ଭୀଷ୍ମ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବ୍ରହ୍ମା ଜଣାର୍ଦନ ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ବାରାଣସୀ ନଗରକୁ ପଠାଇବା ପରେ କଣ କରିଥିଲେ? ସେମାନେ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ? ଏହି ଯଜ୍ଞ କେଉଁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳରେ କରାଯାଇଥିଲା? କେଉଁ କେଉଁ ମନ୍ତ୍ରଦାତା, ଅଫିସିଏଟିଂ ପୁରୋହିତ ଥିଲେ? ମୋତେ ଏହା ସବୁ ବିବରଣା କର। ସେ କେଉଁ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ? ଏହି ମୋର ଭାରି ଉତ୍ସୁକତା।” ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ ଏକ ନଗର ଥିଲା, ଯାହାକୁ ଶ୍ରୀନିଧାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ନଗର ରତ୍ନରେ ଭରିଥିଲା, ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର ସ୍ଥାନ ଥିଲା, ଗାଢ଼ ଜଙ୍ଗଳ, ଅନେକ ଗଛ ଓ ଲତା, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଖଣିଜର ଚମକ, ଶୁଧ୍ଧ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ୍ ଭଳି ପ୍ରଭା। ଏଠାରେ ଲତାମୟ ଛାଁତିର ଶୋଭା, ମୟୂରର କୁହୁକୁହା ଶବ୍ଦ, ଏବଂ ସିଂହର ଦହାଡ଼ରେ ଭୟଭୀତ ହାତୀର ଝୁଣ୍ଡ ଥିଲା। ଜଳପ୍ରପାତ ଓ ଝରଣାର ଶିତଳ ଝିଅ ଏଠାକୁ ଶୀତଳ କରୁଥିଲା, ବନର ଉପବନ ହଳା ହଳା ବାତାସରେ ହଳିଥିଲା, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ପାନୀୟ ସ୍ଥାନର ସଜାଏଁ ଥିଲା। ସମଗ୍ର ଜଙ୍ଗଳ କସ୍ତୁରୀର ଗନ୍ଧରେ ମୁହିଥିଲା, ଲତାମୟ ଅଳୀରେ କ୍ଲାନ୍ତ ଭାବରେ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ଶୁଇଥିଲେ। କିନ୍ନରମାନେ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଭୂମି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଶୋଭା ପାଇଥିଲା। ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମହାଲ—ବୈରାଜ—ବିରାଜିଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବୀମାନେ ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ, ପାରିଜାତ ଫୁଲର ମାଲା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ରଙ୍ଗିନ ରତ୍ନର ଦୀପ୍ତିରେ ତିରିଥିଲା। ଅନେକ ଦମ୍ବ ଦୂର୍ଦ୍ଦିନ୍ତ ଆଇନା ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ଅନେକ ସଙ୍ଗୀତ ଦଳର ଶବ୍ଦ ଏଠାରେ ଗଂଜୁଥିଲା, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟ ଅନୁରାଗ ଓ ତାଳରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା। ଏଠାରେ ଏକ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଭା—କାନ୍ତିମତୀ—ଦେବମାନେଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲା, ଋଷିମାନେ ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶୁଭ ଚନ୍ତନ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସଭାରେ ଦେବତାଙ୍କର ନାୟକ ବ୍ରହ୍ମା ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ହୋଇ ବସିଥିଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ସୃଜନ କରିଥିବା ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ମନରେ ଭାବ ଆସିଲା—‘ମୁଁ କିପରି ଏହି ଯଜ୍ଞ କରିବି?’ ‘କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ, କେଉଁ ଭୂମିରେ ଏହି ଯଜ୍ଞ କରିବି? କାଶୀ, ପ୍ରୟାଗ, ତୁଙ୍ଗା, ନୈମିଷ, ଶୃଙ୍ଖଳା, କାଞ୍ଚୀ, ଭଦ୍ରା, ଦେବିକା, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ସରସ୍ୱତୀ, ପ୍ରଭାସ ଓ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥ? ଏଠି ଅନେକ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି; ମୋର ଆଦେଶରେ ରୁଦ୍ର ଭୂମିରେ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି। ଯେପରି ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଦି ଦେବ ଭାବେ ଅଛି, ମୁଁ ଏକ ମୁଖ୍ୟ, ଆଦି ତୀର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି କରିବି। ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାଭିରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ପଦ୍ମରେ, ସେହି ସ୍ଥାନ ପୁଷ୍କର ଭାବେ ବେଦପାଠୀ ଋଷିମାନେ କୁହନ୍ତି।’ ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ବ୍ରହ୍ମା ଚେତନାରେ ଭାବ ଆସିଲା—‘ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ ଯିବି।’ ପୂର୍ବ ମାର୍ଗରେ ପହଞ୍ଚି, ସେ ଏକ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାଁଠି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଗଛ ଓ ଲତାର ଶୋଭା ଥିଲା, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଫୁଲରେ ରଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା। ଏଠାରେ ଅନେକ ପକ୍ଷୀର ଶବ୍ଦ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜନ୍ତୁ ଭିଡ଼, ତରୁଣ ଗଛର ଫୁଲର ଗନ୍ଧ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେକୁ ମନୋହର କରୁଥିଲା। ଭୂମି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଫୁଲ, ଛଅ ଋତୁର ପକ୍କା ଓ କଚା ଫଳ, ଏହାର ଗନ୍ଧ ଓ ରସରେ ଭରି ଦେଖିବାକୁ ଯଥାଯଥି ସଜାଏଁ ଲାଗୁଥିଲା। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରୂପର ଫଳ ଦେଖିବାକୁ ମନୋହର ଓ ଶୁଘ୍ର, ଏଠାରେ ପତିତ ପତ୍ର, ଘାସ, ଶୁଖି ଲକଡ଼ି, ଫଳ ବିକ୍ରିତ ଥିଲା। ବାତାସ ମନୋହର ଫୁଲର ଗନ୍ଧ ନେଇ ଚଲୁଥିଲା, ତଳକୁ ପଡ଼ିଥିବା ଜିନିଷକୁ ସାଫ କରୁଥିଲା। ଏଠାରେ ଶୀତଳ ବାତାସ ଚଲୁଥିଲା, ଆକାଶ, ଭୂମି, ଦିଗ୍ବାସୀକୁ ଶୀତଳ କରୁଥିଲା, ହରିତ ଓ ନିର୍ମଳ ଉପବନରେ ଏହା ଚାଲିଥିଲା। ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛ, ନାମରେ ଅଲଗା, ଉଚ୍ଚ ଶାଖା, ସ୍ୱସ୍ଥ, ଦେଖିବାକୁ ମନୋହର, ଆକୃତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କିଛି ଚମକୁଥିଲା। ସମସ୍ତ ଉପବନ ଏପରି ଜଗ୍ନା ମାନେ ପୁରୋହିତ ଭରିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘର ପରି ଦେଖାଯାଏ। ଗଛର ଶୀର୍ଷ ମନୋହର ଖଣିଜ ଭଳି ଅଙ୍କୁରରେ ଶୋଭିତ। ମନ୍ୟ ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ନିଜ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ଗଛମାନେ ପରସ୍ପର ପ୍ରେମରେ ଉପରକୁ ହଳିଥିବା ଶୀର୍ଷ ଭଳି। ନାଗ ଗଛ ଫୁଲର ଶାଖାରେ ଶୋଭିତ, ପରସ୍ପର ଗନ୍ଧ ନେଉଥିବା ପରି, ଅନ୍ୟ ଠାରେ ଗଛ ଫୁଲ ଓ ଭାନୀର ହଳଦି ତନ୍ତୁ ଧାରଣ କରିଥିଲା। କର୍ଣିକାର ଗଛ ପ୍ରଚୁର ଫୁଲରେ ଚମକୁଥିଲା, ଶାମ ଅଙ୍କୁର ଚଳିଥିବା କଳା ଚକ୍ଷୁ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ। ଯମୁନା ଦ୍ବାରରେ ଦୁଇ ଦୁଇ ଗଛ, ଦଳ ଦଳ ଭଳି, ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ। ବନଦେବତା ଦେହଧାରଣ କରିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଏଠାଏଁ ଲତାମାନେ ଫୁଲର ଅଳଙ୍କାରରେ ଚମକୁଥିଲେ। ଦିଗ୍ବାସୀରେ ଗଛ ତରୁଣ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଏ, କିଛି ଠାରେ ଫୁଲିଥିବା ସର୍ଜ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଗଛ ବନକୁ ଉଜାଗର କରୁଥିଲା। ଗଛମାନେ ଧୋଇ ମଲମଲ ଓଡ଼ଣା ପରି ଖୋଲି ଥିଲେ, ଅତିମୁକ୍ତା ଲତାର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ। ଏହି ଗଛ ପ୍ରେମିକା ସହ ପ୍ରେମିକା ପରି ଚମକୁଥିଲେ; ସାଲ ଓ ଅଶୋକ ଗଛ ପତ୍ରରେ ଜଡି ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପରସ୍ପର ସହ ନୁହଁ। ଜାକଫଳ, ସାଲ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଗଛ ଫଳ ଓ ଫୁଲର ଭାରରେ ବକ୍ର ହୋଇଥିଲେ, ଶାଖା ଏକାଉଁଠି ପରସ୍ପର ସଂଯୁକ୍ତ। ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଏକାଉଁଠି ସମ୍ମାନ କରୁଥିବା ପରି, ବାତାସର ଶକ୍ତିରେ ଶାଖା ଏକାଉଁଠି ଜଡି ଥିଲେ। ପାଥରେ ଆସୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କରୁଥିବା ପରି, ଏହି ଗଛମାନେ ଫୁଲର ଅତିରିକ୍ତ ଶୋଭାରେ ଗଢ଼ାଯାଇଥିଲେ। ଏପରି ଶୋଭାମୟ ଉପବନରେ ବ୍ରହ୍ମା ଯଜ୍ଞ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ଚିନ୍ତା କରି, ପୃଥିବୀରେ ପଦ୍ମଭୂତ ପୁଷ୍କରକୁ ଚୟନ କଲେ।