ଭୀଷ୍ମ ଜିଜ୍ଞାସା କରିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ସଂସାରର ଉତ୍ତମ ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ତୀର କେଉଁଟି? ଏଉଁଠି କେଉଁ ପ୍ରକାର ଉପାୟରେ ଲୋକମାନେ ବ୍ରହ୍ମାର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ? ସେଠି କି ପୁରୁଷ, କି ସ୍ତ୍ରୀ, କି ସମାଜର ବିଭିନ୍ନ ଆଶ୍ରମରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ବସିପାରିବେ? ସେମାନେ କେଉଁ ପ୍ରକାର ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ?” ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଏଠି ପୁରୁଷ, ସ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ଆଶ୍ରମରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ନିଜ-ନିଜ କର୍ମ ଏବଂ ଆଚରଣରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, କୌଳିନ୍ୟ ଏବଂ ମୃଗତ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବସିପାରିବେ। ସେମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ, ଓ ଭାଷାରେ ବ୍ରହ୍ମାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦମନ କରି, ଇର୍ଷା ଓ ତୁଚ୍ଛତାରୁ ଦୂର ରହି, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଭଲ ଚାହିଁ ବସିବା ଉଚିତ।” ଭୀଷ୍ମ ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଏଠି କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ ବ୍ରହ୍ମାର ଭକ୍ତ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ? ଏବଂ କେଉଁ ପ୍ରକାରର ବ୍ରହ୍ମାଭକ୍ତ ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି?” ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ, “ତିନିପ୍ରକାରର ଭକ୍ତି ଅଛି—ମନ, ଭାଷା ଏବଂ ଶରୀର ଦ୍ୱାରା। ଏହା ସାମସାରିକ, ବେଦୀୟ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଭାବରେ ହୁଏ। ମନସିକ ଭକ୍ତି ହେଉଛି ଧ୍ୟାନ, ଏକାଗ୍ରତା, ବୁଦ୍ଧି ଏବଂ ବେଦର ଅର୍ଥ ଚିନ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେବା। ବାଚିକ ଭକ୍ତି ହେଉଛି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ, ବେଦ ଶ୍ଲୋକ, ନମସ୍କାର, ଅଗ୍ନି ଧ୍ୟାନ, ପିତୃକର୍ମ ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ଚାଣ୍ଟ ଦ୍ୱାରା। ଶାରୀରିକ ଭକ୍ତି ହେଉଛି ଉପବାସ, ବ୍ରତ, ନିୟମ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦମନ, ସୁନା ଓ ମଣିମାଣିକ୍ୟର ଭୂଷଣ, ଚନ୍ଦ୍ରବ୍ରତ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମକୃଚ୍ଛ୍ର ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା।” “ଏହି ତିନିପ୍ରକାରର ଭକ୍ତି ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ। ଗାଏର ଘିଅ, ଦୁଧ, ଦହି, ମଣି, ଦୀପ, କୁଶ, ଜଳ, ବିଭିନ୍ନ ଗନ୍ଧ ଓ ମାଳା, ଧାତୁର ଦ୍ରବ୍ୟ, ଗୁଗୁଳୁ ଧୂପ, କଳା ଅଗର ଗନ୍ଧ, ସୁନା ଓ ମଣିମାଣିକ୍ୟର ଭୂଷଣ, ମାଳା, ନୃତ୍ୟ, ବାଦ୍ୟ, ଗୀତ, ଦାନ, ଭୋଜ୍ୟ, ପାନ—ଏହା ଦ୍ୱାରା ପୁରୁଷମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।” “ଏହି ପୂଜା ଯଦି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ସାମସାରିକ ଭାବରେ କରାଯାଏ, ତାହା ସାମସାରିକ ଭକ୍ତି। ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ଓ ହୋମ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଏ, ତାହା ବେଦୀୟ ଭକ୍ତି। ଅମାବାସ୍ୟା ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର, ଦାନ, ପିଠା ଓ ଚାରୁ ନିବେଦନ ପ୍ରଶଂସିତ। ଯଜ୍ଞ, ଦୃଢତା, ସୋମପାନ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ, ବେଦ ପାଠ, ସଂହିତା ଅଧ୍ୟୟନ ନିୟମାନୁସାରେ କରାଯାଏ—ଏହି ବେଦୀୟ ଭକ୍ତି। ଅଗ୍ନି, ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଜଳ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କରାଯାଏ—ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦେବତାର ପୂଜା। ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଭକ୍ତି ଦୁଇପ୍ରକାର ରହିଛି।” “ଏଉଁଠି ଏକ ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରଣାଳୀ ‘ସାଂଖ୍ୟ’ ଅଛି, ଯାହା ଯୋଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ପ୍ରଧାନ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ୨୪ଟି ତତ୍ତ୍ୱ ସାଂଖ୍ୟରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ସେଗୁଡିକ ଜଡ ଏବଂ ଭୋଗ ବସ୍ତୁ; ପୁରୁଷ ୨୫ତମ ତତ୍ତ୍ୱ, ଜୀବନ୍ତ, ଭୋଗକାରୀ, କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ନୁହେଁ। ପୁରୁଷ ଅଜର, ଅମର, କାରଣ, ଉଦ୍ଭାବକ। ପ୍ରଧାନ ଗୁଣମୟ। ସାମ୍ୟ, ଆଧିପତ୍ୟ, ପ୍ରଧାନ, ଭିନ୍ନତା, କାରଣତା, ବ୍ରହ୍ମତା, ଭୋଗ୍ୟତା—ଏହି ବିଭିନ୍ନ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଛି। ପ୍ରଧାନର ଉପଯୋଗ କ୍ଷମତା ତାହାର ଭିନ୍ନତା, ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାପୁରୁଷ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ନୁହେଁ। ପ୍ରଧାନର ଚେତନା ସାମ୍ୟ, ତତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ କାରଣର ବିଭିନ୍ନତା। ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ଅନୁଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ଆଧିପତ୍ୟ—ତତ୍ତ୍ୱ ଗଣନା ଦ୍ୱାରା; ଏହିପରି ସାଂଖ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି। ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଗଣନା ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାତ୍ତ୍ୱର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ଜାଣି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସତ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି। ଏହି ସାଂଖ୍ୟ ଭକ୍ତି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଭାବରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଏବେ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଭକ୍ତି ଶୁଣ।” “ଯେଉଁ ଲୋକ ନିତ୍ୟ ପ୍ରାଣାୟାମ, ଧ୍ୟାନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦମନ, ଭିକ୍ଷା ଭୋଜନ, ନିୟମ ପାଳନ, ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟମିତ କରି ହୃଦୟରେ ଧ୍ୟାନ କରିବେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ହୃଦୟର କମଳରେ, ଲାଲ ମୁହଁ ଓ ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୟାନ କରିବେ। ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଚାରିପାଖରେ ଚମକେ, କମରେ ବ୍ରହ୍ମା-ସୂତ୍ର, ଚାରିମୁହଁ, ଚାରିହାତ, ଦିନି ହାତ ଅଭୟ ଓ ଵର ଦେଉଥିବା। ଏହି ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ନିଷ୍ଠା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମାଭକ୍ତି ଅଟୁଟ; ଏପରି ଭକ୍ତି ଥିବା ଲୋକ ବ୍ରହ୍ମାର ଭକ୍ତ ଭାବରେ ଗଣାଯାନ୍ତି।” ଏପରି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ତୀର ମଧ୍ୟରେ ପୁଷ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ତୀର ଭାବରେ ବେଦରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଏଠି ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ଅନୁଗ୍ରହ କରିଛନ୍ତି; ଦ୍ୱିଜମାନେ ଓ ପୃଥିବୀରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଲୋକ ଉପକୃତ ହେବା ପାଇଁ ସୁନା ଓ ହୀରା ଦ୍ୱାରା ଶୂଭ୍ର ବେଦୀ ସହିତ ଏହି ଭୂମି ତିଆରି। ବିଭିନ୍ନ ମଣିମାଣିକ୍ୟର ଅଲଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ଏଠି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ଵସୁ, ଅଶ୍ୱିନୀ, ମାରୁତ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବମାନେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି। ଏହି ଗୁପ୍ତ ତୀରର ମହିମା ସତ୍ୟ ଭାବରେ ତୁମକୁ କହାଯାଇଛି, ଲୋକଙ୍କ ଉପକୃତି ପାଇଁ; ଏହି ମହିମା ବେଦମାନ୍ତ୍ର ଓ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପ୍ରକାଶିତ। ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ପାଠ କରନ୍ତି, ଗୁରୁସେବାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟରେ ବସନ୍ତି ଓ ତାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଆନ୍ତି। ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମାର ତୀର ଓ ଭକ୍ତିର ମହିମା ଅନ୍ତର୍ଗତ ରହିଛି, ଏହା ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ନିଷ୍ଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଲେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।