ଏହି ଶ୍ରେଣୀର ଶାସ୍ତ୍ର ଶ୍ଳୋକଗୁଡିକୁ ଏକ ଏକତାର ଉତ୍କଟ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ଓଡ଼ିଆ କଥାରେ ଏପରି ବର୍ଣ୍ନନା କରାଯାଏ: ସାଂଖ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱର ଆଧାରରେ, ସମ୍ୟତା, ଶାସନ, ପ୍ରଧାନ, ଭିନ୍ନତା, କାରଣତ୍ବ, ବ୍ରହ୍ମତ୍ବ ଓ ଆକାଙ୍କ୍ଷା—ଏହି ସବୁ ତତ୍ତ୍ୱ ଏକାଠି ରହିଛି। ପ୍ରଧାନର ଯେଉଁ ସ୍ୱଭାବ ଅନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱଙ୍କୁ ଉପଯୋଗ କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ କରେ, ଏହି ଭିନ୍ନତା ଭାବରେ ଚିହ୍ନଟ ହୁଏ। ସମସ୍ତେ ଠାରେ ବ୍ରହ୍ମ-ପୁରୁଷ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଅଟୁଟ ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଅକାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଭି ଅଟୁଟ। ପ୍ରଧାନର ଚେତନା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ୟତା ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡିକର ଭିନ୍ନତା ଓ ତାଙ୍କର କାରଣ ଏହି ଭିନ୍ନତାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ। ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ଅନୁଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ଶାସନ—ଏହି ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡିକର ଗଣନା ଦ୍ୱାରା, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସାଂଖ୍ୟ ଦର୍ଶନକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛନ୍ତି। ଏଭଳି ତତ୍ତ୍ୱ ଏକାଠି ହୋଇଛି ଓ ସେମାନଙ୍କର ଗଣନା ହୋଇଛି; ବ୍ରହ୍ମତ୍ତ୍ୱର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିଥାନ୍ତି। ସାଂଖ୍ୟ ଦର୍ଶନର ଏହି ଭକ୍ତି ଧାର୍ମିକ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମିକ ଭାବରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଛି; ଏବେ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଭକ୍ତି ବିଷୟରେ ଶୁଣ, ହେ ପିତାମହ। ଯେଉଁ ଲୋକ ପ୍ରାଣାୟାମରେ ନିରନ୍ତର ଲଗ୍ନ, ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦମନ କରି, ଭିକ୍ଷା ଖାଇ, ନିୟମ ପାଳନ କରି, ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ନିବାରଣ କରିଥାନ୍ତି, ସେ ହୃଦୟରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ତିନି ହୃଦୟର କମଳରେ ବସିଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ନାଥକୁ ଧ୍ୟାନ କରେ; ଏହି ଦେବତାର ମୁହଁ ଲାଲ ଓ ଚମକଦାର ଆଖି ରହିଛି। ତାଙ୍କର ମୁହଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରଭା ଦେଉଛି, କମରେ ବ୍ରହ୍ମ-ସୂତ୍ର ଲଗାଇଛି, ଚାରିଟିଏ ମୁହଁ, ଚାରିଟିଏ ହାତ, ଦୟା ଓ ଭୟନିର୍ମୋଚନ ଦେଉଥିବା ହାତ। ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ସିଦ୍ଧିକୁ ବ୍ରହ୍ମତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତି ଭାବେ ଗଣାଯାଏ; ଏହି ଭକ୍ତି ଯାହା ଦେବତା ପ୍ରତି ରଖିଥାନ୍ତି, ସେ ବ୍ରହ୍ମ-ଭକ୍ତ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ। ଏବେ, ରାଜା, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ବସୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସମ୍ମିଳନୀରେ ଘୋଷିତ ଆଚରଣ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ଏହା ପୂର୍ବରୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ନିତ ହୋଇଛି; ଏହି ଲୋକ ଅସ୍ୱାମୀତ୍ୱ, ଅହଂକାର, ଆସକ୍ତି ଓ ଅର୍ଜନ ରହିତ। ପରିବାରରେ ଆସକ୍ତି ରହିତ, ମାଟି, ପଥର ଓ ସୁନାରେ ସମଦୃଷ୍ଟି; ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଭୟମୁକ୍ତ କରିବା ନିମିତ୍ତରେ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ପ୍ରାଣାୟାମରେ ନିରନ୍ତର ଲଗ୍ନ, ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ, ଯଜ୍ଞରେ ନିରତ, ସଦା ପବିତ୍ର, ତପସ୍ବୀ ଦାୟିତ୍ୱରେ ନିରତ। ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ବସୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗର ଉପାୟ ଜାଣିଥିବା, ଧର୍ମରେ ନିପୁଣ ଓ ସନ୍ଦେହ ରହିତ, ଏହି ବିଧି ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରନ୍ତି। ହେ ପୌଷ୍କର, ଏବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ବିଷୟରେ ଶୁଣ; ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଥିବା ସେମାନେ ଅତି କଠିନ ଓ ଅବିନାଶୀ ବ୍ରହ୍ମ ସଂଯୋଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ସେହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଇ, ମୃତ୍ୟୁ ଦେଉଥିବା ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଆର ମିଳେନି; ପୁନର୍ଜନ୍ମକୁ ଛାଡି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନରେ ବସିଥାନ୍ତି। ଯେଉଁ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହି ଜଗତ ଓ ତାହାର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅବସ୍ଥାରେ ବସୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନଃ ଫେରନ୍ତି; ସେମାନେ ସଦା ଷଡ୍ ଦୱାର ଦିନ୍ଦିନ ନିରତ, ଗୃହସ୍ଥ ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକ ଯଜ୍ଞରେ ନିମନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇ, ବିଧି ଅନୁସାରେ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହୋମ କରନ୍ତି, ସେ ଅତିଶୟ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ। ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ତାଙ୍କର ପଥ କେବେ ବାଧା ହୁଏନି; ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଓ ଶ୍ରୀରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ସେ ତାଙ୍କର ସଙ୍ଗୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଉତ୍କଳନ କରନ୍ତି। ହଜାର ଜନା ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହି, ତାଙ୍କୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଯୁବ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକିବା ଦେଉଥିବା ଦେଖାଯାଏ। ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଇଚ୍ଛାମତା ଘୂମିବା ସ୍ୱାଧୀନତା ରଖି, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧନୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଅତିରିକ୍ତ ଇର୍ଷ୍ୟା କରନ୍ତି। ସ୍ଵର୍ଗରୁ ପତିତ ହୋଇ, ସେ ଏକ ମହା କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ସୁନ୍ଦର, ଧର୍ମରେ ନିପୁଣ, ନୀତିରେ ନିରତ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ। ଏହିପରି, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ, ଗୁରୁସେବା, ବେଦାଧ୍ୟୟନ, ଭିକ୍ଷା ଓ ଆତ୍ମ-ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଦ୍ୱାରା ସେ ସମ୍ପନ୍ନ। ସଦା ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଶ୍ରମିକ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଭୋଗରେ ନିରତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଥିବା। ସେ ଦ୍ୱିତୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଏକ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଅନିବାର ଚଳନ କରନ୍ତି; ଗୁହ୍ୟକମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମ ନୁହଁନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାନ୍ୟତା ଦେଇଥାନ୍ତି। ଅପାର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ସହିତ ସମାନ ଶାସନ ଓ ସମାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସେ ହଜାର କୋଟି ବର୍ଷ ଓ ଶତ କୋଟି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ। ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ସହିତ, ସେ ବିଷ୍ଣୁର ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ; ସେଠାରେ ଶ୍ରୀରେ ବସି, ପୁନଃ ପତିତ ହେଲେ— ବିଷ୍ଣୁର ଲୋକରୁ, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ସେ ସ୍ଵର୍ଗର ନିବାସରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚି, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ସ୍ଥିତି, ବେଦାଧ୍ୟୟନ ପ୍ରାକ୍ଟିସ କରି, ସେଠାରେ ବସିଥାନ୍ତି କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ। ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ, ସେ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଯାନ୍ତି, ନିଜ ପ୍ରଭାରେ ଚମକି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦ୍ୱିପ୍ତି, ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା। ରୁଦ୍ର ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚି, ଗୁହ୍ୟକମାନେ ସହ ଆନନ୍ଦ କରି, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଶାସନ କରି ମହା ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ରୁଦ୍ର ଲୋକରେ ହଜାର ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନ ଉପଭୋଗ କରି, ଶେଷରେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡି, ପ୍ରକ୍ରମ ଅନୁସାରେ ଆଗକୁ ବଢିଯାନ୍ତି। ସେଠାରେ ସଦା ଆନନ୍ଦମୟ, ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରି, ଦ୍ୱିଜମାନେର ଏକ ଦିବ୍ୟ ବଡ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ସେ ଧର୍ମିକ, ସୁନ୍ଦର, ଶ୍ରୁତିମୟ; ମହିଳାମାନେ ଚାହିଁଥିବା ଦେହ ରଖି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୋଗର ନାଥ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।