ଗୃହସ୍ଥ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ବନପ୍ରସ୍ଥ ଓ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ—ଏହି ଚାରି ଆଶ୍ରମରେ ଯେଉଁଯେଉଁ ଜଣେ ନିୟମାନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଉଚ୍ଚତମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁ କୌଣସି ଆଶ୍ରମରେ ନିଜ ଧର୍ମକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଅନୁସରଣ କରେ, ଏବଂ ରାଗ-ଦ୍ୱେଷରୁ ମୁକ୍ତ ଥାଏ, ସେ ପରଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ଲାଭ କରେ। ଏଠାରେ, ଏହି ଚତୁର୍ମୁଖୀ ମାର୍ଗରେ, ବ୍ରହ୍ମପଦକୁ ଯିବା ପାଇଁ ଏକ ସିଢ଼ି ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି; ଏହି ସିଢ଼ିକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଏ। ଏଠି ଏକ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଶିଷ୍ୟ, ଅସୂୟାରହିତ ହୋଇ, ନିଜ ଜୀବନର ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଗୁରୁ କିମ୍ବା ଗୁରୁପୁତ୍ରଙ୍କ ସହିତ କାଟିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସେ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେବା ଦରକାର। ଯେଉଁଠାରେ ଜ୍ଞାନ ଲାଗି ଆକାଂକ୍ଷା ଥାଏ, ସେ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ, ଯଜ୍ଞାଦି କାର୍ଯ୍ୟ ଠାରୁ ଅଲଗା ରହି; ଗୁରୁ ଡାକିଲେ, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ଶରଣ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଦରକାର। ଗୁରୁଙ୍କ ଘରେ ଶିଷ୍ୟ ପ୍ରଥମେ ଉଠିବା ଓ ଶେଷରେ ଶୋଇବା ଉଚିତ; ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯିବ, ତାହା ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଦରକାର। ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି, ଶିଷ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖରେ ଦଢ଼ି ରହିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସେବକ ଭାବେ ସମସ୍ତ କାମରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଓ ଦକ୍ଷ ହେବା ଦରକାର। ସେ ପବିତ୍ର, ସମର୍ଥ, ଗୁଣବାନ ହୋଇ, ଗୁରୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ବା ଉତ୍ତର ଦେବା ଦରକାରି ମାତ୍ର କଥା ବର୍ତ୍ତା କରିବା ଉଚିତ; ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ରଖି, ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ରହିବା ଦରକାର। ଗୁରୁ ଖାଇନଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶିଷ୍ୟ ଖାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଗୁରୁ ପାନ କରିନଥିଲେ ଶିଷ୍ୟ ପାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଗୁରୁ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅବସ୍ଥାରେ ଶିଷ୍ୟ ବସିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଗୁରୁ ଜାଗି ରହିଲେ ଶିଷ୍ୟ ଶୋଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଶିଷ୍ୟ ଦୁଇ ହାତ ଦେଇ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଦକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ, ଡାହାଣ ପାଦକୁ ଡାହାଣ ହାତ ଓ ବାମ ପାଦକୁ ବାମ ହାତ ଦେଇ ମୃଦୁ ଚାପ ଦେବା ଦରକାର। ଗୁରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଶିଷ୍ୟ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ବା କାର୍ଯ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଜଣାଇବା ଉଚିତ—“ଭଗବନ୍, ଏହି କାମ କରିବି” ବା “ଏହି କାମ ମୋର ଦ୍ୱାରା ହୋଇଛି” ବୋଲି। ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖରେ ମିଳିଥିବା ଧନ ଜଣାଇ ଦେଇ, ପୁନି ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହେବା ଉପରେ ଜଣାଇବା ଦରକାର। ଯେଉଁ ଗନ୍ଧ ବା ରୁଚି ପୂର୍ବରୁ ଶିଷ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ, ଅଧ୍ୟୟନ ସମାପ୍ତି ପରେ ସେଉଁଠି ଭୋଗ କରିପାରିବ; ଏହି ନିୟମ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ପାଇଁ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ନିୟମ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ, ଗୁରୁଭକ୍ତ ଶିଷ୍ୟ ସେମାନେ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ଗୁରୁଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ଶିଷ୍ୟ କେବଳ ଉପଯୁକ୍ତ ଆଶ୍ରମରେ ରହିବା ଉଚିତ, ଅପଏତ୍ର ସ୍ଥାନ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଦରକାର। ଦ୍ୱିଜ ଜନ, ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ବେଦ, ବେଦାଙ୍ଗ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥ ଶିଖିବା ଉଚିତ; ଅନ୍ନ ଭିକ୍ଷା କରି ଭୂମିରେ ଶୋଇ, ଗୁରୁଙ୍କ ମୁଖରୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଶିଖିବା ଦରକାର। ବେଦାଧ୍ୟୟନ ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ଶିକ୍ଷା ସମାପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ଗୁଣବାନ ହୋଇ, ପତ୍ନୀ ସହିତ ଯୋଗ ହୋଇ, ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କରି, ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଂଶରେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରିବା ଦରକାର। ମୁନିମାନେ ଚାରି ପ୍ରକାର ଗୃହସ୍ଥ ଚର୍ଯ୍ୟା ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ—ପ୍ରଥମଟି ହେଉଛି ଧାନ ଚାପା ରଖିବା, ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛି ଘଡ଼ାରେ ରଖିବା। ତୃତୀୟକୁ 'ଘୋଡ଼ା ପଛଳି' ବୋଲାଯାଏ, ଚତୁର୍ଥକୁ 'ପରାବା ପ୍ରକାର'। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଅଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ ଓ ଜଗତ୍ ଜୟ କରିବା ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ। କେହି ଗୃହସ୍ଥ ଛଅଟି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରନ୍ତି, କେହି ତିନିଟି, କେହି ଦୁଇଟି; ଚତୁର୍ଥ ଦ୍ୱିଜ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ରହନ୍ତି। ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମ ଚାରି ଆଶ୍ରମରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ସେ ନିଜ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ରାନ୍ଧିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କିମ୍ବା ଅନାବଶ୍ୟକ ଜନ୍ତୁ ବଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଚେତନା ଓ ଅଚେତନା, ସମସ୍ତେ ଯଜ୍ଞ ଓ କ୍ରିୟାର ଅର୍ହ; ଦିନେ ଓ ରାତିର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ କେବେ ଶୋଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଅନୁଚିତ ସମୟରେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏଠି ମିଥ୍ୟା କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଅପମାନିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅନ୍ନ ଖାଇନଥିବା ଘରେ ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଅତିଥିମାନେ ସମ୍ମାନିତ ହେବା ଦରକାର; ପିତୃ, ଦେବତାଙ୍କୁ ନିୟମିତ ନିବେଦନ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ; ବେଦପାରଙ୍ଗତ, ବ୍ରତନିଷ୍ଠ, ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ, ଯଜ୍ଞ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ, ଦେବତା ଓ ପିତୃଙ୍କୁ ନିବେଦନ ମାନ୍ୟତାର ଅଙ୍ଗ। ଯେଉଁଠି ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ତ୍ୟାଗ, ଅଗ୍ନି ଉପେକ୍ଷା, ଗୁରୁ ଆଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ— ଯେଉଁଠି ମିଥ୍ୟାରେ ଆସକ୍ତି ରହିଛି, ସେଠାରେ କୌଣସି ଯଜ୍ଞ କ୍ରିୟାର ଅଧିକାର ନାହିଁ; ଏଠି କେବଳ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବଣ୍ଟନ ରହିଥାଏ। ଏହିପରି, ଯେଉଁଠି ରାନ୍ଧାଯାଉଛି, ଗୃହସ୍ଥ ଅଂଶ ଦେବା ଉଚିତ; ଯେଉଁଠି ଅବଶିଷ୍ଟ ଭୋଜନ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଲୋକ 'ବିଘସାଶୀ' ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଅମୃତ ଭୋଜନ ମିଳେ। ଯଜ୍ଞର ଅବଶିଷ୍ଟ ଅମୃତ ସମାନ, ଯଜ୍ଞରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ସମ ପବିତ୍ର; ଯେଉଁଠି ବଣ୍ଟିବା ପରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଯାଏ, ସେଉଁଠି 'ବିଘସାଶୀ' କୁହାଯାନ୍ତି। ନିଜ ପତ୍ନୀ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାଶୀଳ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହୀ, କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷ, ପୁରୋହିତ, ଋତ୍ୱିଜ୍, ଆଚାର୍ୟ, ମାମା, ଅତିଥି ଦ୍ୱାରା ଚାରିଦିଗରେ ଘିରା— ବୃଦ୍ଧ, ଶିଶୁ, ରୋଗୀ, ବୈଦ୍ୟ, ନାତା, ଆତ୍ମୀୟ, ବନ୍ଧୁ, ମାତା, ପିତା, ଶ୍ଵଶୁର, ଭାଇ, ପୁଅ, ପତ୍ନୀ— ଝିଅ ଓ ଦାସ-ଦାସୀ ସହ, କେବେ ବିବାଦ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହା ରୋକିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏମାନଙ୍କୁ ଜିତିଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଜିତାଯାଏ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଗୁରୁ ବ୍ରହ୍ମଲୋକର ନାଥ, ପିତା ପ୍ରଜାପତିଲୋକର ନାଥ।