ଏହି ଉତ୍ତମ କଥାଟି ଆମେ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ଶୁଣିବା। ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାର ପାପରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ଏକ ହାତରେ ଖପର ଧରି ଦେଶେ ଦେଶେ ଭ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ପ୍ରଥମେ ବତ୍ସଗୁଳ୍ମ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ଉତ୍ତର କୁରୁ, ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ, କେତୁମାଳ ଓ ହିରଣ୍ୟକ ଦେଶକୁ ଗଲେ। ପରେ ସେ କାମରୂପ, ପ୍ରଭାସ ଓ ମହାନ ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତକୁ ଯାଇଲେ, କିନ୍ତୁ କେଉଁଠିବି ଶରଣ ମିଳିଲା ନାହିଁ। ଏହି ପାପର ଭାରେ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ ସେ ସଦା ନିଜ ହାତରେ ଖପର ଦେଖୁଥିଲେ, ଏବଂ ଏହାକୁ ପୁନିପୁନି ଫେଙ୍ଗିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହା କେବେ ହାତରୁ ଖସିଲା ନାହିଁ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସେ ଅନ୍ତର୍ଜ୍ଞାନରେ ଭାବିଲେ—"ମୁଁ ଏହି ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରିବି।" ଏହି ମନ୍ଦିରା ମନ୍ଦିରା ଚିନ୍ତନ କରି, ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଭ୍ରମଣ କଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ସେ ପୁଷ୍କରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଏକ ଅତି ପବିତ୍ର ଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଓ ଲତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଏବଂ ଅନେକ ପଶୁଙ୍କର ରବି ଲଗାଇଥିଲା। ବାୟୁ ମଧୁର ମଲୟ ଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଭୂମି ଫୁଲରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା। ସେଠି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମଧୁର ରସ ଓ ପକ୍କ-କଚ୍ଚ ଫଳ ଥିଲା। ଭଗବାନ ଏହି ଫୁଲ ଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିବା ଉଦ୍ୟାନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏଠି ସେ ଭକ୍ତିରେ ଉପାସନା କଲେ, ଏବଂ ଭାବିଲେ—"ଏଠି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲେ ତାଙ୍କର କୃପାରେ ପୁଷ୍କରର ଜ୍ଞାନ ଲାଭ ହେବ।" ଏହି ଉପାସନା ପାପ ନାଶ କରେ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ଓ ପୋଷଣ, ଶ୍ରୀ, ଓ ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଏପରି ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ନବକମଳସମ ଜନ୍ମା ମହାବିଦ୍ୟା ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ନମ୍ର ଓ ନତ ହୋଇଥିବା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଉଠାଇ କହିଲେ— "ତୁମେ ଦିବ୍ୟ ବ୍ରତ ଓ ଅର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଉପାସନା କରିଛ। ତୁମର ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଓ ମୋ ଦର୍ଶନ ପ୍ରାପ୍ତି ଇଚ୍ଛା ଦେଖି ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ। ଯେଉଁମାନେ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋତେ ଦେଖନ୍ତି—ମାନବ ଓ ଦେବତା ଦୁହେଁ। ତୁମେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କର, ସେଇ ପରମ ଵର ମୁଁ ଦେବି।" ତେବେ ରୁଦ୍ର କହିଲେ—"ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ବର ଆଜି ପ୍ରାପ୍ତି ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ତୁମେ, ଜଗତ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ମୋ ଦେଖା ମିଳିଲା। ଦୀର୍ଘ କାଳ ତପସ୍ୟା ଓ ବଳିଦାନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦର୍ଶନ। ତଥାପି, ଏହି ଖପର ମୋ ହାତରୁ ଖସିଲା ନାହିଁ, ଏହି କାରଣ ମୁଁ ଲଜ୍ଜିତ। ଏହି ବ୍ରତ ମୁନିମାନେ ନିମ୍ନ ମନେ କରନ୍ତି, ତଥାପି ତୁମ ଦୟାରେ ଏହି ଖପରୀ ବ୍ରତ ସଫଳ ହେଲା।" "ଏହି ବୃହତ୍ ବ୍ରତକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଘୋଷଣା କର, ଏବଂ କୁହ, କେଉଁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଏହି ଖପରକୁ ବିସର୍ଜନ କରିପାରିବି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧ ହେବି?" ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—"ପ୍ରାଚୀନକାଳରୁ ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଅବିମୁକ୍ତ କୁହାଯାଏ। ସେଠି ତୁମ ପାଇଁ କପାଲମୋଚନ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ମୁଁ, ତୁମେ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ସେଠି ବିରାଜିତ ହେବୁ।" "ସେଠି ତୁମ ଦର୍ଶନରେ ମହାପାପୀମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋ ଲୋକରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ଦେବମାନେ ପ୍ରିୟ ବରଣା ଓ ଅସୀ ନଦୀ ଏଠି ବହେ। ଏହି ଦୁଇ ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ଲିଖିତ, ସେମାନେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି ନାହିଁ।" "ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏଠି ଶରୀର ପତନ ହେଲେ, ଲୋକେ ସେଇ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ସେବନ କରନ୍ତି। ଏଠି ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ, ସେମାନେ ହଁସ ରଥରେ ଚଢ଼ି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି, ଭୟର ଅଭାବ ରହେ। ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ପାଞ୍ଚ କ୍ରୋଶ ବ୍ୟାପୀ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଲି।" "ଯେତେବେଳେ ଗଙ୍ଗା ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଭଗୀରଥ ମାଧ୍ୟମରେ ବହିବାକୁ ଆସିବ, ତେବେ ଏହି ନଗର ସର୍ବପରି ପବିତ୍ର ହେବ। ଉତ୍ତରମୁଖୀ ପବିତ୍ର ଗଙ୍ଗା, ପୂର୍ବମୁଖୀ ସରସ୍ୱତୀ, ଓ ଜାହ୍ନବୀ ଦୁଇ ଯୋଜନା ଉତ୍ତରକୁ ବହିଥାଏ।" "ସେଠି ମୁଁ, ଦେବମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର ସମେତ ଆସି ବସିବା। ସେଠି ତୁମେ ଖପର ଛାଡ଼। ଯେଉଁମାନେ ସେଠି ଗିଁ ଏବଂ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡ ଓ କ୍ରିୟା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକ ଅବିନାଶୀ।" "ଏହି ମହାତୀର୍ଥ ବାରାଣସୀରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସପ୍ତଜନ୍ମର ପାପ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। କେବଳ ଦର୍ଶନ କଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏହି ସ୍ଥାନ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ଯେଉଁମାନେ ସେଠି ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ।" "ସେମାନେ ରୁଦ୍ର ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ତୁମ ସହ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ରୁଦ୍ରଠାରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ମହାଫଳ ମିଳେ। ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିଲେ ବଡ଼ ଫଳ ମିଳେ। ଏଠି ନିଜ କ୍ରିୟା ଶୁଦ୍ଧ ଭାବେ କଲେ ରୁଦ୍ର ଲୋକରେ ଅନନ୍ଦ ରହନ୍ତି।" "ଏଠି ଉପାସନା, ପାଠ, ଓ ହୋମ ସଫଳ ହୁଏ। ଏଠି ଦୀପ ଦାନ କଲେ ଜ୍ଞାନ ଚକ୍ଷୁ ମିଳେ। ଯେଉଁମାନେ ଦୋଷରହିତ, ଯୁବ, ମୃଦୁ ଓ ସୁନ୍ଦର ବଛା ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପରମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।" "ସେମାନେ ପିତୃମାନେ ସହ ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏଠି କିଛି କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ—ଏଠି କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ସବୁ ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ତୀର୍ଥ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷର କାରଣ।" "ଏଠି ସ୍ନାନ, ପାଠ, ଓ ହୋମ କଲେ ଅନନ୍ତ ଫଳ ମିଳେ। ଯେଉଁମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ବିଶ୍ୱାସରେ ବାରାଣସୀ ଯାନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ସେମାନେ ବସୁ, ପିତୃ, ରୁଦ୍ର ଓ ପ୍ରପିତାମହ ଭାବରେ ଅମର ହୁଅନ୍ତି।" ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କୃପା ଓ ଅନୁଗ୍ରହରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ବ୍ରତ ସଫଳ ହେଲା, ଓ ଅବିମୁକ୍ତ ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ମଧ୍ୟରେ ଶିରୋମଣି ହେଲା।