ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଋଷି ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟରେ ଥିବା ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ, ଏବଂ ସମାଜ ଓ ଜୀବନର ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ସେଠାରେ ସ୍ଥିତି ନେଇ, ନିଜ-ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ଆଚରଣରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ହେଇ ରହିବା ଉଚିତ, ତେବେ ତାଙ୍କର ମନରେ କୌଳ ଓ ମୋହ ନ ଥିବା ଦରକାର। ସେମାନେ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ ଓ ଭାଷାରେ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ତରେ ନିଷ୍ଠା ଦେଖାଇବା ଉଚିତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଇର୍ଷ୍ୟା ଓ କ୍ଷୁଦ୍ରତାକୁ ଛାଡି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର କଳ୍ୟାଣରେ ଲାଗି ରହିବା ଦରକାର। ଭୀଷ୍ମ ଏହି କଥା ଶୁଣି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ ଏଠାରେ ଜଣେ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ଭକ୍ତ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ ହୁଅନ୍ତି? ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁ ପ୍ରକାର ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ଭକ୍ତ ବିଷୟରେ କଥା ହୋଇଛି?" ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ମନ, ଭାଷା ଓ ଶରୀରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ତିନି ପ୍ରକାର ଭକ୍ତି ବିବର୍ଣ୍ତିତ ହୋଇଛି; ଏହି ଭକ୍ତି ଲୋକୀୟ, ବେଦୀୟ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ହୋଇପାରେ। ମନସିକ ଭକ୍ତି ହେଉଛି ଧ୍ୟାନ, ଏକାଗ୍ରତା, ବୁଦ୍ଧି, ବେଦର ଅର୍ଥ ଚିନ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାନ୍ତରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇପାରିବା କାର୍ଯ୍ୟ। ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ, ବେଦ ଶ୍ଲୋକ, ନମସ୍କାର, ଅଗ୍ନି ଧ୍ୟାନ, ପିତୃ କ୍ରିୟା ଓ ଅବଶ୍ୟକ ଚାଣ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ଯାହା କରାଯାଏ, ତାହା କଥାମୂଳକ ଭକ୍ତି। ପ୍ରତିଜ୍ଞା, ଉପବାସ, ନିୟମ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ, ସୁନ୍ଦର ସୋନା ଓ ମଣିର ଅଳଙ୍କାର, ଚନ୍ଦ୍ର ଉପବାସ ଓ ଅନ୍ୟ ସମାନ ପ୍ରକାର ଉପବାସ, ବ୍ରହ୍ମକୃଚ୍ଛ୍ର ଉପବାସ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ଶରୀରୀୟ ଭକ୍ତି ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ। ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଭକ୍ତି ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଳନ କରନ୍ତି। ଗୋ ଘୃତ, ଦୁଧ, ଦହି, ମଣି, ଦୀପ, ଶୁଭ୍ର କୁଶ, ଜଳ, ବିଭିନ୍ନ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ମାଳା, ଧାତୁ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଜିନିଷ, ଘୃତ, ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ ଧୂପ, କଳା ଅଗରୁ ଓ ଗୋଲା ମଣିର ଅଳଙ୍କାର, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମାଳା, ନୃତ୍ୟ, ବାଦ୍ୟ, ଗୀତ, ଦାୟିତ୍ୱ ଉପହାର, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନ ଦ୍ୱାରା ପୁରୁଷମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଏହି ପୂଜା ପ୍ରାଜାପତି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରତି କରାଯାଏ, ତାହା ଲୋକୀୟ ଭକ୍ତି ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ବେଦମନ୍ତ୍ର ଓ ହୋମ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଏ ଭକ୍ତି ବେଦୀୟ ଭକ୍ତି। ଅମାବାସ୍ୟା କିମ୍ବା ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରିବା ଦରକାର; ଦାନ ଓ ଚିରୁ (ଭାତ ତିଆରି) ଦେବା ପ୍ରଶଂସିତ। ଯଜ୍ଞ, ଦୃଢତା, ସୋମପାନ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ, ବେଦର ଋକ୍, ଯଜୁର୍, ସାମ ଓ ସଂହିତା ପାଠ, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନିୟମାନୁସାରେ କରାଯାଏ; ଏହି ଭକ୍ତି ହେଉଛି ବେଦୀୟ ଭକ୍ତି। ଅଗ୍ନି, ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଜଳ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରତି ପୂଜା କରିଲେ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ତର ଦେବତା ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ। ଏହି ବେଦୀୟ ଭକ୍ତି ଛଡି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଭକ୍ତି ଦୁଇ ପ୍ରକାର। ଏକ ହେଉଛି ସାଂଖ୍ୟ ଧର୍ମ, ଯୋଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ—ସାଂଖ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଧାନ ଆଦି ୨୪ ତତ୍ତ୍ୱ ଗଣାଯାଏ; ସେମାନେ ଜଡ ଓ ଭୋଗ୍ୟ, ପୁରୁଷ ୨୫ତମ। ପୁରୁଷ ଚେତନ, ଅନୁଭବକ୍ତା, କିନ୍ତୁ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା ନୁହେଁ। ଆତ୍ମା ନିତ୍ୟ, ଅବିନାଶୀ, କାରଣ ଓ ପ୍ରେରକ; ପୁରୁଷ ଅବ୍ୟକ୍ତ, ନିତ୍ୟ, କାରଣ ଓ ପ୍ରାଜାପତି। ତତ୍ତ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି, ଭାବ ସୃଷ୍ଟି, ଦ୍ରବ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ସାଂଖ୍ୟ ଅନୁସାରେ; ପ୍ରଧାନ ଗୁଣର ମିଶ୍ରଣ। ସାମ୍ୟ, ଅଧିପତ୍ୟ, ପ୍ରଧାନ, ଭିନ୍ନତା, କାରଣତ୍ୱ, ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ, ଭୋଗ୍ୟତ୍ୱ—ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଏଭଳି। ପ୍ରଧାନ ଦ୍ୱାରା ଉପଯୋଗ କରିବା ସମର୍ଥତା ଏହାର ଭିନ୍ନତା; ସମସ୍ତେ ଠାରେ ବ୍ରହ୍ମ-ପୁରୁଷ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା ଅଟୁ, ତଥା କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା ନୁହେଁ। ପ୍ରଧାନରେ ଚେତନତା ସାମ୍ୟ; ତତ୍ତ୍ୱ ଓ କାରଣର ଭିନ୍ନତା। ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ଅନୁଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ଅଧିପତ୍ୟ—ତତ୍ତ୍ୱ ଗଣନାରେ; ସାଂଖ୍ୟ ଏଭଳି ବିଦ୍ୱାନମାନେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି। ଏଭଳି ତତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ତାହାର ଗଣନା; ବ୍ରହ୍ମତ୍ତ୍ୱର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ଶୁଣି, ବ୍ୟାପକ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସତ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି। ସାଂଖ୍ୟ ନିର୍ମାତାଙ୍କର ଏହି ଭକ୍ତି ଶୁଭକର୍ମମାନେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଭକ୍ତି ଭାବରେ ନିଷ୍ଠା କରନ୍ତି; ବର୍ତ୍ତମାନ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଭକ୍ତି ଶୁଣ। ଯେଉଁଜଣ breath-control (ପ୍ରାଣାୟାମ) ରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ସଦା ଧ୍ୟାନୀ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ, ଭିକ୍ଷା ଭୋଜନ, ନିୟମ ପାଳନ, ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିବୃତ, ସେ ହୃଦୟରେ ଏକାଗ୍ରତା କରି, ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନାଥକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ହୃଦୟର କମଳରେ ବସିଥିବା, ଲାଲ ମୁହଁ ଓ ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ, ଚାରିମୁହଁ, ଚାରିହାତ, ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ଦେଖାଉଥିବା, ଭୟ ଓ ବର ଦେଉଥିବା ହାତ, ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମ-ସୂତ୍ର ରେ ଶୋଭିତ। ଏହି ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତିକୁ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ଭକ୍ତି କୁହାଯାଏ; ଯେଉଁଜଣ ଏହି ଭକ୍ତି ରଖିଥାନ୍ତି ସେ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ଭକ୍ତ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦେବତାଙ୍କ ନିଜମୁଖରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ଯେଉଁ ଆଚରଣ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି, ତାହା ଶୁଣ। ପୂର୍ବରୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବିବର୍ଣ୍ତିତ ହୋଇଛି; ଅସଂଗତା, ଅହମ୍, ଆସକ୍ତି, ଅର୍ଜନ ନଥିବା; ଆତ୍ମୀୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମମତା ନଥିବା; ମାଟି, ପାଥର, ସୋନାରେ ସମଦୃଷ୍ଟି; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଉନଥିବା; ସଦା ପ୍ରାଣାୟାମ, ଧ୍ୟାନ, ଯଜ୍ଞ, ଶୁଚିତା, ତପସ୍ୱୀ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠା। ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ରହି, ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗ ବିଧି ଜାଣି, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସନ୍ଦେହ ଶୂନ୍ୟ, ଏହି ବିଧିରେ ପୂଜା କରନ୍ତି। ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଥିବା ଲୋକମାନେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଫଳ ପାନ୍ତି—ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ତ ସାଂଘାତିକ ଓ ଅବିନାଶୀ ଏକତ୍ୱ ପାନ୍ତି। ସେହି ସ୍ଥିତିକୁ ପାଇ, ସେମାନେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନ ପାନ୍ତି; ମୃତ୍ୟୁ ଦେଉଥିବା ଚକ୍ର ଛାଡି, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି। ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଜଗତର ଏବଂ ଜୀବନର ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନଃ ଫେରିବା ଚକ୍ରରେ ରହନ୍ତି; ସଦା ଷଡ୍-ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା, ଗୃହସ୍ଥ ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।