ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଦାନବ, ମନୁଷ୍ୟ, ସର୍ପ, ରାକ୍ଷସ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ସମାନ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରେ, ହେ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ। ତୁମମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତେ, ଏହି ପାପୀକୁ ମୁଁ ଏକ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ କରିଥିଲି; ଏହି କମଳକୁ ଦେଖି ସେ ପୁଣ୍ୟାତ୍ମାମାନେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିବା ଲୋକକୁ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲା। ମୋ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଏହି କମଳ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ପୃଥିବୀର ଏଠି ସ୍ଥାନ ପୁଷ୍କର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ, ଏହା ଏକ ମହାପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ହେବା ସହିତ ପବିତ୍ରତା ଓ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥିବା ସ୍ଥାନ ହେବ। ଏହା ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥିବା ବୋଲି ମନାଯାଏ; ଏହିପରି ଭକ୍ତିକୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଥିବା ଭକ୍ତମାନେ ଉପରେ ଦେବତାମାନେ ଏକ ଉପକାର କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ନିରନ୍ତର ବାସ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କର ଅନୁରୋଧରେ, ପାପହୀନ ମହାକାଳ ମୋ ପାଇଁ ଏହି ଅରଣ୍ୟକୁ ଆସିଥିଲେ। ତୁମମାନେ ଯେଉଁମାନେ ତପସ୍ୟା କରୁଛ, ସେମାନଙ୍କୁ ମହାଜ୍ଞାନ ଦିଆଯାଇଛି; ହେ ଦେବଗଣ, ତୁମେ ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଭଲ ଦୁହିଁଟିକୁ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କର। ତୁମେ ପୃଥିବୀରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ଦ୍ୱେଷ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଉଛି, ସେ ପାପରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୁଏ। ସେ ଏକ ଶତକୋଟି ଜନ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଉ ନାହିଁ; ଏକ ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କିମ୍ବା ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ହେଲେ, ଶତକୋଟି ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ହୋଇଥିବା ପରି ହୁଏ; ଏକ ବେଦାନ୍ତଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ। ଯିଏ ଏମିତି କରେ, ସେ ଶତକୋଟି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଥିବା ପରି ହୁଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏବଂ ଯିଏ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କୁ ଭିକ୍ଷା ଦେଇ ତାଙ୍କର ଭିକ୍ଷାପାତ୍ର ପୂରଣ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ କେବେ ମନ୍ଦ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ନାହିଁ, ଯେପରିକି ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୃଦ୍ଧ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପିତାମହ। ଏହିପରି ଜ୍ଞାନୀ ସଦା ପୂଜ୍ୟ, ଅସଙ୍ଗ ଓ ନିର୍ମୋହୀ ହେବା ଉଚିତ; ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତ ନିୟମ, ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ। ମୋ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ ରଚିତ, ଏହା ଅପୁନର୍ଜନ୍ମର କାରଣ; ଯଦି କୌଣସି ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜିତ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ବିଦାୟ କରେ, ସେ ଦ୍ରୁତ ରୌରବ ନାମକ ନରକକୁ ଯାଇଥାଏ, ଯମର ଦୂତମାନେ ତାଙ୍କୁ ନେଇଯାନ୍ତି। ଯିଏ କେବଳ ଜୀବିକା ପାଇଁ ଛୋଟ ଛୋଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଯାହାର ମନ ଆସକ୍ତ, ରାଗୀ, ନାରୀ ଓ ଧନରେ ଆସକ୍ତ, ଏକାକି ଖାଏ, ରୁଚିକର ଖାଦ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ, ଏବଂ କୃଷି କିମ୍ବା ବ୍ୟବସାୟ କରେ, ଯିଏ ବେଦ ଅଜ୍ଞାନୀ, ବେଦକୁ ନିନ୍ଦା କରେ, କିମ୍ବା ପରସ୍ତ୍ରୀ ସମ୍ପର୍କରେ ଯାଏ—ଏପରି ଦୋଷରେ ଦୂଷିତ ହେଉଥିବା ଲୋକ, ଏପରି ଲୋକ ସହ କଥା ହେଲେ କିମ୍ବା ଭଲ ବ୍ରତକୁ ଦୂଷିତ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ନରକକୁ ଯାଏ; ଯିଏ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଦ୍ୱିଧାମନ, ଦୁଷ୍ଟ, ଦୁଷ୍କର୍ମ କରେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଶରୀରେ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯଦି ସ୍ପର୍ଶ ହୁଏ, ସ୍ନାନ କରି ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ। ଏପରି କଥା କହି, ଭଗ୍ୟବାନ ବ୍ରହ୍ମା ଅମରମାନେ ସହିତ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯଥାଯଥି ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ମୁଁ ଏହା ବିଷୟରେ କହିବି। ଉତ୍ତରରେ ଅଛି ଚନ୍ଦ୍ରନଦୀ, ପୂର୍ବରେ ସରସ୍ୱତୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ନନ୍ଦନାରୁ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁଷ୍କର ସହିତ; ଏହି ବେଦୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ନିର୍ମିତ। ଏଠାରେ ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ପ୍ରଥମ ଓ ତିନି ଲୋକର ପବିତ୍ରକାରୀ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଏହି ସ୍ଥାନ ବ୍ରହ୍ମା ସଂଗ୍ରହ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମଧ୍ୟଭାଗ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ, ସବୁଠାରୁ କନିଷ୍ଠ ରୁଦ୍ରଙ୍କ; ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଥମେ ଏହା ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ। ଏହା ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କ୍ଷେତ୍ର, ବେଦରେ ଗୁପ୍ତ ବୋଲି କହାଯାଏ। ପୁଷ୍କର ନାମକ ଅରଣ୍ୟ, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ଏହି ପୃଥିବୀ ଖଣ୍ଡକୁ କୃପା କରିଛନ୍ତି। ଦ୍ୱିଜମାନେ ଓ ପୃଥିବୀବାସୀମାନଙ୍କର କୃପା ପାଇଁ, ସୁନା ଓ ହୀରାରେ ଘେରାଯାଇଥିବା ବେଦୀ ସହିତ ଏହି ଭୂମି ତିଆରି ହୋଇଛି। ନାନା ପ୍ରକାର ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଶୋଭିତ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସୁନ୍ଦର ନିର୍ମିତ; ସେଠି ଭଗ୍ୟବାନ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଶ୍ୱର ପିତାମହ, ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ର, ଦୁଇ ଦେବ, ବସୁ, ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର, ମାରୁତ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ଏହି ସତ୍ୟ କଥା ତୁମକୁ କୁହାଯାଇଛି, ବିଶ୍ୱର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ସଂଗ୍ରହ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ବିଧି ଅନୁଯାୟୀ। ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ପାଠ କରନ୍ତି, ଗୁରୁସେବାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟରେ ବାସ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଶୀର୍ବାଦ ପ୍ରାପ୍ତ। ଭୀଷ୍ମ ପଚାରିଲେ: ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ବାସ କରୁଥିବା, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ କିପରି ଅରଣ୍ୟ କିମ୍ବା ପୁଷ୍କରରେ ବାସ କରିବେ? ଏହା ପୁରୁଷ, ନାରୀ କିମ୍ବା ଆଶ୍ରମ ଓ ବର୍ଣ୍ଣରେ ନିଷ୍ଠିତ ଲୋକମାନେ କରିବେ କି? ଏଠି ବାସ କରୁଥିବାମାନେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ? ସମସ୍ତ କଥା କୁହ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ପୁରୁଷ, ନାରୀ ଓ ଆଶ୍ରମ ବର୍ଣ୍ଣରେ ନିଷ୍ଠିତ ଲୋକମାନେ ଏଠି ନିଜ କର୍ମ ଓ ଆଚରଣରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଅଭିନୟ ଓ ମୋହ ଛାଡ଼ି ବାସ କରିବା ଉଚିତ। କାର୍ମ, ମନ ଓ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାନ୍ତରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିବା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ, ଇର୍ଷ୍ୟା ଓ ଛୋଟ ମନ ଛାଡ଼ି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଚେତନା ରଖିବା ଉଚିତ। ଭୀଷ୍ମ ପଚାରିଲେ: କ’ଣ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ଏଠି ମନୁଷ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଭକ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯିବେ? ଏବଂ କିପରି ବ୍ରହ୍ମଭକ୍ତ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ? ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ମନ, ବାକ୍ୟ ଓ କାୟ ଦ୍ୱାରା ତିନିପ୍ରକାରର ଭକ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣିତ; ଏହା ଲୋକିକ, ବୈଦିକ କିମ୍ବା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ହୋଇପାରେ। ଧ୍ୟାନ, ସମାଧି, ବୁଦ୍ଧି ଓ ବେଦ ଅର୍ଥର ଚିନ୍ତନ ଦ୍ୱାରା, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାନ୍ତକୁ ଆନନ୍ଦ ଦିଏ, ତାହାକୁ ମାନସିକ ଭକ୍ତି କୁହାଯାଏ।