ପୂର୍ବେ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଯେପରି ଆଚରଣ କରୁଥିଲେ, ସେପରି ଶରୀରକୁ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି ନିଜେ ପବିତ୍ର କରିବା ପାଇଁ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ଲାଭ ହୁଏ, ଏହି କଥା ବୋଲି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ। ତେଣୁ, ତୁମେ ଏବେ ବ୍ରାହ୍ମଣଘାତୀ ହେବାରୁ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏକ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର। ଏହି ବ୍ରତ ସଫଳ ହେଲେ, ପୁନି ତୁମେ ଅନେକ ବର ପାଇପାରିବ। ଏପରି କହି ବ୍ରହ୍ମା ଚାଲିଗଲେ। ରୁଦ୍ର, ଏହି ଉପଦେଶର ଗୁପ୍ତ ଅର୍ଥ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେ ଧ୍ୟାନମାର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କରିବାକୁ ବସିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ସାଥିରେ ନେଇ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନନ୍ୟ, ଶାଶ୍ୱତ, ଦୟାମୟ ବରଦାତା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଦେବତା ରୁଦ୍ର ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ପ୍ରଣାମ କରି ସେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି କହିଲେ— “ମୁଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଅମୃତମୟ, ପ୍ରାଚୀନ, ସମସ୍ତ ଉପରେ ଥିବା, ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତି ଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ। ମୁଁ ସବୁବେଳେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ପ୍ରାଚୀନ, ସମସ୍ତ ଉପରେ ଥିବା, ପ୍ରଥମଜନ୍ମା, ତୀବ୍ର ଗତିଶୀଳ, ଗମ୍ଭୀର ଧୀମାନ୍ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ। ମୁଁ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ, ଯିଏ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ସମସ୍ତର ଆଧାର, ଅସୀମ ଆକାର, ନିର୍ଗୁଣ-ସଗୁଣ ଉଭୟର ନିୟନ୍ତା। ମୁଁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ, ଯିଏ ଶୁଦ୍ଧ, ସୁକ୍ଷ୍ମ, ସମସ୍ତ ଉପରେ ଥିବା, ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ତିଆରି କରିଥିବା, ସ୍ଥିର, ଶାନ୍ତ, ପରମ ଆଶ୍ରୟ। ମୁଁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ, ଯିଏ ନିର୍ମଳ, ପ୍ରାଚୀନ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଅନନ୍ତ, ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ, ଧୈର୍ୟ, କ୍ଷମା ଓ ଶାନ୍ତିର ମୂର୍ତ୍ତି, ଭୂମିର ନାଥ। ମୁଁ ମଙ୍ଗଳମୟ, ବିଶାଳ ରୂପୀ, ହଜାର ମୁଣ୍ଡ ଓ ଅସଙ୍ଖ୍ୟ ପାଦ ଥିବା, ଅନେକ ବାହୁ, ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି, ନଶ୍ୱର ଓ ଅନଶ୍ୱର ଉଭୟ, କ୍ଷୀରସାଗର ଶୟନ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ। ମୁଁ ତିନି ଲୋକରେ ବିରାଜିତ, ତିନି ଅଗ୍ନି ନୟନ, ତିନି ତତ୍ତ୍ୱ, ତିନି ପ୍ରଳୟ ଚିହ୍ନିତ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ଦେବତାମଧ୍ୟରେ ଦୁର୍ଲଭ ପରମେଶ୍ୱର ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ। ମୁଁ ଅପରିମିତ, କୃତଯୁଗରେ ଧଳା, ଦ୍ୱାପରରେ ଲାଲ, କଳିରେ କଳା, ଯିଏ ନିଜ ମୁଁହରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ସେହି ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ। ତାଙ୍କର ବାହୁରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଜଂଘାରୁ ବୈଶ୍ୟ, ଚରଣାଙ୍ଗୁଳିରୁ ଶୂଦ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ—ଏହି ବିଶ୍ୱ ରୂପୀ, ପ୍ରାଚୀନ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଅପରିମିତ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ। ମୁଁ ପଦ୍ମନୟନ, ସୁକ୍ଷ୍ମ ଓ ବିଶାଳ ରୂପ, ଜ୍ଞାନ ରୂପ, ନିରାକାର, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ରକ୍ଷାକାରୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ। ହଜାର ମୁଣ୍ଡ, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଥିବା ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ। ମୁଁ ଶରଙ୍ଗଧନୁଧାରୀ, ଧୂସର ମେଘ ନିଭା, ବିଜୟୀ, ନିତ୍ୟ, ଶରଣଦାତା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ। ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ନିତ୍ୟ, ଆକାଶ ସ୍ୱଭାବ, ଅସ୍ତି-ନାସ୍ତି ଉପରେ ଥିବା ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ। ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମ୍ଭିନେ ବାହାରେ କିଛି ଦେଖୁନାହିଁ, ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ତୁମେ ବ୍ୟାପିଛ। ଏପରି ରୁଦ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଶାଶ୍ୱତ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ସମସ୍ତ ଉପରେ ଥିବା ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଗରୁଡ଼ାସନା, ଚକ୍ରଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁ ପର୍ବତ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭା ଭଳି ଦେଖାଦେଲେ ଓ କହିଲେ, “ବର ଚୟନ କର, ମୁଁ ବରଦାତା ଭାବେ ଆସିଛି।” ତେବେ ରୁଦ୍ର କହିଲେ, “ହେ ଦେବେଶ, ମୁଁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିଶୁଦ୍ଧ ହେବି। ଏହି ପାପର ନିବାରଣ ପାଇଁ ତୁମ ଦୟା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ଦୋଷରେ ମୋ ଦେହ କଳା ହୋଇଯାଇଛି, ମୃତ୍ୟୁର ଗନ୍ଧ ମୋ ଅଙ୍ଗରେ ଲାଗିଛି, ମୋ ଭୂଷଣ ଲୋହାର। କିପରି ଏହି ଦେହ ରୂପ ରହିଲା, ମୁଁ ପୁନଃ ନିଜ ପୂର୍ବ ଦେହ ପାଇପାରିବି? କ’ଣ କରିବି, ମୋ ପୂର୍ବ ଦେହ ଫେରିପାଇଁ? ତୁମ ଦୟାରେ ଏହା ସମ୍ଭବ—ଏହି ଉପାୟ କ’ଣ, ଆମକୁ କହ।" ତେବେ ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, “ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଭୟଙ୍କର, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ପାପ କେବେ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଆଣିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କର; ଦିନେ ତିନିଥର ଦେହରେ ଭସ୍ମ ଲଗାଅ। ଚୂଡ଼ା, କାନ ଓ ହାତରେ ଅସ୍ଥି ଧାରଣ କର; ଏପରି କଲେ, ରୁଦ୍ର, ତୁମେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିବ ନାହିଁ।” ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେଇ, ଶ୍ରୀହରି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଓ ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ପରିଚୟ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏବେ ଦେବେଶ ହାତରେ ଖପର ଧରି, ହିମବତ୍, ମୈନାକ, ମେରୁ ସହିତ ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ କୈଳାସ, ସମସ୍ତ ବିନ୍ଧ୍ୟ, ମହାନୀଳ ପର୍ବତ, କାଞ୍ଚୀ, କାଶୀ, ତାମ୍ରଳିପ୍ତ, ମଗଧ, ଅବିଳା ଦେଶ ଭ୍ରମଣ କଲେ। ବାତ୍ସଗୁଳ୍ମ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ଉତ୍ତର କୁରୁ, ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ, କେତୁମାଳ, ହିରଣ୍ୟକ ଦେଶ, କାମରୂପ, ପ୍ରଭାସ, ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତ ଯାଇ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ପାପରେ ଅଶାନ୍ତ ହେଇ ତାଙ୍କୁ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଶରଣ ମିଳିଲା ନାହିଁ। ଲଜ୍ଜିତ ରୁଦ୍ର, ହାତରେ ଖପର ଦେଖି ସଦା ଅସ୍ତିର, ତା’କୁ ପୁନିପୁନି ଫିଙ୍ଗିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଖପର ପଡ଼ିଲା ନାହିଁ। ତେବେ ତାଙ୍କୁ ବୁଝିବାକୁ ଆସିଲା—“ମୁଁ ଏହି ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରିବି।” “ମୋ ଏହି ମାର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତେ ସବୁଠାରେ ଯିବେ”—ଏପରି ଧ୍ୟାନ କରି ଦେବତା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପୃଥିବୀରେ ଭ୍ରମଣ କଲେ। ପରେ ପୁଷ୍କରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ଏକ ଅତି ପବିତ୍ର ଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ, ଲତା, ଓ ଜନ୍ତୁମାନେ ରହିଥିଲେ। ହାବା ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ପୃଥିବୀ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ଫଳରସ, ପକ୍କ-କଚ୍ଚା ଫଳ ରହିଥିବା ଏହି ଉଦ୍ୟାନକୁ ସେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏଠାରେ ଭକ୍ତିସହିତ ଉପାସନା କଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ ଏଠାରେ ବର ଦେବେ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦୟାରେ ପୁଷ୍କରର ଅଭିଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ ହେବ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ପାପ ନାଶ କରେ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦମନ, ପୋଷଣ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି କରେ। ଏପରି ଅପରିମିତ ତେଜସ୍ବୀ ରୁଦ୍ର ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ।