ନାରାୟଣଙ୍କୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଦେବତାମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ଅପ୍ରାପ୍ୟ, ତିନି ପ୍ରକାର ସୃଷ୍ଟିରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ତିନି ଅଗ୍ନି ନୟନ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି, ତିନି ତତ୍ତ୍ୱ, ତିନି ପ୍ରଳୟ ଓ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ରେ ଚିହ୍ନିତ ଏହି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ। କୃତୟୁଗରେ ଧଳା, ଦ୍ୱାପରରେ ଲାଲ, କଳିଯୁଗରେ କଳା ଯେଉଁ ଅପରିମାପ୍ୟ ନାରାୟଣ, ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣିପାତ କରେ। ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବାହୁରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଉରୁରୁ ବୈଶ୍ୟ, ଓ ପଦ ଅଙ୍ଗୁଳିରୁ ଶୂଦ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏହି ପୁରାତନ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଅପରିମିତ ବିଶ୍ୱରୂପ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ। ମୁଁ କମଳନୟନ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ବିଶାଳ ରୂପ, ଜ୍ଞାନରୂପ, ନିରାକାର, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ କବଚ ଭାବେ ଥିବା ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରେ। ହଜାର ମୁଣ୍ଡ, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଓ ସମସ୍ତ ବ୍ୟାପି ଏହି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମୁଁ ଭକ୍ତି ସହିତ ନମସ୍କାର କରେ। ମୁଁ ଏହି ସର୍ବଶରଣ, ଶରଣ୍ୟ, ଅଜୟ, ନିତ୍ୟ, ମେଘମାଳା ଭଳି କଳାବର୍ଣ୍ଣ, ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମନେ ପ୍ରଣାମ କରେ। ହରି, ଶୁଦ୍ଧ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ଅକ୍ଷୟ, ଆକାଶସ୍ୱରୂପ, ସଦା ଅବିନାଶୀ, ଅସ୍ତି-ନାସ୍ତି ଦୁହିଁରୁ ମୁକ୍ତ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ମନେ ନମସ୍କାର କରେ। ଏଠାରେ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ତୁମ୍ଭିନା କିଛି ଦେଖୁନି; ଚଳାଚଳ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ତୁମେ ବ୍ୟାପିଛ। ଏପରି ଭାବରେ ଯେତେବେଳେ ରୁଦ୍ର, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବ, ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, ସେତେବେଳେ ନିତ୍ୟ, ସର୍ବୋପରି, ପରମେଶ୍ୱର ନିଜେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖାଦେଲେ। ତାଙ୍କର ହାତରେ ଚକ୍ର ଧରି, ଗରୁଡ଼ାରେ ବସି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପର୍ବତ ଉପରେ ପ୍ରଭା ଦେଇ ଉଦୟ ହେବା ପରି ଦେଖାଦେଲେ। ଏହି ନିତ୍ୟ ପରମେଶ୍ୱର କହିଲେ, "ବର ଚାହ; ମୁଁ ବରଦାତା ଭାବେ ଆସିଛି।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ରୁଦ୍ର କହିଲେ, "ହେ ଦେବେଶ, ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଦ୍ଧ ହେବି; ଏହି ପାପ ପାଇଁ ତୁମ ଦୟା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପରେ ମୋ ଦେହ କଳା ହୋଇଯାଇଛି, ମୃତ୍ୟୁର ଗନ୍ଧ ଲାଗିଛି, ମୋର ଅଳଙ୍କାର ଲୋହାର ହୋଇଯାଇଛି। ଏହି ଦେହରେ ମୁଁ ଏପରି କିପରି ହେଲି, ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ? କଣ କରିବି ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୋ ପୁରୁଣା ଦେହ ଫେରିପାରିବ?" "ତୁମ ଦୟାରେ ଏହା ହେବ—କିପରି ହେବ, ଅଚ୍ୟୁତ, ମୋତେ କହ।" ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, "ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ସର୍ବୋପରି, ଭୟଙ୍କର, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ପାପକୁ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଆଣିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତୁମ କଥାରେ ଏହି ସଂକଳ୍ପ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଲା। ବର୍ତ୍ତମାନ, ବ୍ରହ୍ମା ଯେପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ତାହା କର; ଦିନେ ତିନିଥର ମୁଣ୍ଡ ଭରି ରାଖି ଶରୀରରେ ଭସ୍ମ ଲଗା। ଚୂଡ଼ା, କାନ ଓ ହାତରେ ହାଡ଼ ଧର; ଏପରି କଲେ ରୁଦ୍ର, ତୁମେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିବେ ନାହିଁ।" ଏଭଳି ଉପଦେଶ ଦେଇ, ଭଗବାନ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଏବଂ ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ପାରିଲେ ନାହିଁ। ଦେବେଶ ହାତରେ ଖପର ଧରି, ହିମବତ, ମୈନାକ ଓ ମେରୁ ପରିବାରେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ କୈଳାସ, ସମଗ୍ର ବିନ୍ଧ୍ୟ, ମହାନ ନୀଳ ପର୍ବତ, କାଞ୍ଚୀ, କାଶୀ, ତାମ୍ରଲିପ୍ତ, ମଗଧ ଓ ଅବିଳାକୁ ଗଲେ। ଭଟ୍ସଗୁଳ୍ମ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ଉତ୍ତର କୁରୁ, ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ, କେତୁମାଳ, ହିରଣ୍ୟକ ଭୂମିକୁ ଗଲେ। କାମରୂପ, ପ୍ରଭାସ, ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତକୁ ଯାଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପରେ ପୀଡ଼ିତ ଏହି ଭଗବାନ କୌଣସି ଶରଣ ନ ପାଇଲେ। ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ହାତରେ ଖପର ଦେଖି, ବାରମ୍ବାର ହାତ ହଲାଇ, ଖପରକୁ ପକେଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଖପର ଖସିଲା ନାହିଁ, ତେବେ ତାଙ୍କର ମନେ ଏକ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ହେଲା—"ମୁଁ ଏହି ବ୍ରତ ନିବାହିବି।" ମୋର ପଥରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଯିବେ; ଏହିପରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧ୍ୟାନ କରି, ଦେବତା ପୃଥିବୀରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ପୁଷ୍କରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ଏକ ଉତ୍ତମ ଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ଓ ଲତା, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଧ୍ୱନିରେ ଭରିଥିଲା। ବାୟୁ ଫୁଲର ଗନ୍ଧରେ ମଧୁର, ଭୂମି ଫୁଲରେ ସଜାଯାଇଥିଲା। ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରସ ଓ ପାକା-କାଚା ଫଳ ଥିଲା; ସେ ଫୁଲ ଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିବା ଉଦ୍ୟାନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏଠି, ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆନୁଗ୍ରହ ପାଇବି; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦୟାରେ ପୁଷ୍କରର ଆବଶ୍ୟକ ଜ୍ଞାନ ମିଳିବ। ଏହା ପାପ ନାଶ କରେ, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଦମନ କରେ, ପୋଷଣ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଶକ୍ତି ବଢ଼ାଏ; ଏହିପରି ଅପରିମିତ ତେଜସ୍ବୀ ରୁଦ୍ର ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ। ତେବେ, ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା, ତାଙ୍କର ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଶିର ନମାଇଥିବା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଉଠାଇ, ସମ୍ମାନ ଦେଇ କହିଲେ, "ଦେବବ୍ରତ ଓ ହୋମ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମୋତେ ପୂଜିଛ; ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି ଓ ମୋ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା ରଖିଛ। ଯେମାନେ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋତେ ଦେଖନ୍ତି—ମଣିଷ ଓ ଦେବତା ଦୁହିଁ। ଏହି ଇଚ୍ଛାରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଚାହିଁଥିବା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବର ଦେଉଛି।" "ତୁମେ ଏହି ବ୍ରତ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ମନ, ମୁଖ, ଶରୀର, ଆତ୍ମା ସହିତ ନିଷ୍ଠାରେ କରିଛ; କହ, କି ଇଚ୍ଛା କରୁଛ—ମୁଁ ଦେଉଛି।" ରୁଦ୍ର କହିଲେ, "ଏହି ବର ଆଜି ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରୟୋଜନୀୟ। ଏହି ଦିନ ତୁମକୁ ଦେଖିଛି, ହେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତଙ୍କର ପୂଜ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ; ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ଓ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞରେ।" "ଏହି ତପସ୍ୟା ଜୀବନଶକ୍ତିକୁ ଶୋଷିଦେଇଛି, ହେ ଦେବେଶ, ଏଠାରେ ଖପର ମୋ ହାତରୁ ଖସିନାହିଁ। ଏହି କ୍ରିୟା ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଲଜ୍ଜା ପାଆନ୍ତି, ନିମ୍ନ ମନାଯାଏ; ତଥାପି ତୁମ ଦୟାରେ ଏହି ଖପରବ୍ରତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ଏହି ମହାବ୍ରତ ଶରଣାଗତ ପାଇଁ ସଫଳ ଘୋଷିତ ହେଉ; କୁହ, କେଉଁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଏହାକୁ ପକେଇବି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିବା ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ପବିତ୍ର ହେବି।" ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ଏକ ପୁରାତନ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଅବିମୁକ୍ତ କୁହାଯାଏ...