ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ପୁଣ୍ୟାତ୍ମା ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଋଷି କହିଲେ—ଯେଉଁ ଲୋକେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ, ସେ କେବେ ଦୁଷ୍ଟ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେନାହାନ୍ତି, ଯେପରି ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଜେଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପ୍ରପିତାମହ। ଏହିପରି, ଯିଏ ଜ୍ଞାନୀ, ତାଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜିତ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେ ଅସଙ୍ଗୀ ଓ ନିର୍ମମ୍ବୀ। ଏହି ବ୍ରତ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ମୁଁ ଏହାକୁ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରଚିଛି, ଯାହା ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନ ହେବାର କାରଣ। ଯଦି କେହି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିନଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ଶୀଘ୍ର ଯମଦୂତମାନେ ନେଇ ରୌରବ ନରକକୁ ଯାଏ। ଏହିପରି, ଯିଏ କେବଳ ଜୀବିକା ପାଇଁ ଛୋଟ ଛୋଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଯିଏ ମନେ ଆସକ୍ତ, କାମୀ, ନାରୀ ଓ ଧନରେ ଆସକ୍ତ, ଏକାକି ଭୋଜନ କରେ, ରୁଚିକର ଖାଦ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ କରେ, କୃଷି କିମ୍ବା ବ୍ୟବସାୟ କରେ, ଯିଏ ବେଦ ଅଜ୍ଞାନୀ, ବେଦ ନିନ୍ଦା କରେ କିମ୍ବା ପରସ୍ତ୍ରୀ ସମ୍ପର୍କରେ ଯାଏ, ଏପରି ଦୋଷରେ ଦୂଷିତ ଲୋକଙ୍କ ସହ କଥା ହେବା କିମ୍ବା ଶୁଭ ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ କରିବା ମଧ୍ୟ ନରକକୁ ନେଇଯାଏ। ଯିଏ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଚିତ୍ତ ଭ୍ରଷ୍ଟ, ଦୁଷ୍ଟ ଓ ପାପୀ, ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯଦି ସ୍ପର୍ଶ କରିଯିବ, ସ୍ନାନ କରି ପବିତ୍ର ହେବା ଦରକାର। ଏପରି କଥା କହି, ପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅମର ଦେବତାମାନେ ଏହି ତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କଲେ। ଉତ୍ତରେ ଅଛି ଚନ୍ଦ୍ରନଦୀ, ପୂର୍ବେ ସରସ୍ଵତୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏବଂ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ନନ୍ଦନାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କଳ୍ପ ଓ ପୁଷ୍କର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ। ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞ ବେଦି ତିଆରି କରିଥିଲେ। ଏଠାରେ ଜେଷ୍ଠଙ୍କୁ ତିନି ଲୋକର ପ୍ରଥମ ଓ ପବିତ୍ରକାରୀ ଭାବେ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମା ସଂକ୍ଷେପ ରହସ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଭାବେ ବେଦରେ କହାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ପୁଷ୍କର ନାମକ ଅରଣ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ବିରାଜିତ। ସେ ଏହି ଭୂମିକୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଓ ଭୂଲୋକବାସୀମାନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ଦାନ କରିଥିଲେ। ସୁନ୍ଦର ରତ୍ନ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଆଳଙ୍କୃତ ଏହି ବେଦି, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଆକର୍ଷକ। ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ପ୍ରପିତାମହ, ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ବସୁ, ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର, ମାରୁତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଯଥାଯଥ ମନ୍ତ୍ର ଓ କ୍ରିୟା ସହିତ, ଲୋକମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କହିଛି। ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ପାଠ କରନ୍ତି ଓ ଗୁରୁସେବାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମୀପରେ ବସି ତାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ଭୀଷ୍ମ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଲୋକେ କିପରି ବାସ କରିବେ? ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପୁରୁଷ, ସ୍ତ୍ରୀ କିମ୍ବା ଆଶ୍ରମୀମାନେ କରିପାରିବେ? ସେଠାରେ ରହୁଥିବା ଲୋକେ କ'ଣ କରିବା ଉଚିତ? ମୋତେ ସବୁ କଥା କୁହ।" ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ପୁରୁଷ, ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଆଶ୍ରମୀମାନେ ନିଜ ଧର୍ମ ଓ ଆଚରଣରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଅଭିନ୍ନ, ମୋହ ଓ ଚପଳତା ଛାଡ଼ି ଏଠାରେ ବାସ କରିବା ଉଚିତ। କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ ଓ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି, ଇର୍ଷ୍ୟା ଓ ଛୋଟ ମନ ରହିତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ଉଦ୍ୟତ ହେବା ଦରକାର।" ଏଠାରେ ଭୀଷ୍ମ ପୁଣି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ, ଏଠି ଲୋକେ ବ୍ରହ୍ମଭକ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯିବେ? ଏବଂ କେଉଁ ପ୍ରକାରର ବ୍ରହ୍ମଭକ୍ତ ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି?" ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: "ମନ, ବାଚ୍ୟ ଓ କାୟ ଦ୍ୱାରା ତିନି ପ୍ରକାରର ଭକ୍ତି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି—ଲୌକିକ, ବୈଦିକ, ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ। ଧ୍ୟାନ, ଧାରଣା, ବୁଦ୍ଧି ଓ ବେଦ ଅର୍ଥ ସ୍ମୃତି ଦ୍ୱାରା ଯାହା କରାଯାଏ ଓ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ, ତାହାକୁ ମାନସିକ ଭକ୍ତି କୁହାଯାଏ। ମନ୍ତ୍ର ପାଠ, ବେଦ ଶ୍ଳୋକ, ନମସ୍କାର, ଅଗ୍ନି ଧ୍ୟାନ, ପିତୃକର୍ମ ଓ ନିୟତ ଚନ୍ତ୍ରଣ ଦ୍ୱାରା ଯାହା କରାଯାଏ, ତାହାକୁ ବାଚିକ ଭକ୍ତି କୁହାଯାଏ। ବ୍ରତ, ଉପବାସ, ନିୟମ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ, ଶୁଭ୍ର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ଯାହା କରାଯାଏ, ତାହାକୁ କାୟିକ ଭକ୍ତି କୁହାଯାଏ। ଏହି ତିନି ପ୍ରକାରର ଭକ୍ତି ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ଗାୟ ଘୃତ, ଦୁଧ, ଦହି, ରତ୍ନ, ଦୀପ, ଦୁର୍ବା, ଜଳ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ମାଳା, ଧାତୁ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଦ୍ରବ୍ୟ, ଘୃତ, ଗୁଗୁଳୁ ଧୂପ, କଳାଗରୁ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ଗହନା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାଳା, ନୃତ୍ୟ, ଦୂର୍ବିନ, ଗୀତ, ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ଉପହାର, ଭୋଜ୍ୟ, ପାନ୍ୟ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରାଯାଏ। ଯେତେବେଳେ ଏହି ପୂଜା ପ୍ରପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ କରାଯାଏ, ଏହାକୁ ଲୌକିକ ଭକ୍ତି କୁହାଯାଏ; ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ଓ ହୋମ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଏ ଏହାକୁ ବୈଦିକ ଭକ୍ତି କୁହାଯାଏ। ଅମାବାସ୍ୟା କିମ୍ବା ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରିବା ଉଚିତ, ଦାନ, ପିଠା ଓ ଚାରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ପ୍ରଶଂସା ଯୋଗ୍ୟ। ଯଜ୍ଞ, ଦୃଢତା, ସୋମପାନ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ, ଋକ୍, ଯଜୁର୍, ସାମ ଓ ସଂହିତା ପାଠ ନିୟମାନୁସାରେ କରିବା, ଏହି ସବୁ ବୈଦିକ ଭକ୍ତି ଅଟୁଟ ରହିଛି। ଅଗ୍ନି, ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଜଳ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଦି ଉପାସ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଯାହା କରାଯାଏ, ସେଇ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମ ଦେବତା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। କିନ୍ତୁ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଭକ୍ତି ଦୁଇ ପ୍ରକାରର, ଏହି ବିଷୟ ଶୁଣ। ଏଠାରେ ଏକ ଅନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଛି, ଯାହାକୁ ସାଂଖ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ଯୋଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ପ୍ରଧାନ ଆରମ୍ଭ କରି ୨୪ ତତ୍ତ୍ୱ ଏଠାରେ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ, ସେମାନେ ଜଡ ଓ ଭୋଗ୍ୟବସ୍ତୁ। ପୁରୁଷ ୨୫ତମ, ସେ ଚେତନ, ଭୋକ୍ତା, କିନ୍ତୁ କର୍ତ୍ତା ନୁହେଁ। ଆତ୍ମା ନିତ୍ୟ, ଅବିନାଶୀ, ନିୟନ୍ତ୍ରକ ଓ ପ୍ରେରକ। ପୁରୁଷ ଅବ୍ୟକ୍ତ, ନିତ୍ୟ, କାରଣ ଓ ପ୍ରପିତାମହ। ତତ୍ତ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି, ଭାବ ସୃଷ୍ଟି, ଭୂତ ସୃଷ୍ଟି ସାଂଖ୍ୟ ଗଣନାନୁସାରେ ହୁଏ; ପ୍ରଧାନ ଗୁଣମୟ।