ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ତପସ୍ୟାରେ ଲଗ୍ନ ଥିବା ଲୋକମାନେ, ସମୟ ଆସିଲେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପାଥର ପଡିବା ଏକ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ହେବାକୁ ଗଣାଯାଏ। ଏହିପରେ ଏକ ଶୂନ୍ୟ ଅରଣ୍ୟରେ ବସିବାର ଆଶା ଦେଖାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ। ଏକ ଋଷିଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଏ—ତୁମେ ମୋକ୍ଷର ପଥରେ ଆଗକୁ ଚାଲିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ତୁମେ ପୁନଃପୁନ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିବା ବିଶେଷ ସ୍ଥିତିଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛ। ଏହି ସ୍ଥିତିଗୁଡ଼ିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ, ଏହା ସତ୍ୟ କଥା; ଆମ ନିଜ ତପସ୍ୟା ଓ ବିଭିନ୍ନ ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ତ୍ୟାଗ ସମ୍ଭବ। ତୁମେ ଉଚ୍ଚତମ ଅବସ୍ଥାକୁ, ମୋକ୍ଷ ପଥକୁ ଯାଉ—ଯେଉଁଠାରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଭକ୍ତି ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ତପ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇ। ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଦୟା ରହିଥାଏ, ଏହି ସଠିକ୍ ତପସ୍ୟା ଧର୍ମ; ଅନ୍ୟ ସବୁ କେବଳ ଅଭିନୟ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ଜାଣି, ଉଚ୍ଚତମ ଅବସ୍ଥା ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟମ କର; ଯେଉଁଠାରେ ତୀର୍ଥକ୍ରତମାନେ ଓ ଯୋଗୀମାନେ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି। ପ୍ରାଚୀନ ଦେବମାନେ, ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ, ଏବଂ ମହାନାଗମାନେ ଦିନ ରାତି ତାଙ୍କ ଚାହିଦା ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରୁଥିଲେ। ଯଦି ତୁମର ସଂସାର ଆଶା ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ତେବେ ତୁମ ପତ୍ନୀମାନେ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ପଥର ବାଧାଗୁଡ଼ିକୁ ତ୍ୟାଗ କର। କିପରି ତୁମେ ତୁମ ପିତା ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଗର୍ଭକୁ ସେବା କରିପାରିବ? କିପରି ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିଜ ମାଂସ ସଦୃଶ ମାଂସ ଖାଇପାରିବ? ଏହାପରେ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଓ ଶୁଭ ଏକ, ଆମେ ଏଠାରେ ଗର୍ଭ ଅବସ୍ଥାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ; ଆମକୁ ଦିକ୍ଷା ଦିଅ।" ପୁରୋହିତ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ତାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ: "କେବେ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" ଖାଦ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନରେ, ହାତ ଦେଇ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ ଜଳ ଚୁଲ ଓ କୀଟ ମୁକ୍ତ ହେବା ଦରକାର। ପ୍ରିୟ ଓ ଅପ୍ରିୟ ଉପରେ ସମଭାବରେ ଚରଣ କରିବା ଉଚିତ୍, କେବେ ଉପେକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏଭଳି ଭୋଜନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। "ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ରୁହ, ଏହିପରି ତୁମେ ମୋକ୍ଷ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବ।" ଏପରେ ପୁରୋହିତ ଏହି ନିୟମଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥାପନ କରି, ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ଏହାପରେ ଧିଷଣା ଦେବତାଙ୍କର ଲୋକକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଦାନବମାନେ କରିଥିବା ସବୁ କଥା ବର୍ଣ୍ଣନ କଲେ। ତାପରେ ଅସୁରମାନେ ନର୍ମଦା ନଦୀ ନିକଟରେ ବସିବାକୁ ଗଲେ; ପ୍ରହ୍ଲାଦ ବିତିତ ଅନ୍ୟ ଦାନବମାନେ ଏଠାରେ ଦେଖିଲେ। ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର ଖୁସି ହୋଇ ନମୁଚିଙ୍କୁ କହିଲେ: "ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ, ଯଜ୍ଞ ନାଶକ, ଧର୍ମ ହନନ କରୁଥିବା, ବେଦ ଉପହାସ କରୁଥିବା—" ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦାନବମାନେ: "ନିର୍ଦୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସ, ଭକ୍ଷକ, ଲୋଭୀ, ମୁଚି, ବାଣ, ଭିରୋଚନ, ମହିଷାକ୍ଷ, ବାଷ୍କଳ, ପ୍ରଚଣ୍ଡ, ଚଣ୍ଡକ, ରୋଚମାନ, ସୁଷେଣ—" ଇନ୍ଦ୍ର ଦେଖି, ଦୈତ୍ୟମାନେ ସହ କହିଲେ: "ଓ ଦୈତ୍ୟମାନେ, ତୁମେ ପ୍ରାଚୀନ ସମୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ଦେବତାମାନେ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ।" "କିପରି ଏବେ ତୁମେ ଏହି ବ୍ରତ ଆରମ୍ଭ କରିଛ—ଏହା ବେଦ ନାଶକ, ନଗ୍ନ, ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡା, ଜଳ ଘଡ଼ି ଧରିଛ?" "କିପରି ତୁମେ ମୟୂର ପଙ୍ଖା ଝଣ୍ଡା ଧରି ଏଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ?" ଦୈତ୍ୟମାନେ କହିଲେ: "ଆମେ ସମସ୍ତ ଦାନବ ଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରିଛୁ, ଋଷିମାନଙ୍କ ଧର୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ।" "ଆମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ଧର୍ମ ବୃଦ୍ଧି କରିବା କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛୁ। ଶକ୍ର, ତୁମେ ତିନି ଲୋକର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାସନ ଉପଭୋଗ କରି ଯାଉ।" ମଘବନ ଏହା ଶୁଣି, ଦେବଲୋକକୁ ପୁନଃ ଫେରିଗଲେ। ଏଭଳି, ଭୀଷ୍ମ, ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ପୁରୋହିତଙ୍କ ମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ। ନର୍ମଦା ନଦୀ ନିକଟରେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ; ଶୁକ୍ର ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଘଟିଥିବା ଘଟଣା ବିଷୟରେ ଜଣାଇଲେ। ତାପରେ, ତିନି ଲୋକକୁ ଦଳିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଦାନବମାନେ ପୁନଃ ଦୁଷ୍ଟ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ଏଠାରେ, ଭୀଷ୍ମ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ଅର୍ଜୁନ, ଶତ୍ରୁ ବିନାଶକ, କିପରି ତ୍ରିପୁରରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ? କର୍ଣ୍ଣ, ଯେଉଁଠାରେ ସୂତପୁତ୍ର ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ, କିପରି ବିବାହ ବିନା ଜନ୍ମ ନେଲେ?" "ଏହି ଦୁଇ ଜଣଙ୍କୁ ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା କିପରି ଆଶୀର୍ବାଦ ମିଳିଲା?" "ମୋତେ ଏହା ଜାଣିବାକୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଇଚ୍ଛା; ତୁମେ ଏହା କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।" ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: "ଏକ ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ମୁଁହ କାଟି ଦିଅଯାଇଥିଲାବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମା ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଆବେଶିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଲଲାଟରୁ ଘମ ଚୁଇଁ ଯାଇ, ତାହାକୁ ଭୂମିରେ ପକାଇ ଦେଲେ।" "ସେଠାରୁ କୁଣ୍ଡଳୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଧନୁଷ ଓ ମହାବାଣ ଧରି, ହଜାର ଅଭୂଷଣରେ ସଜିତ, 'ମୁଁ କଣ କରିବି?' ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।" "ତାପରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ: 'ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଚିତ୍ତ ଅତ୍ୟାଗ କର, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ।'" "ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ବାଣ ହାତରେ ଧରି, ଭୟଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିରେ, ମହେଶଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଗଲେ।" "ଏହି ଅତ୍ୟଧିକ ଭୟଙ୍କର ପୁରୁଷକୁ ଦେଖି, ତିନି-ନୟନୀ ମହେଶ ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ତେଜରେ ତାଳି ଭାଗି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।" "'ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ, ବଞ୍ଚାଅ, ବିଷ୍ଣୁ, ଶତ୍ରୁ ବିନାଶକ, ଏହି ପୁରୁଷରୁ! ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ, ଦୁଷ୍ଟ, ମ୍ଲେଚ୍ଛ ଆକୃତି, ଭୟଙ୍କର।'" "'ଓ ଜଗତ୍ ନାଥ, ଏହି କ୍ରୋଧରେ ସେ ମୋତେ ମାରିନାହିଁ, ଏହିପରି କିଛି କର।'" "ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ଵନି କରି, ସେ ପୁରୁଷକୁ ଭ୍ରମିତ କଲେ।" "ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ, ଯୋଗ ଶିରୋମଣି, ସବୁ ଦେଖିପାରିବା, କେଶବ ସେ ଡ଼ାହା ଆଖି ଥିବା ପୁରୁଷକୁ ଶାନ୍ତ କଲେ।" "ପୃଥିବୀରେ ନମି, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ମୋର ନାତି, ଓ ରୁଦ୍ର, କଣ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇବି?'" "ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ରୁଦ୍ର କହିଲେ: 'ମୋତେ ଭିକ୍ଷା ଦିଅ,' ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏକ ଖପର ଦେଖାଇଲେ, ଯାହା ଭୟଙ୍କର ତେଜରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ।" "ଖପର ହାତରେ ରୁଦ୍ରକୁ ଦେଖି, ବିଷ୍ଣୁ ଚିନ୍ତା କଲେ: 'ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୋର ଭିକ୍ଷା ନେବାକୁ ଅନ୍ୟ କିଏ ଯୋଗ୍ୟ?