାଲିବା, ଅଙ୍ଗୁଳି ଉପରେ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ଦୃଢ଼ ରହନ୍ତି। ସେମାନେ ଉଠିବା, ବସିବା ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ରହନ୍ତି; କେହି ଗୁଟି-ଖଳ କାମ କରନ୍ତି, କେହି ପଥରରେ ଚଟାଇ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି। କେହି ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଉବା ଯଉ ଖିରୁ ଖାନ୍ତି, କେହି କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ, କେହି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। କେହି ମୂଳ, କେହି ଫଳ, କେହି କେବଳ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି, ନିଶ୍ଚଳ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି। ବୈଖାନସ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଏହି ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ଏହି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୀକ୍ଷା ପ୍ରକାର ଦୃଢ଼ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଅଛି; ଚାରିଥ ଆଶ୍ରମର ଉପନିଷଦ ଧର୍ମ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସାଧାରଣ। ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଓ ଗୃହସ୍ଥ ଏକାଉଁ ଦିନରେ ଏକାଉଁ ବୟସରେ ଜାତିବା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଦେଖି ଚାଲନ୍ତି। ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ସପ୍ତ ଋଷି, ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦାସ୍, ଗବେଷଣ, ସଂକୃତି, ସଦିବ, ଭଣ୍ଡିର୍ୟବାପ୍ର, ଅଥର୍ବଣ; ଆହୋବିର୍ୟ, କାମ୍ୟ, ସ୍ଥାଣୁ, ମେଧାତିଥି, ବୁଧ, ମନୋବାକ, ଶିନିବାକ, ଶୂନ୍ୟପାଳ, କୃତବ୍ରଣ—ଏହି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଲିନ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ସେମାନେ ସାଧାରଣ ଧର୍ମର ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ, ଯେପରି wandering ascetics ମାନେ। ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତପସ୍ୟା ଓ ଧର୍ମର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଦେଖି, ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ମାୟାକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇ, ନିର୍ଭୟ ଓ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇ, ଗୋଷ୍ଠୀରେ ଅରଣ୍ୟବାସ କରିଥିଲେ। ବୟସରେ ଅସ୍ତିର, ରୋଗରେ କ୍ଲାନ୍ତ, ସେମାନେ ପୂର୍ବ ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ି ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ଯେଉଁମାନେ ସଦ୍ୟସ୍କ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ବେଦ ଦେଇ ଦାନ କରି, ମୃଦୁ ମନ, ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଆତ୍ମାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି। ନିଜ ଅଗ୍ନିକୁ ଆତ୍ମାରେ ସ୍ଥାପନ କରି, ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ସଦ୍ୟସ୍କ ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞ ଓ ଅନ୍ନଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ ସଦା ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ଆତ୍ମାର ଉପାସନା ଯଜ୍ଞରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ; ତିନି ଅଗ୍ନିକୁ ଉଚିତ ଭାବେ ତ୍ୟାଗ କରି, ଆତ୍ମାରେ ଆତ୍ମାକୁ ଏକତ୍ୱ ଦେଇ ଲିନ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଆଶ୍ରମରେ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଯାହା ପାଆନ୍ତି, ତାହା ଅବମାନ କରିବା ଛାଡ଼ି ଭୋଜନ କରନ୍ତି; ଚୁଲ, ଦେହର ଲୋମ, ନଖ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଏକ ଆଶ୍ରମରୁ ଅନ୍ୟ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ, କାର୍ଯ୍ୟରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଦ୍ୱିଜ ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଲୋକ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇଥାଏ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅନନ୍ତକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଶୁଭ ଆଚରଣ ଓ ଦୂଷଣ ଶୂନ୍ୟ, ସେ ଏଠା ଓ ପରେ କିଛି କରିବା ଆକାଂକ୍ଷା ରଖନ୍ତି ନାହିଁ। କ୍ରୋଧ ଓ ମୋହ ଛାଡ଼ି, ସମସ୍ତ ବିବାଦ ତ୍ୟାଗ କରି, ନିର୍ମୋହ ହୋଇ, ଆତ୍ମା ଚିନ୍ତନ କରି, ସେ ମିତ୍ର-ଶତ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅଭାବରେ ମନ ବିକ୍ଷୁଭ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଆତ୍ମାର ଯଜ୍ଞ କରିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନିଶ୍ଚୟ ଆପଣ ଚାହିଁଥିବା ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ନିଶ୍ଚିତ, ଧର୍ମରେ ଲିନ ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ; ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇ, ସେ ତିନି ଆଶ୍ରମକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତି। ଚାରିଥ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରମ ଘୋଷିତ; ଏହା ବିବରଣ କରାଯାଏ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ଅନ୍ତିମ ଆଶ୍ରୟ। ପୂର୍ବ ଆଶ୍ରମର କ୍ରିୟା ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ତାପରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।