ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତା, କୃପାମୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅନୁଗ୍ରହରେ ମୁଁ ଏହି ମହାତ୍ମା ଧର୍ମକଥା ଶୁଣିଛି—ଉଚ୍ଚତମ ଧର୍ମ ହେଉଛି ନିଜ ଆଚରଣକୁ ପବିତ୍ର ଓ ନିଷ୍ଠାଭାବରେ ପାଳନ କରିବା, ଏବଂ ପୂଜ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରର କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ନିବେଶ ରହିବା। ଯେମାନେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, କ୍ରୋଧକୁ ଜୟ କରିଛନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି—ଏହା ମୋ ପାଇଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ବ୍ରତ କିମ୍ବା ପଦ୍ମାଦି ଉପବାସ ନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ତେବେ, ନାରୀ, ବିଦେଶୀ, ଶୂଦ୍ର, ପକ୍ଷୀ, ପଶୁ, ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ, ଗୋଙ୍ଗା, ମୂଢ଼, ଅନ୍ଧ, ବଧିର, ଯେଉଁମାନେ ତପସ୍ୟା ଓ ନିୟମରେ ଅପରିପକ୍ୱ—ଏମାନେ କ’ଣ ଫଳ ପାଆନ୍ତି? ଏହି ପ୍ରସ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୁଷ୍କରରେ ବସୁଥିବା ନାରୀ, ବିଦେଶୀ, ଶୂଦ୍ର, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀମାନେ କ’ଣ ଫଳ ପାଆନ୍ତି?” ଏଥିରେ ଉତ୍ତର ମିଳିଲା—ଯେଉଁମାନେ ପୁଷ୍କରରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନାରୀ, ବିଦେଶୀ, ଶୂଦ୍ର, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ, ଦେବମୟ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବିମାନରେ ବସି ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ସେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ଦେବମୟ ପରିବାର, ସୁନା ଓ ହୀରା ମଣିର ଖମ୍ଭା, ବିଜୁଳି ଝଣ୍ଡା, ଦେବୀୟ ସାଥୀମାନେ ସହିତ ଶୋଭା ପାଆନ୍ତି। ଏଠି ସେମାନେ ଚାହିଦା ମତେ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ଚିନ୍ତାମଣି ସଦୃଶ ଇଚ୍ଛାପୂରଣ କରିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ସହ ଏବଂ ହଜାର ହଜାର ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହନ୍ତି। ମହାତ୍ମାମାନେ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକ ଓ ଅନ୍ୟ ଆକାଙ୍କ୍ଷିତ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକରୁ ପଡ଼ିଲେ ସେମାନେ ପୃଥିବୀର ଦ୍ୱୀପମାନେକୁ ଅନୁକ୍ରମରେ ଯାଆନ୍ତି। ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜ ମହାନ୍ ଓ ଧନୀ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁମାନେ ପଶୁ ଯୋନିରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି—ସାପ, ପୋକ, ପିପିଲିକା—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ପୁଷ୍କରର ଅଟବିରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନେ ଯେଉଁ ଯୋନିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଉଛନ୍ତି, ମାଟି, ପାଣି, ପସିନା, ଡିମ୍ବ କିମ୍ବା ଗର୍ଭ—ଯେଉଁମାନେ ଚାହିଦା ସହ ବା ଚାହିଦା ବିନା, ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ବିମାନରେ ଯାଆନ୍ତି। କଳିଯୁଗରେ ଲୋକମାନେ ପାପରେ ଚଳିତ। ଏହି ଜଗତରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ଧର୍ମ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏନି, କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ପୁଷ୍କରରେ ବସି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ କଳିଯୁଗରେ ଏହି ଜନ୍ମରେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଆନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ଫଳହୀନ ହୋଇ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ରାତିରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଦ୍ୱାରା କାମ କ୍ରୋଧରେ ପରିଚାଳିତ ହୋଇ କୌଣସି ପାପ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରଭାତରେ ପୁଷ୍କରରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି ଶୁଧ୍ଧ ହେଲେ, ସେହି ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲଭନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଉଅଁଠାରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି ଶୁଧ୍ଧ ହେଲେ, ସେମାନେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ମନୋଧ୍ୟାନ ଓ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ୱୟନ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପାପ ଦୂର ହୁଏ; ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ପାପ ନାଶ ହୁଏ। ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଓ ସଂଧ୍ୟା ବେଳେ ଯଦି କୌଣସି ପାପ କରାଯାଏ, କେବଳ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସଂଧ୍ୟା ଦର୍ଶନରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଯେଉଁମାନେ କାମନା ସହିତ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପୁଷ୍କରରେ ବସି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି ଓ ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠା ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଟବି ମଧ୍ୟରେ ରହି ତିନିବେଳେ ମଧୁର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ବାୟୁଭକ୍ଷକ ସମାନ ପୂନ୍ୟ ଲଭନ୍ତି। ଏଠି ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ବିଶେଷ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ଯେପରି ମହାସାଗର ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜଳ ନାହିଁ, ସେପରି ପୁଷ୍କର ସମାନ କୌଣସି ତୀର୍ଥ ନାହିଁ। ପୁଷ୍କର ଅଟବିର ଗୁଣକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ନାହିଁ। ଏଠି ଅନେକ ଦେବତା—ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ଗଣେଶ, କୁମାର, ରେଭନ୍ତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶିବଦୂତୀ ଦେବୀ, ମଙ୍ଗଳମୟୀ କନ୍ୟା—ସମସ୍ତେ ଏଠି ବସି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକଙ୍କ ତପସ୍ୟା, ସଂଯମ, ପୂଜାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥରେ ବଡ଼ ବ୍ରତ, ଉପବାସ, ଯଜ୍ଞ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଯିଏ ପ୍ରଧାନ ପୁଷ୍କର ଅଟବିରେ ସାଧାରଣ ଭାବରେ ରହିଥାଏ, ସେ ଦ୍ୱିଜ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି ଅକ୍ଷୟ ପରମ ପଦକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। କୃତୟୁଗରେ ଏହି ଫଳ ପାଇଁ ବାରୋଟି ବର୍ଷ, ତ୍ରେତାରେ ଏକ ବର୍ଷ, ଦ୍ୱାପରରେ ଏକ ମାସ ଓ କଳିଯୁଗରେ ଏକ ଦିନ ଓ ରାତି ଲାଗିଥାଏ। ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ବସିଥିବା ଲୋକମାନେ ଏହି ପୂର୍ବ ଦିଆଯାଇଥିବା ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଏହି ଭୂମି ଚାଁଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି କ୍ଷେତ୍ର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ତେଣୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଏହି ଅଟବିରେ ଶରଣ ନିଅ। ଗୃହସ୍ଥ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଵାନପ୍ରସ୍ଥ, ସନ୍ନ୍ୟାସୀ—ଯେଉଁମାନେ ନିୟମିତ ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ କୌଣସି ଆଶ୍ରମରେ ଯଥାଯଥ ଧର୍ମ ପାଳନ କରନ୍ତି, ରାଗ ଦ୍ୱେଷ ରହିତ, ସେମାନେ ପରଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏଠି ଚଉରାହାରେ ବ୍ରହ୍ମପଦକୁ ଯିବା ପାଇଁ ସିଢ଼ି ରହିଛି; ଏହି ସିଢ଼ିକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ। ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଶିଷ୍ୟ ଈର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ି, ଜୀବନର ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଗୁରୁ ବା ଗୁରୁପୁତ୍ର ସହ ଧର୍ମ ଓ ଧନରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇ କାଟିବା ଉଚିତ। ଜ୍ଞାନ ଆଶା କରୁଥିବା ଶିଷ୍ୟ ଉପକ୍ରମ ବିନା ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଶିକ୍ଷା ନେବା ଉଚିତ; ଗୁରୁ ଡାକିଲେ ନିୟତ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ଶରଣ ନେବା ଉଚିତ। ଗୁରୁଙ୍କ ଘରେ ସବୁଠାରୁ ପଛରେ ଶୋଇବା, ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଥମେ ଉଠିବା, ଏବଂ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ, ତାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ। ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖରେ ଦଢ଼ି ଦଢ଼ି ଦାଁଡ଼ିବା, ସେମାନେ ଯାହା ଦେଇଛନ୍ତି ତାହା ସଫଳ ବୋଲି ଭାବିବା, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦକ୍ଷ ଓ ସେବକ ହୋଇ ରହିବା ଉଚିତ।