ପୁଷ୍କର ଜଙ୍ଗଲରେ, ଯେଉଁ ଜଣେ ମାନବ ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବେ—ମାଟିରୁ, ପାଣିରୁ, ପସିନାରୁ, ଡିମ୍ବରୁ କିମ୍ବା ଗର୍ଭରୁ—ଏବଂ ଚାହିଦା ସହ କିମ୍ବା ଚାହିଦା ବିନା, ଯେଉଁ ଜଣେ ପୁଷ୍କର ଜଙ୍ଗଲରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭା ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ ଆକାଶୀୟ ରଥରେ ଚଢ଼ି ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି। କଳି ଯୁଗର ଭୟଙ୍କର ସମୟରେ ଲୋକ ଅପରାଧରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇପାରନ୍ତି, ଏହି ଜଗତରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ଧର୍ମ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ ହୁଏନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଜଣେ ପୁଷ୍କରରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଭଜନ କରିବାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ କଳି ଯୁଗରେ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ଫଳ ବିନା ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଜଣେ ରାତିରେ ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ଅପରାଧ କରନ୍ତି—କାମ ଓ କ୍ରୋଧରେ ବଶୀଭୂତ ହୋଇ କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ, କିମ୍ବା ଭାଷା ଦ୍ୱାରା—ସେ ଯଦି ପ୍ରଭାତରେ ପୁଷ୍କରରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥାନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଏହି ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିଥାଏ। ମନରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ବ୍ରହ୍ମା ସହ ଏକତା ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ହୋଇଥାଏ। ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଯଦି କେହି ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ପାପ କରେ, ସେ କେବଳ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସନ୍ଧ୍ୟା ଦର୍ଶନ କରି ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ। ଯଦି କେହି କାମରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ କରନ୍ତି—ଶବ୍ଦ, ରସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୋଗ—କିନ୍ତୁ ପୁଷ୍କରରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଭଜନ କରି ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁଷ୍କର ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ରହି ତିନିବେଳା ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଗ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ପବନ ଭୋଜୀ ସମାନ ଗଣନା ହୁଏ। ପୁଷ୍କରରେ ନିଃସ୍ଵାର୍ଥ କର୍ମ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ବଡ଼ ଉପଭୋଗ ପାଆନ୍ତି। ଯେପରି ବଡ଼ ସାଗର ସମାନ କୌଣସି ଜଳାଶୟ ନାହିଁ, ସେପରି ପୁଷ୍କର ସମାନ କୌଣସି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ନାହିଁ। ପୁଷ୍କର ଜଙ୍ଗଲ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଏଠାରେ ବସିଥିବା ଅନ୍ୟ ମହାନ ଅସ୍ଥିତି ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ନନ କରିବି। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ବିଷ୍ଣୁ, ଗଜାନନ, କୁମାର, ରେବନ୍ତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶିବଦୂତୀ ଦେବୀ, ଶୁଭାକାରୀ କନ୍ୟା—ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ତପ, ନିୟମ ଓ ଉପାସନାରେ ସନ୍ତୃପ୍ତ ହୋଇଥାନ୍ତି। ଅନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବଡ଼ ବ୍ରତ, ଉପବାସ, ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁ ଜଣେ ପୁଷ୍କର ଜଙ୍ଗଲରେ ଅସ୍ଥିର ରହନ୍ତି, ସେ ଦ୍ୱିଜ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମାନ ଅବିନାଶୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥା ପାଇଥାଏ। କୃତ ଯୁଗରେ ଦ୍ବାଦଶ ବର୍ଷ, ତ୍ରେତାରେ ଏକ ବର୍ଷ, ଦ୍ୱାପରରେ ଏକ ମାସ, କଳି ଯୁଗରେ ଏକ ଦିନ ଓ ଏକ ରାତିରେ ଫଳ ମିଳିଥାଏ, ଭୀଷ୍ମ। ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ବସିଥିବା ଲୋକମାନେ ଏହି ଫଳ ପାଆନ୍ତି, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଥିଲେ। ପୃଥିବୀରେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କ୍ଷେତ୍ର ନାହିଁ; ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଯଥାସମ୍ଭବ ଉଦ୍ୟମ କରି ଆଶ୍ରୟ ନିବା ଉଚିତ। ଗୃହସ୍ଥ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ବନପ୍ରସ୍ଥ, ତ୍ୟାଗୀ—ଯେଉଁ ଜଣେ ନିୟମିତ କର୍ମ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥା ପାଇଥାଏ। ଯେଉଁ ଜଣେ କୌଣସି ଆଶ୍ରମରେ ନିୟମିତ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ଚାହିଦା ଓ ଦ୍ୱେଷ ବିନା, ସେମାନେ ପରଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥାନ୍ତି। ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଶିଢ଼ି ଥିବା ବିବେକ ଚୌକରେ ଅବସ୍ଥିତ; ଏହି ଶିଢ଼ିରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ମନୁଷ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥାଏ। ଏଠାରେ, ଅସୂୟା ବିନା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଛାତ୍ର ଜୀବନର ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଶିକ୍ଷକ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ପୁଅ ସହ ବ୍ୟତୀତ କରିବା ଉଚିତ, ଧର୍ମ ଓ ଧନରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇ। ଜ୍ଞାନ ଚାହିଦା ଥିଲେ, ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ଅନୁସୃତ କରିବା ଉଚିତ, ଅନୁଷ୍ଠାନ ବିନା; ଡାକିଲେ, ନିୟମିତ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେବା ଉଚିତ। ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଘରେ ପ୍ରଥମେ ଉଠିବା ଓ ଶେଷରେ ବିଶ୍ରାମ କରିବା ଉଚିତ; ଛାତ୍ର ଭାବରେ ଯେଉଁ କ୍ଷମତା ଦ୍ୱାରା ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ପାଇଁ ଲାଗିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ, ସେ କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧିତା ଦେଖିବା ଉଚିତ; ସେ ଏକ ଦାସ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ତତ୍ପର ହୋଇବା ଉଚିତ। ଏହି ଦ୍ୱିଜ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ଶୁଦ୍ଧ, କ୍ଷମାଶୀଳ, ଗୁଣବତୀ, ଚାହିଦା ରେ ଅନୁସୂଚିତ ଅନୁସୂଚନାରେ କଥା ହେବା ଉଚିତ; ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟମିତ ରଖି ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିବା ଉଚିତ। ଶିକ୍ଷକ ଖାଇବା ପୂର୍ବରୁ ଖାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଶିକ୍ଷକ ପିଇବା ପୂର୍ବରୁ ପିଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଶିକ୍ଷକ ଉଠିଥିବା ବେଳେ ବସିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଶିକ୍ଷକ ଜାଗିଥିବା ବେଳେ ଶୁଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବିପ୍ର ଦୁଇ ହାତ ବିସ୍ତାର କରି ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ପାଦକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ; ଡାହାଣ ପାଦକୁ ଡାହାଣ ହାତ, ବାମ ପାଦକୁ ବାମ ହାତ ଦ୍ୱାରା ମୃଦୁ ଚାପ ଦେଇ। ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କୁହିବା—“ଆଦରିୟ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି” କିମ୍ବା “ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ମୋତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି।” ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଲାଭିଥିବା ଧନ ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ଦେଇ, ଏବଂ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି ବୋଲି ପୁନଃ କୁହିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ଗନ୍ଧ ଓ ରସ ପୂର୍ବରୁ ବିରତ ଥିଲେ, ଶିକ୍ଷା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ପରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଉପଭୋଗ କରିବା ନିୟମ। ଛାତ୍ର ପାଇଁ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ନିୟମ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି, ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସେବକ ନିଷ୍ଠାରେ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠି, ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ନିଜ କ୍ଷମତା ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, ଯଥାଯଥ ଆଶ୍ରମରେ ମାତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, ଅନୁଚିତ ସ୍ଥାନରେ ନୁହେଁ। ଦ୍ୱିଜ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ମୁଖ ଦ୍ୱାରା ଭିକ୍ଷା ଭୋଜନ ଓ ଭୂମିରେ ଶୋଇ ବେଦ, ଉପବେଦ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥ ଶିଖିବା ଉଚିତ। ବେଦାଧ୍ୟୟନ ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ନିୟମିତ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ଶିକ୍ଷା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଉଚିତ।