ଏକଦଶୀ ଉପବାସର ମହାତ୍ମ୍ୟ ବିଷୟରେ କଥା ଚାଲିଥିଲା ବେଳେ, କହାଯାଏ, ଯେଉଁ ଲୋକେ ଏକଦଶୀ ଉପବାସ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଏତେ ବେଶି ଯେ, ତାଙ୍କ ଦେହରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ଵର ବାସ କରୁଥିବା ପୁଣ୍ୟର ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ହୁଏ। ଏକଦଶୀ ଉପବାସୀ, ଯେଉଁମାନେ ହରିର ଉପାସନାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ ସଦ୍ବ୍ୟବହାରୀ, ସେମାନେ ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମାନ। ଏକଦଶୀ ବ୍ରତର ପୁଣ୍ୟ କେତେ, ତାହା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରିନାହାନ୍ତି; ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିବା ଦୁର୍ଲଭ। ଯେଉଁମାନେ ଏକମାତ୍ର ରାତିରେ ଖାନ୍ତି, ସେମାନେ ଆଧା ପୁଣ୍ୟ ପାଆନ୍ତି; ଏବଂ ଦିନକୁ ଏକଥର ଖାଇଥିବା ଲୋକ ତାହାର ଆଧା ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବ ଏହି ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରିୟ ଦିନକୁ ଉପବାସ କରିନାହାନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୀର୍ଥ, ଦାନ, ବ୍ରତ ଆଦିର ମହତ୍ତ୍ଵ ରହିଥାଏ। ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ପାଣ୍ଡବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଏହି ବ୍ରତ ଅବଶ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର; ଏହି ପୁଣ୍ୟ କେତେ, ମୁଁ ଜାଣେନି, ଯଦିଓ ତୁମେ ପଚାରିଛ। ଏହି ଏକଦଶୀ ବ୍ରତ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରତ, ଏହା ଗୁପ୍ତ ରଖିବା ଉଚିତ; ହଜାର ଯଜ୍ଞ କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ସମାନ କିଛି ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ, "ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ପବିତ୍ର ଏକଦଶୀ ଦିନ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ଏହା କିପରି ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହେଲା?" ତେବେ ଭଗବାନ କହିଲେ, "ହେ ପାର୍ଥ, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ସତ୍ୟଯୁଗରେ ଏକ ଭୟାନକ ଦାନବ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ମୁରା। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଦେବତାମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲେ। ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେକୁ ହରାଇଦେଲେ; ସେ ମୃତ୍ୟୁର ଦୂତ ଭଳି ଦେବତାମାନେକୁ ହେବନ୍ଦେଖାଇଦେଲେ। ଦେବତାମାନେ ସ୍ଵର୍ଗରୁ ନିକାଳିଦିଆଯାଇ, ଭୂମିରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ, ଭୟ ଓ ସନ୍ଦେହରେ ଭରିଥିଲେ, ଏବଂ ମହେଶ୍ଵରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ସମସ୍ତ ଘଟଣା ମହେଶ୍ଵରଙ୍କୁ କହିଲେ; ସ୍ଵର୍ଗହୀନ ହୋଇ, ସେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ ମାନବମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ତେଜ ହାରାଇଯାଇଥିଲା। ତେଣୁ, ମହେଶ୍ଵର, ଆମେ କେମିତି ପୁନଃ ଆମ ସ୍ଵର୍ଗୀୟ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିପାରିବା, ଏହିପାଇଁ ଉପାୟ କୁହନ୍ତୁ।" ତାପରେ ମହାଦେଵ କହିଲେ, "ଯେଉଁଠାରେ ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦାନବମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ସେଇ ସମସ୍ତଙ୍କର ଶରଣ୍ୟ, ଜଗତ୍ର ନାଥ, ଉଦ୍ଧାରକ, ପରମ ଗତି। ତେଣୁ, ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ସେଠାକୁ ଯାଅ; ସେ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିବେ।" ମହେଶ୍ଵରଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମିଳି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ ଜଳମଧ୍ୟରେ ଗଦାଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଶୟାନ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ହାତ ଜୋଡି ପ୍ରାର୍ଥନା କରି କହିଲେ, "ଓଁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦେବ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, କମଳନୟନ, ମଧୁସୂଦନ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଦେଖନ୍ତୁ, ଦେବତାମାନେ ଦାନବ ଭୟରେ ଆସିଛନ୍ତି; ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ଆମେ ତୁମ ଶରଣକୁ ଆସିଛୁ—ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦେବ, ଜନାର୍ଦନ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର, ଏବଂ ଦୈତ୍ୟନାଶକ, ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ। ଦେବତାମାନେ ତୁମକୁ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଉଦ୍ଧାର କର। ତୁମେ ସ୍ୱାମୀ, ବୁଦ୍ଧି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, କାରଣ; ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ମାତା ଓ ପିତା ମଧ୍ୟ ତୁମେ। ଦୟାମୟ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶରଣାଗତ ପାଳକ, ଆମେ ତୁମ ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଛୁ। ଦେଖନ୍ତୁ, ଦେବତାମାନେ ମୁରା ନାମକ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଵର୍ଗରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୋଇଛନ୍ତି।" ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ଉପସ୍ଥାପନା ଶୁଣି ବିଷ୍ଣୁ ପଚାରିଲେ, "କେଉଁ ପ୍ରକାର ଦାନବ ସେ, ଶକ୍ର? ତାଙ୍କ ଆକୃତି, ଶକ୍ତି, ନିବାସ କେଉଁଠି? କେଉଁ ଶକ୍ତି, ପ୍ରଭାବ, ବଳ, କୌଣସି ବର ପାଇଛି କି?" ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର ଉତ୍ତର କଲେ, "ପୂର୍ବରୁ ତଳଜଂଘ ନାମକ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ଥିଲେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବଂଶରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ମୁରା ନାମକ ଦାନବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଭୟ। ସେ ଚନ୍ଦ୍ରବତୀ ନାମକ ସହରରେ ବସିଥାଏ; ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେକୁ ହରାଇ ସ୍ଵର୍ଗରୁ ଉଖାଡିଦେଇଛି। ସେ ନିଜେ ଅନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବାୟୁ, ବରୁଣ ଆଦିକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛି। ଏହା ସବୁ ସେ ଏକା ହିଁ କରିଛି, ହେ ଜନାର୍ଦନ; ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇଛି।" ଏହି ଶୁଣି, ଜନାର୍ଦନ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ: "ମୁଁ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ, ଦେବମାନେଙ୍କ ଭୟର କାରଣକୁ ବଧ କରିବି।" ବିଷ୍ଣୁ ଦେବମାନେ ସହିତ ଚନ୍ଦ୍ରବତୀ ସହରକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଦେବମାନେ ଦାନବରାଜଙ୍କୁ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ସେ ଦାନବ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେକୁ ହରାଇ, ସେମାନେ ଦଶ ଦିଗକୁ ଭାଗିଗଲେ। ହରିଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦାନବ କହିଲା, "ଥାଅ, ଥାଅ!" ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ହେଇ କହିଲେ, "ହେ ପାପୀ ଦାନବ, ମୋ ହସ୍ତକୁ ଦେଖ।" ତାପରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ଭଗବାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ବାଣରେ ବଧ ହେଲେ ଓ ଭୟଭୀତ ହେଇପଡିଲେ। କୃଷ୍ଣ ଚକ୍ର ଛାଡି ଦାନବ ସେନାରେ ନିକ୍ଷେପ କଲେ, ଏହାରେ ଶତଶଃ ଦାନବ ନିହତ ହେଲେ। ତଥାପି ଏକ ଦାନବ ବାରମ୍ବାର ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲା; ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲା ଓ ମଧୁସୂଦନ ମଧ୍ୟ ହରାଇଗଲେ। ସେ ଦାନବ ସହ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ହସ୍ତମୁକ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ଏହି ଦିବ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ହଜାର ବର୍ଷ ଚାଲିଲା। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଷ୍ଣୁ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ, ଦେବମାନେ ଭ୍ରମିଗଲେ; ବିଷ୍ଣୁ ହରାଇ ବଦରିକା ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ସିଂହବତୀ ଗୁହା ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଜନାର୍ଦନ ଶୟାନ ହେଲେ; ଏହି ଗୁହା ବାରଟି ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଓ ଏକମାତ୍ର ପ୍ରବେଶଦ୍ଵାର ଅଛି।