ମଧୁସୂଦନ ଅତି ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ — “ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଆଜି ଘମରୁ ଜନ୍ମିତ ଜଣେ ପୁରୁଷ ରକ୍ତରୁ ଜନ୍ମିତ ଜଣେ ପୁରୁଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରହାରିତ ହେଲେ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା ଚିନ୍ତିତ ହେଇ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ କହିଲେ — “ହେ ହରି, ତୁମର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜନ୍ମରେ ଏହି ମନୁଷ୍ୟ ଆଜିଠୁ ମୋର ହେବ, ମୋର ସହିତ ବାସ କରିବ।” ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି କଥାରେ ବିଷ୍ଣୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଇ କହିଲେ — “ଏମିତି ହେବ।” ତାପରେ ସେ ଦୁଇ ଯୋଧାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧକୁ ବନ୍ଦ କରି ଦୁଇ ଜଣଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ। ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ — “ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ, କଳି ଓ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଯୁଗ୍ମ ରେ, ତୁମେ ଦୁଇ ଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହେବା ସମୟରେ, ମୁଁ ଦୁଇ ଜଣଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରିବି।” ଏହାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଗ୍ରହପତି ଓ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ — “ଏହି ଦୁଇ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ମୋର ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ତୁମର।” ଘମରୁ ଜନ୍ମିତ ଏହି ପୁରୁଷ ହଜାର କିରଣର ଅଂଶ ଅଟେ; ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଶେଷରେ ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କର କାମ ସାଧନା ପାଇଁ ପୃଥିବୀରେ ଅବତରିବେ। ଯଦୁ ବଂଶରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁରୁଷ ଶୂର ନାମରେ ଜନ୍ମିବେ; ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ପୃଥା ନାମରେ ପୃଥିବୀରେ ସବୁଠୁ ସୁନ୍ଦର ହେବେ। ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳି ନାରୀ ଦେବତାମାନଙ୍କର କାମ ପୂରଣ ପାଇଁ ଜନ୍ମିବେ; ଦୁର୍ବାସା ତାଙ୍କୁ ଏକ ମନ୍ତ୍ର ଦେଇ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବେ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ସେ ଯେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଆହ୍ୱାନ କରିବେ, ତାଙ୍କର କୃପାରେ ସେ ଦେବତା ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ହେବେ। ସେ, ତୁମକୁ ଉଦୟ ହେବା ସମୟରେ ଦେଖି, ଇଚ୍ଛା ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଭରି, ତାଙ୍କର ଋତୁକାଳରେ ତୁମକୁ ପୂଜିବେ, ହେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ, ବିବାହ ପୂର୍ବରୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କର କାମ ପୂରଣ ପାଇଁ, ତୁମେ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମିବ। ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ଭାସ୍କର ଦୀପ୍ତିମାନ କହିଲେ — “ଏମିତି ହେବ। ମୁଁ ବିବାହ ପୂର୍ବରୁ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମାଇବି।” “ତାଙ୍କର ନାମ କର୍ଣ ହେବ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ତାଙ୍କୁ କର୍ଣ ଭାବେ ଡାକିବ; ମୋର କୃପାରେ, ବିଷ୍ଣୁ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଉତ୍ତମ ମନସ୍କ ମନୁଷ୍ୟ ହେବେ।” “ହେ କେଶବ, ଏହି ଜଗତରେ କିଛି ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ରହିବ ନାହିଁ; ତୁମ ଶବ୍ଦ ଅନୁଯାୟୀ, ମୁଁ ଏପରି ଶକ୍ତି ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମାଇବି।” ଏହିପରି କଥା କହି, ଭାସ୍କର ତିନି ହଜାର କିରଣର ଦେବତା ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଭାସ୍କର ଦେବତା, ଅନ୍ଧକାର ନିବାରକ, ଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ, ସେ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ବୃଦ୍ଧଶ୍ରବାସଙ୍କୁ କହିଲେ — “ଏହି ମନୁଷ୍ୟ, ମୋର କୃପାରେ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଦେବତାରୁ ରକ୍ତରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଇଛି, ମୋର ଅଂଶ ଅଟେ; ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଶେଷରେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ପୃଥିବୀରେ ଉପଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ।” “ଯେତେବେଳେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି ପାଣ୍ଡୁ ପୃଥାଙ୍କୁ ଏବଂ ମାଦ୍ରୀଙ୍କୁ ଜନ୍ମାଇବେ, ସେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବେ।” “ଫରେଷ୍ଟରେ ବାସ କରିବା ସମୟରେ, ଏକ ହରିଣ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବ; ଏହାର ପରିଣାମରେ, ବିରକ୍ତି ଭରି, ସେ ଶତଶୃଙ୍ଗକୁ ଯିବେ।” “ନିଜ ଶୁକ୍ରରୁ ପୁତ୍ର ଚାହିବେ ନାହିଁ, ସେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀକୁ ଏହି କଥା କହିବେ; ତାପରେ କୁନ୍ତୀ, ଅସମ୍ମତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ କହିବେ — 'ହେ ରାଜା, ମୁଁ କେବେ ମର୍ତ୍ୟରୁ ପୁତ୍ର ଚାହେଁ ନାହିଁ; ଦେବତାମାନଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦରେ ପୁତ୍ର ଚାହେଁ, ହେ ନରପତି।'” “ଯେତେବେଳେ ସେ ଅନୁରୋଧ କରିବେ, ହେ ଶକ୍ର, ଏକ ମନୁଷ୍ୟ କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ; ମୋର ଶବ୍ଦ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି କାମ କର, ହେ ଶଚୀପତି।” ଏହିପରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ — “ଏହି ପୂର୍ବ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ, ଚବିଶ ଯୁଗର ଚକ୍ରରେ—” “ତୁମେ ଦଶରଥଙ୍କ ଘରେ ରଘୁବଂଶରେ ଅବତରିଥିଲା, ରାବଣଙ୍କ ନାଶ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ।” “ରାମ ରୂପ ଧରି, ସୀତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଞ୍ଚିଥିଲା; ମୋର ପୁତ୍ରକୁ ତୁମେ ହାନି କରିଥିଲା, ସୂର୍ୟପୁତ୍ରଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ।” “ବାଲି, ବାନର ରାଜା, ସୁଗ୍ରୀବ ପାଇଁ ତୁମେ ହତ କରିଥିଲା; ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ମାନବ ପୁତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ।” ଇନ୍ଦ୍ର ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଦେଇ ଅସ୍୵ୀକୃତ କରିବା ପରେ, ହରି ଶୁନାସୀରଙ୍କୁ ପୃଥିବୀର ଭାର ହଟାଇବା ବିଷୟରେ କହିଲେ — “ମୁଁ ନିଜେ ମର୍ତ୍ୟ ଲୋକରେ ଅବତରିବି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ସୂର୍ୟପୁତ୍ରଙ୍କ ନାଶ କରିବି ଓ ତୁମ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବିଜୟ ଦେବି।” “ମୁଁ ଚାରିଅଟିଅର ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି ଓ କୁରୁବଂଶର ନାଶ ଆଣିବି।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କଥାରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସେ ଆନନ୍ଦରେ ମନୁଷ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି କହିଲେ — “ତୁମ କଥା ପୂରଣ ହେଉ।” ଏହିପରି କଥା କହି, ଦେବତା ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ପଠାଇ ନିଜେ ଚାଲିଗଲେ। ପୁଣି ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ — “ଏହି ତିନି ଜଗତ ଚଳନ ଏବଂ ଅଚଳନ ଜନ୍ତୁ ତୁମେ ତିଆରି କରିଛ; ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଦୁଇ ଜଣ ତୁମ କାମ ସାଧନାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଛୁ। ତୁମେ ନିଜେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛ, କିନ୍ତୁ ବିନାଶ କରିବା ଦରକାର ବୁଝୁନାହିଁ।” “ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ମାରିବା ଚେଷ୍ଟା କରି ଏକ ଅନୂଚିତ କାମ ହୋଇଛି; ତୁମେ କ୍ରୋଧରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ପତିଠାରୁ ଏକ ମନୁଷ୍ୟ ତିଆରି କରିଛ। ଏହି ପାପର ପରିଶୁଧି ପାଇଁ, ଉତ୍ତମ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କର; ତିନି ଅଗ୍ନି ଉଠାଇ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କର।” “ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ, କିମ୍ବା ପବିତ୍ର ଅଞ୍ଚଳରେ, କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲରେ, ହେ ପିତାମହ, ନିଜ ପତ୍ନୀ ସହିତ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କର, ଆମେ ପୁରୋହିତ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର। ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଆଦିତ୍ୟ, ଏବଂ ରୁଦ୍ରମାନେ ତୁମ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବେ, କାରଣ ତୁମେ ଆମର ମାସ୍ଟର।" "ଏକ ଗୃହ୍ୟ ଅଗ୍ନି, ଦକ୍ଷିଣ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱିତୀୟ, ଅହବନୀୟ ତୃତୀୟ—ତିନି ଗଡ଼ାରେ ସ୍ଥାପନ କର। ବୃତ୍ତାକାର ଗଡ଼ାରେ ସୂର୍ୟ ରୂପେ ନିଜକୁ ପୂଜା କର; ଧନୁ ଆକାର ଗଡ଼ାରେ ଚତୁର୍କୋଣ ଗଡ଼ାରେ ହରାଙ୍କୁ ବେଦ ନାମରେ ପୂଜା କର।" "ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ଜାଗ୍ରତ କରି, ଦିବ୍ୟ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅହୁତି ଦେଇ, ଅଗ୍ନିକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବେ। ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଠାରୁ ଶୁଦ୍ଧ କିଛି ନାହିଁ; ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରର ପୁଣ୍ୟରେ, ଦ୍ୱିଜନ୍ମାନେ ପୃଥିବୀରେ ପରିଶୁଧ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି।