ସେଠାରେ, ଏକ ମହାବୀର ଉତ୍ତମ ଚିତ୍ତବାନ୍, ଖୋପ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାତ୍ମକ ଭାବରେ ହସ୍ତ ଯୋଗ କରି, ହର ଏବଂ କେଶବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ । ସେ ସମ୍ମାନ ସହ କହିଲେ, “ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?” ଏହିପରି କଥା କହି, ସେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଦଣ୍ଡାତ୍ମକ ଭାବରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ । ତାକୁ, ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ହର, ନିଜ ତଜସାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଭାବେ କଥା କହିଲେ, “ମୁଁ ଏଠି ଏକ ଧନୁର୍ଧାରୀ ପୁରୁଷ ତିଆରି କରିଛି; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ବିଧ୍ୱଂସ କର ।” ଏମିତି ଶୁଣି, ସେ ମହାବୀର ଦଣ୍ଡାତ୍ମକ ଭାବରେ ନମସ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଶଙ୍କର ତାଙ୍କୁ କହିଲେ । ତାପରେ, ଶଙ୍କର ତାଙ୍କର ଦଣ୍ଡାତ୍ମକ ହସ୍ତ ଧରି, ତାଙ୍କୁ ଖୋପରୁ ଉଠାଇଲେ ଏବଂ ପୁନି ଉପଦେଶ କଲେ, “ଏହି ଭୟଙ୍କର ପୁରୁଷ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ତୁମର ଭାବରେ ଚିହ୍ନିଛି, ସେ ଅବିଧ୍ୟାର ନିଦ୍ରାରେ ପଡ଼ିଛି, ଯାହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗର୍ଜନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ । ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଜାଗାଇଦିଅ ।” ଏହିପରି କହି, ହର ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ । ତାପରେ ନାରାୟଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ସେ ପୁରୁଷ ଅପାର ଶକ୍ତିରେ, ବାମ ପାଦର ଆଘାତରେ ଉଠିଲେ । ଏବେ ଘଟିଲା ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ—ଘମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏକ ଓ ରକ୍ତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନ୍ୟ ଏହି ଦୁଇ ମଧ୍ୟରେ । ଧନୁର୍ ତାଣିବାର ଶବ୍ଦ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଗଞ୍ଜାଇଲା । ଘମରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁରୁଷଙ୍କର କବଚ ରକ୍ତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପୁରୁଷ ଦ୍ୱାରା ଭଙ୍ଗ ହେଲା । ଏହିପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁଇ ଦେବବର୍ଷ ବିତିଗଲା, ରାଜନ୍, ଘମରୁ ଓ ରକ୍ତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ଦୁଇ ନିରନ୍ତର ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ । ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି, ଦୁଇ ହାତ ଥିବା ରକ୍ତଜାତ ଓ ଘମଜାତ ପୁରୁଷଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି, ବାସୁଦେବ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପରମ ଧାମକୁ ଗଲେ । ମଧୁସୂଦନ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଓ ବ୍ରହ୍ମା, ଆଜି ଘମରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁରୁଷ ରକ୍ତରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁରୁଷ ଦ୍ୱାରା ବିଧ୍ୱଂସ ହେଲେ ।” ଏହି ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମା ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଇ କହିଲେ, “ହେ ହରି, ତୁମର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜନ୍ମରେ ଏହି ପୁରୁଷ ଆଜିଠାରୁ ମୋର ହେବେ ।” ବିଷ୍ଣୁ ଏହିପରି କଥାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଇ କହିଲେ, “ଏମିତି ହେଉ ।” ତାପରେ ସେ ଦୁଇଁଠାରେ ଯାଇ, ଯୁଦ୍ଧ ବନ୍ଦ କରି, ଦୁଇଁଠାରେ କହିଲେ, “ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ, କଳି ଓ ଦ୍ୱାପର ସନ୍ଧିକାଳରେ, ତୁମେ ଦୁଇଁଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହେବା ବେଳେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକତ୍ର କରିବି ।” ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଗ୍ରହପତିମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେ ଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, “ଏହି ଦୁଇ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷମାନେ, ମୋ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ, ତୁମେ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ଉଚିତ । ଘମରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଏହି ପ୍ରାଣୀ ହଜାର କିରଣ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଅଂଶ ଓ ଦ୍ୱାପର ଶେଷରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ପୃଥିବୀରେ ଅବତରିବେ ।” “ଯଦୁବଂଶରେ ଶୂର ନାମକ ଏକ ପ୍ରବଳ ପୁରୁଷ ହେବେ; ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ପୃଥା ନାମେ ଭୂମିରେ ସବୁଠାରୁ ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟବତୀ ହେବେ । ଏହି ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ଦେବତାମାନଙ୍କ କାମନା ପୂରଣ ପାଇଁ ଜନ୍ମିବେ; ଦୁର୍ବାସା ତାଙ୍କୁ ଏକ ମନ୍ତ୍ରସଂହିତା ଦେଇ ଆଶୀର୍ବାଦ କରିବେ । ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ସେ ଯେକୌଣସି ଦେବତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ଆହ୍ୱାନ କଲେ, ତାଙ୍କ ଦୟାରେ ସେ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ହେବେ ।” “ଏହି ପୃଥା, ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ, ତୁମକୁ ସୂର୍ୟୋଦୟବେଳେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା ଓ ରଜସ୍ୱଳାବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ତୁମର ପୂଜା କରିବେ । ତାଙ୍କର ଗର୍ଭରେ ବିବାହ ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମିବେ, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଦେବତାମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ।” ଏପରି କଥାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ କହିଲେ, “ତଥାସ୍ତୁ, ମୁଁ ବିବାହ ପୂର୍ବରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଏକ ପୁତ୍ର ଦେବି, ଯିଏ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ ହେବ । ତାଙ୍କ ନାମ କର୍ଣ୍ଣ ହେବ, ସାରା ଜଗତ ଏହି ନାମରେ ଡାକିବ; ମୋ ଦୟାରେ, ବିଷ୍ଣୁ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ହେବ । ଏହି ସଂସାରରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ଅଲଭ୍ୟ ନ ହେବ; ତୁମ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ, ମୁଁ ଏଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ର ଦେବି ।” ଏହିପରି କହି, ହଜାର କିରଣ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ, ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ । ଅନ୍ଧକାର ନାଶକ ଭାସ୍କର ଦୃଶ୍ୟାନ୍ତର୍ଧାନ ପରେ, ସେ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ବୃଦ୍ଧଶ୍ରବାସଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ପୁରୁଷ, ମୋର ଅଂଶ ଭାବରେ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଦେବତାଙ୍କ ରକ୍ତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଦ୍ୱାପର ଶେଷରେ ତୁମେ ଏହାକୁ ପୃଥିବୀରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ ।” “ଯେବେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ପାଣ୍ଡୁ ପୃଥା ଓ ମାଦ୍ରୀଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଲାଗିବେ, ସେବେ ସେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବେ । ଅରଣ୍ୟରେ ବସିବା ସମୟରେ ଏକ ମୃଗ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବ; ଏହି ଦ୍ୱାରା, ବିରକ୍ତି ହୋଇ, ସେ ଶତଶୃଙ୍ଗକୁ ଯିବେ । ନିଜ ଵୀର୍ୟରୁ ପୁତ୍ର ନ ଚାହିଁ, ସେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀଙ୍କୁ କହିବେ; ତେବେ କୁନ୍ତୀ ଅନିଚ୍ଛା ସହିତ ପତିଙ୍କୁ କହିବେ, 'ମୁଁ କେବେ ମାନବ ଦ୍ୱାରା ପୁତ୍ର ଚାହେଁ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ କୃପାରେ ପୁତ୍ର ଚାହେଁ, ହେ ନରପତି ।'” “ଏହି ଅନୁରୋଧରେ, ଓ ଶକ୍ର, ତୁମେ ଏକ ପୁରୁଷ କୁନ୍ତୀକୁ ଦିଅ; ଏବଂ ମୋର ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କର, ଓ ଶଚୀପତି ।” ଏହିପରି ଶୁଣି, ଦେବେଶ୍ୱର ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ପୂର୍ବ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ, ଚବିଶି ଯୁଗର ଚକ୍ରରେ, ତୁମେ ଦଶରଥଙ୍କ ଘରେ ରଘୁବଂଶରେ ଅବତରି ରାବଣଙ୍କ ବିନାଶ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଆସିଥିଲ ।” “ରାମ ଭାବେ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସୀତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟରେ ଭ୍ରମଣ କରିଥିଲ; ମୋର ପୁତ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିଥିଲ । ବାଲି, ବାନରରାଜ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲ; ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଏବେ ମାନବ ପୁତ୍ର ଚାହେଁ ନାହିଁ ।” ଇନ୍ଦ୍ର ଅନ୍ୟ କାରଣ ଦେଇ ମାନବ ପୁତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରିଲେ ନାହିଁ; ତେବେ ହରି ଶୁନାସୀରଙ୍କୁ ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ କହିଲେ, “ମୁଁ ନିଜେ ମାନବ ଲୋକରେ ଅବତରିବି, ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ରଙ୍କ ବିନାଶ କରିବି ଓ ତୁମର ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବିଜୟ ଦେବି । ମୁଁ ଚାରିଅଟ ଚାଳକ ଭାବେ କୁରୁବଂଶର ବିନାଶ ଘଟାଇବି ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ର ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ତୁମର କଥା ନିଶ୍ଚୟ ପୂରଣ ହେଉ ।” ଏହିପରି କହି, ଦେବତା ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ପଠାଇ, ସେ ନିଜେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ ।