ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ବିଭିନ୍ନ ଦାନବମାନେ ଉପଦେଶ ନେବା ପାଇଁ ଏକତ୍ର ହେଲେ । କିଏ ଯଦି ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ବଳି ଦେଇ ନାହିଁ, ତେବେ ବଳିର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କଣ? ଅନ୍ୟ କିଏ ଖାଇଲେ, ସେହି ମନୁଷ୍ୟର ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ପାଇଁ ହୁଏ । ଯଦି କିଏ ଯାତ୍ରୀଙ୍କୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେଇଥାଏ, ଯାତ୍ରୀମାନେ ଏହା ବହନ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଅନେକ ବଳି ଦ୍ୱାରା ଦିବ୍ୟତା ଲାଭ ହୁଏ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଭୋଗ ହୁଏ । ଯଦି ଶାମୀ ଦଳ ଖାଇଯାଏ, ତେବେ ପତ୍ର ଖାଇଥିବା ପଶୁ ଉତ୍ତମ; ଏହି ଉପଦେଶ ଲୋକମାନେ ବୁଝିବା ଉଚିତ ଏବଂ ଏଥିରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖିବା ଉଚିତ । ମୋର କଥା ଯଦି ତୁମ ମନରେ ସୁଖ ଦେଉ ନାହିଁ, ତେବେ ତାହାକୁ ଅନଦେଖ କର; ଯଥାର୍ଥ ନିଶ୍ଚୟ କଥାରେ ଦେବତାମାନେ କଦାପି ଆକାଶରୁ ପଡିନ୍ତି ନାହିଁ । ଯଥାର୍ଥ ବାକ୍ୟ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ତୁମ ପରି ଅନ୍ୟମାନେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ । ଦାନବମାନେ କହିଲେ: “ମୁଁମାନେ ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତିରେ ତୁମେଠାରେ ଶରଣ ନେଲୁ । ଯଦି ତୁମେ ଖୁସି ହେଉ, ମହାପ୍ରଭୁ, ଆଜି ଆମେ ତୁମ ଦୟା ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁ । ଆମେ ଆବଶ୍ୟକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଏବଂ ଦୀକ୍ଷା ଯୋଗ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଆଣିବା ।” “ତୁମ ଦୟାରେ ମୁକ୍ତି ଶୀଘ୍ର ଆମ ହାତେ ଆସୁ ।” ଏପରେ ସେ, ଦାନବମାନେ ଯେଉଁମାନେ ମୋହିତ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଏହି ଜଣେ ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ନିବେଶିତ, ମୋର ପ୍ରଧାନ ଗୁରୁ, ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଉତ୍ତମ; ମୋ ନିର୍ଦେଶରେ ସେ ତୁମମାନେ ଦୀକ୍ଷା ଦେବେ ।” “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋ କଥାରେ ଏମାନେ ମୋ ନିଜ ପୁତ୍ରମାନେ ଦୀକ୍ଷା ଦିଅ ।” ଦାନବମାନେ ମୋହ ଦୂର କରି, ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଅସମସ୍ତ ସଂସାର ରହିତ ଦୀକ୍ଷା ଦିଅ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ।” ଉଶନାସ୍ ଦାଇତ୍ୟମାନେ କହିଲେ: “ଏହି ନର୍ମଦା ପଥରେ ଚଳିବା ।” “ମିତ୍ରମାନେ, ତୁମେ ପୋଷାକ ଖୋଲ; ମୁଁ ଦୀକ୍ଷା କରିବି ।” ଭୀଷ୍ମ, ଭୃଗୁ ରୂପୀ ଜ୍ଞାନୀ ଦାନବମାନେ ଦୀକ୍ଷା କଲେ । ଆଂଗିରସ ତାଙ୍କୁ ଦିଗ୍ରେ ପୋଷାକ ଦେଲେ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୟୂର ପଖ ତୋରଣ ଏବଂ ଗୁଞ୍ଜା ମାଳା ଦିଆଗଲା । ଏହା ପରେ, ସେ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରୁ କେଶ ଉଖିଡ଼ିଲେ, ଯାହା ଧର୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାଧନ । ଧନର ଦେବତା, ଧନଦାତା, କେଶ ଉଖିଡ଼ି ଏବଂ ଏହି ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଫଳତା ଲାଭ କଲେ । ଏଭଳି କେଶ ଉଖିଡ଼ି ଅମୃତତ୍ୱ ଲାଭ ହୁଏ, ପୁରାତନ ଅର୍ହତ କହିଥିଲେ; ଏହି କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ମାନବ ଦିବ୍ୟତା ଲାଭ କରନ୍ତି । ଏହି କ୍ରିୟା ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥିବାରୁ କିଏ ଏହା କରିବେ ନାହିଁ? ଦେବତାମାନେ ମାନବ ଲୋକରେ ଥିବାବେଳେ ଏହି ଚାହିଦା ରଖନ୍ତି । ଭାରତ ଭୂମିରେ, ଶିଷ୍ୟ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, କେଶ ଉଖିଡ଼ି ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ । ଚବିଶ ତୀର୍ଥଙ୍କରମାନେ ଏଭଳି ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ, ଏବଂ ନାଗ ଦେବତା ଛାୟା ଦେଇ, ଧ୍ୟାନର ପଥ ଦେଖାଇଲେ । ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତି କରି, ଅର୍ହତ ଶ୍ବର୍ଗ ଲାଭ କଲେ, କିମ୍ବା ନିଶ୍ଚୟ ମୁକ୍ତି ହେବ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ କଣ? କେବେ ଆମେ ଏମିତି ଋଷି ହେବୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜସ୍ୱୀ, ଭାବରହିତ ହୋଇ ପଞ୍ଚ ଫର୍ମୁଲା ପାଠ କରିବୁ? ଏହିପରି, ତପସ୍ୟା କରୁଥିବାମାନେ, ମୃତ୍ୟୁ ଆସିଲେ, ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପଥର ଆଘାତ ଧର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ । କେବେ ଆମେ ଏକାକୀ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସିବୁ? ଶିଷ୍ୟମାନେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ କାନରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ । ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ମୁକ୍ତି ପଥରେ ଚାଲିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ତୁମେ ପୁନଃପୁନ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିବା ପଦ ଲାଭ କରିଛ । ଏହିପରି ପଦ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ, ଆମ ବାକ୍ୟ ସତ୍ୟ; ଆମ ତପସ୍ୟା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଦ୍ୱାରା । ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥିତିକୁ ଯାଅ, ମୁକ୍ତି ପଥରେ, ଯାହାକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଭକ୍ତି ଏବଂ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି । ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବ ପ୍ରତି ଦୟା ଅଛି—ସେହି ତପସ୍ୟାର ସତ୍ୟ ଧର୍ମ; ଅନ୍ୟ ସବୁ ମାୟା । ଏହି ଜ୍ଞାନ ଜାଣି, ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥିତି ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର, ଯାହା ତୀର୍ଥକ୍ରତମାନେ ଏବଂ ଯୋଗୀମାନେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି । ପୁରାତନ ଦେବତା, ଵିଦ୍ୟାଧର ଏବଂ ମହାନାଗମାନେ ଦିନ ରାତି ତାଙ୍କ ଚାହିଦା ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲେ । ଯଦି ତୁମର ସଂସାର ଚାହିଦା ନିଶ୍ଚୟ ଶେଷ ହୋଇଛି, ତେବେ ତୁମର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ସ୍ଵର୍ଗ ପଥର ବାଧା ଛାଡିଦିଅ । କିପରି ତୁମେ ସେଇ ଗର୍ଭକୁ ସେବା କରିବା, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମ ପିତା ଜନ୍ମ ନେଇଛି? କିପରି ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିଜ ମାଂସ ପରି ମାଂସ ଖାଇବେ? ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ: “ମୁଁମାନେ ଏଠାରେ ଗର୍ଭରେ ଅଛୁ, ମୁଁମାନେ ଦୀକ୍ଷା ଦିଅ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ।” ପ୍ରାୟୋଗିକ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ପୁଜାରୀ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: “କୌଣସି ଅନ୍ୟ ଦେବତାକୁ କଦାପି ନମସ୍କାର କରିବେ ନାହିଁ ।” ଖାଦ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନରେ, ହାତ ଗୋଟିରେ ଖାଇବା ଉଚିତ; ଏଠାରେ ଜଳ କେଶ ଓ କୀଟ ଶୂନ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ । ପ୍ରିୟ ଓ ଅପ୍ରିୟ ପାଇଁ ସମ ଆଚରଣ କରିବା, କେବେ ଉପକୂଳ ନୁହେଁ; ଏଭଳି ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ, ଏହିପରି ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ । ସମସ୍ତେ ଏକସାଥି ରୁହିବା, ଏଭଳି ମୁକ୍ତି ଲାଭ ହେବ; ଏଭଳି କହି ଏବଂ ନିୟମ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରି, ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ । ତାପରେ ଧିଷଣ, ରାଜା, ଦେବଲୋକକୁ ଗଲେ; ସେ ଦାନବମାନେ କରିଥିବା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଜଣାଇଲେ । ତାପରେ ଅସୁରମାନେ ନର୍ମଦା ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରହିବାକୁ ଗଲେ; ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଛାଡ଼ି ଦାନବମାନେ ଦେଖିଲେ । ତାପରେ ଦେବତାର ରାଜା ଖୁସି ହୋଇ, ନାମୁଚିକୁ କହିଲେ: “ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ, ବଳି ବିନାଶକ, ଧର୍ମ ହନନକାରୀ, ବେଦ ନିନ୍ଦକ—” “କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସ, ଭକ୍ଷକ, ଲୋଭୀ, ମୁଚି, ବାଣ, ଏବଂ ବିରୋଚନ—” “ମହିଷାକ୍ଷ, ବାଷ୍କଳ, ପ୍ରଚଣ୍ଡ, ଚଣ୍ଡକ, ରୋଚମାନ, ଏହି ଅତି କ୍ରୂର, ଏବଂ ସୁଷେଣ, ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।” ଏଭଳି ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ ଦାନବମାନେ ଦୀକ୍ଷା ନେଲେ, ନିୟମ ଶିକିଲେ, ଏବଂ ତପସ୍ୟା ଓ ମୁକ୍ତିର ପଥ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ ।