ଏହି ଦିବ୍ୟ କଥାରେ, ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମ ପାଇଁ କପାଳମୋଚନ ନାମକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଥିବ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ, ତୁମେ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଉପସ୍ଥିତ ରହିବା। ଏଠାରେ ତୁମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇଲେ, ମହାପାପୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି ଓ ମୋର ଧାମରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏଠି ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଦୁଇଟି ନଦୀ—ବରଣା ଓ ଅସୀ—ବହୁଛି; ଏହି ଦୁଇ ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କ୍ଷେତ୍ରକ୍ଷେତ୍ରରେ ଯେଉଁଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଲୋକ ପ୍ରବେଶ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷେତ୍ର। ଦେହ ଛାଡ଼ିବା ମୁହୂର୍ତ୍ତରୁ ଲୋକେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ସେବା କରନ୍ତି। ଏଠି ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ହଂସଯାନରେ ଭୟରହିତ ଭାବେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ପାଞ୍ଚ କ୍ରୋଶ ବ୍ୟାପୀ ଯାହାକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦାନ କରିଛି। ଯେତେବେଳେ ଗଙ୍ଗା ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟରୁ ନଦୀମାନଙ୍କ ନାଥଙ୍କ ପାଖକୁ ବହିବ, ତେବେ ହେ ରୁଦ୍ର, ସେହି ନଗରୀ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପବିତ୍ର ହେବ। ଏଠି ଉତ୍ତରମୁଖୀ ପବିତ୍ର ଗଙ୍ଗା, ପୂର୍ବମୁଖୀ ସରସ୍ୱତୀ, ଓ ଯାହ୍ନବୀ ଦୁଇ ଯୋଜନା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ବହିଥାଏ। ଏଠି ମୁଁ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ବାସ କରିବି; ଏଠି କପାଳ ଛାଡ଼ିଦିଅ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ପିଣ୍ଡଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକ ଅବିନାଶୀ ହୁଏ। ଯେଉଁମାନେ ବାରାଣସୀରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସାତ ଜନ୍ମର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି; କେବଳ ଦର୍ଶନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏହି ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଯେଉଁମାନେ ଏଠି ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। ସେମାନେ ରୁଦ୍ର ଦଶାକୁ ଅଧିଗମନ କରି, ତୁମ ସହ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ଏଠି ରୁଦ୍ରଭକ୍ତି ସହ କିଛି ଦାନ କରିଲେ ବିଶେଷ ଫଳ ମିଳେ। ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିଲେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଅପାର; ଏଠି ନିଜ କର୍ମ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବେ କଲେ ସେମାନେ ରୁଦ୍ର ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ଓ ସଦା ଆନନ୍ଦରେ ରହନ୍ତି। ଏଠି ଯେଉଁମାନେ ଉପାସନା, ଜପ, ଓ ହୋମ କରନ୍ତି ସେମାନଙ୍କର କାମନା ସଫଳ ହୁଏ। ଏଠି ରୁଦ୍ରଭକ୍ତ ହୃଦୟ ଥିବା ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅନନ୍ତ ଫଳ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ଏଠି ଦୀପ ଦାନ କରିଲେ ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁ ମିଳେ। ଯେଉଁମାନେ ଦୋଷହୀନ, ଯୁବକ, ମୃଦୁ ଓ ସୁନ୍ଦର ବଛାକୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି। ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ସହିତ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଏଠି କରାଗଲେ, ଯଦି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ହୋଇଥାଏ, ତାହାର ଫଳ ଅନନ୍ତ ହୁଏ; ଏହି ତୀର୍ଥ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୂକ୍ତିର କାରଣ। ଏଠି ସ୍ନାନ, ଜପ, ଓ ହୋମ କଲେ ଅନନ୍ତ ଫଳ ମିଳେ; ଯେଉଁମାନେ ରୁଦ୍ରଭକ୍ତି ସହ ବାରାଣସୀକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଦି ଏଠି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବସୁ, ପିତୃ, ରୁଦ୍ର ଓ ପ୍ରପିତାମହ ଭାବେ ପରିଚିତ ହୁଅନ୍ତି। ପ୍ରପ୍ରପିତାମହ ଓ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ; ଏହି ହେଉଛି ବେଦୀୟ ପ୍ରଥା। ମୁଁ ତୁମକୁ ପିତୃତର୍ପଣର ତିନି ପ୍ରକାର ନିୟମ କହିଛି, ହେ ପାପହୀନ। ମାନବମାନେ ଏଠିକୁ ଆସିଲେ ସଦା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ସେହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ନିଜ ପୁଅମାନେ ଆଦର ସହ କରିବା ଦରକାର। ସୁପୁତ୍ରମାନେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ଆଣନ୍ତି; ମୁଁ ତୁମକୁ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଏହି ତୀର୍ଥ କେବଳ ଦର୍ଶନରେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ଏଠି ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଜନ୍ମବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଏଠି ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଇଚ୍ଛା କରିପାରିବ, ହେ ରୁଦ୍ର। ମୁଁ ତୁମକୁ ଅବିମୁକ୍ତ ଦେଇଛି; ତୁମେ ତୁମ ଜାୟା ସହ ଏଠି ରୁହ। ତାପରେ ରୁଦ୍ର କହିଲେ—“ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁ ସହ ବାରାଣସୀରେ ବାସ କରେ। ମୁଁ ଏଠି ରହିବି, ଯେପରି ତୁମେ ଅନୁରୋଧ କରିଛ; ଏହି ବର ମୁଁ ଦେଇଛି। ମୁଁ ମହାଦେବ, ସଦା ତୁମେ ମୋତେ ପୂଜିବା। ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ବର ଦେବି, କାରଣ ମୋର ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦ; ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁଠାରୁ ଯେଉଁ ବର ଚାହୁଁଛ, ସେଉଁଠାରୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଦେଉଛି। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଆତ୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଏକମାତ୍ର ବରଦାତା ଓ ଶରଣ୍ୟ; ଅନ୍ୟ କେହି ଏହି ପ୍ରକାର ଭାବିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।” ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ମୁଁ ତୁମ ମଙ୍ଗଳମୟ ବାକ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ କରିବି, ହେ ରୁଦ୍ର; ନାରାୟଣ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମ ଅନୁରୋଧ ପୂରଣ କରିବେ।” ଏପରି କହି ବ୍ରହ୍ମା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ମହାଦେବ ବାରାଣସୀକୁ ଗଲେ ଓ ସେଠି ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ଏଠି ଭୀଷ୍ମ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ବ୍ରହ୍ମା ବାରାଣସୀକୁ ପଠାଇଦେଇ କ’ଣ କଲେ? ଜନାର୍ଦନ ଓ ଶଙ୍କର କ’ଣ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ? କେଉଁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସେ ଯଜ୍ଞ କଲେ? କେଉଁମାନେ ସଭ୍ୟ ଓ ଋତ୍ୱିଜ୍ ଥିଲେ? ସବୁ କଥା ମୋତେ କୁହ। କେଉଁ ଦେବତା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ?” ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ସେ ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ ଶ୍ରୀନିଧାନ ନାମକ ଏକ ନଗର ଥିଲା, ଯାହା ରତ୍ନମାଳାରେ ଶୋଭିତ। ଏହି ସ୍ଥାନ ଅଦ୍ଭୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭରିଥିଲା, ଘନ ଗଛ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଖଣିଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ସ୍ଫଟିକ ଭଳି ପରିଶୁଧ୍ଧ। ଲତାମଣ୍ଡପର ଶୋଭା ଏଠିକୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରିଥିଲା, ମୟୂର ଡାକ୍ ଓ ସିଂହ ଗର୍ଜନରେ ହାତୀମାନେ ଭୟଭିତ ହୁଅନ୍ତି। ଝରଣା ଓ ନଦୀର ଶୀତଳ ଝୁଲାରେ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟାନ ଭାସୁଥିଲା, ପବନରେ ଲତାମଣ୍ଡପ ଦୋଳିଥିଲା, ମଧୁର ପାନ ତଳା ରହିଥିଲା। ସମସ୍ତ ଅରଣ୍ୟ କଷ୍ଟୂରୀର ଗନ୍ଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଲତାମଣ୍ଡପରେ କ୍ଲାନ୍ତ ଭାଇଥିବା ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ପଥରେ ଶୁଏଇଥିଲେ। କିନ୍ନରମାନେ ଗାଇଥିବା ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତରେ ଏହି ସ୍ଥାନ ଗୁଞ୍ଜରିଥିଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭୂମି ଅନେକ ବିନ୍ୟାସରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ବୈରାଜ ନାମକ ମହାଲ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବକନ୍ୟାମାନେ ଗାଉଥିବା ମଧୁର ଧ୍ୱନି ତାଲ ଧରିଥିଲା। ପାରିଜାତ ଫୁଲର ମାଳା ଏହି ମହଲକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲା, ଏବଂ ଅନେକ ରଙ୍ଗୀନ ରତ୍ନରେ ଏହା ଅଳଙ୍କୃତ ଥିଲା।