ଦାନବରାଜ! ଏହି ସଂସାରର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଚିତ୍ର ଦେଖ, ଯେଉଁଠାରେ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ପୁଣି ସେଇ ଗର୍ଭକୁ ସେବନ କରନ୍ତି। କିପରି ସେମାନେ ମିଳନ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ? ଏଠାରେ ମାଟି ଓ ଖାଇଁର ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ରତା ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ କେଉଁଠି ସତ୍ୟ ପବିତ୍ରତା ରହିଛି? ଦେଖ, ଏହି ସଂସାର କେତେ ବିଚିତ୍ର! ଏଠାରେ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳେ—ବିସର୍ଜନ ଓ ପିଶାବ ପରେ ଅଙ୍ଗରୁ ପିଇବାକୁ କୁହାଯାଏ। ରାଜନ, ଯେତେବେଳେ ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ମୁଁହ ଓ ପିଶାବ ଅଙ୍ଗ ପାଇଁ ପବିତ୍ରତା କାହିଁକି ହୁଏନାହିଁ? ଯେପରି ପବିତ୍ରତା ସେଠାରେ କରାଯାଏ, ସେହିପରି ଏଠାରେ ଏହି ବିଚିତ୍ର ପ୍ରଥା ଜାରି ରହିଛି; ଯେଉଁଠାରେ ଶୌଚ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳେ, ସେଠି ସେମାନେ ସେଇପରି କରନ୍ତି। ଏକଦା, ସୋମଦେବତା ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ତାରାଙ୍କୁ ନେଇଥିଲେ; ତାଙ୍କଠାରୁ ବୁଧ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ପରେ ବୃହସ୍ପତି ତାଙ୍କୁ ପୁଣି ନେଇଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜେ ଗୌତମ ଋଷିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ନେଇଥିଲେ; ଏହା ଧର୍ମର ଆଚରଣ ଦେଖ। ଏପରି ଅନେକ ପାପକର ଘଟଣା ସଂସାରରେ ଦେଖାଯାଏ; ଏଠି ଏପରି ଧର୍ମ ଥିଲେ, ତେବେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ୟ କ’ଣ? ତୁମ ମତ କ’ଣ? ହେ ଦାନବରାଜ! କହ, ପୁଣି କହ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସତ୍ୟ ଯେଉଁ ଗୁରୁବରଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିଛ, ତାହା ଆମକୁ ଶୁଣା। ଯେଉଁ ଦାନବମାନେ ନିଜ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ଜିଜ୍ଞାସା କରିଥିଲେ, ସଂସାର ରୂପୀ ସମୁଦ୍ରରୁ ଅଲଗା ହୋଇ, ସେମାନେ କହିଲେ: "ହେ ଗୁରୁ, ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଆସିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦୀକ୍ଷା ଦିଅ।" "ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଆମେ ଆଉ କେବେ ବିମୁଢ଼ତାରେ ପଡ଼ିବୁ ନାହିଁ; ଏହି ସଂସାର ଦୁଃଖ ଓ ଭ୍ରମ ଦେଉଛି, ତାହାରୁ ଆମେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିରକ୍ତ।" "ଏ ଗୁରୁ, ଆମ ଚୁଲି ଧରି ଆମକୁ ଏହି ଅନ୍ଧକୁପରୁ ଉଠାନ୍ତୁ; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କ ଶରଣ ନେବା ଉଚିତ?" "ଏ ଜ୍ଞାନୀ, ଶରଣଗତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କେଉଁ ଦେବତା ଉପଯୁକ୍ତ, ଆମକୁ କହ; ସ୍ମରଣ, ଉପବାସ, ଧ୍ୟାନ କିମ୍ବା ଏକାଗ୍ରତା ଦ୍ୱାରା କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ?" "ପୂଜା ଓ ଦାନ ଦେଇ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ ହୁଏ; ଆମେ ପରିବାରକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛୁ, ପୁଣି ତାହା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବୁ ନାହିଁ।" ଏହିପରି ଦାନବନେତାମାନେ ଗୁପ୍ତ ରୂପରେ ଥିବା ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ; ସେ ଭାବିଲେ—"ଏହି ପାପୀ ନରକବାସୀମାନେ ପାଇଁ ମୁଁ କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି? ସେମାନେ ବେଦ ମାର୍ଗରୁ ବାହାରେ, ତିନି ଲୋକରେ ଉପହାସର ପାତ୍ର।" ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା କେଶବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ; ଜନାର୍ଦନ ତାଙ୍କ ମନୋଭାବ ଜାଣି, ମୋହମାୟାର ଏକ ଭୟଙ୍କର ଭ୍ରମ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଏହି ମୋହ ତାଙ୍କୁ ଦେଇ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋହ ଦାନବମାନେକୁ ଭ୍ରାନ୍ତ କରିଦେବ।" "ତୁମେ ଓ ସମସ୍ତେ ବେଦ ମାର୍ଗରୁ ବାହାରେ ପଡ଼ିବ।" ଏପରି ଆଜ୍ଞା ଦେଇ, ପ୍ରଭୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଏହି ମୋହମାୟାର ପ୍ରଭାବରେ, ତପସ୍ଵୀ ଅସୁରମାନେ ଭ୍ରମ ଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ; ବୃହସ୍ପତି ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ: "ତୁମର ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି; ଏହି ଯୋଗୀ ନଗ୍ନ, ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡା, ଓ ମୟୂରପିଛ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।" ଗୁରୁ କଥା କହିବା ପରେ, ମୋହ ରୂପୀ ମାୟା କହିଲେ: "ହେ ଦାନବନେତାମାନେ, ତୁମେ ତପସ୍ଵୀ ଅଛ, କଥା କହ।" "ତୁମେ ତପସ୍ୟାର ଫଳ ସଂସାର ପାଇଁ ଚାହୁଁଛ କି, କିମ୍ବା କିଛି ଅତିତର ଲକ୍ଷ୍ୟରେ?" ଦାନବମାନେ କହିଲେ: "ଆମର ତପସ୍ୟା ପରଲୋକ ଧର୍ମ ପାଇଁ।" "ଆମେ ଏହା ଆରମ୍ଭ କରିଛୁ; ଏଠି ଆଉ କ’ଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅଛି?" ନଗ୍ନ ତପସ୍ଵୀ କହିଲେ: "ମୋ କଥା ଶୁଣ, ଯଦି ମୋକ୍ଷ ଚାହୁଁଛ।" "ଏହା ସମସ୍ତ ଅର୍ହତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ; ମୋକ୍ଷ ଦ୍ୱାର ଖୋଲା; ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ ମିଳେ, ଏଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ।" "ଏଠାରେ ରୁହି, ଏହିପରି ଅନେକ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି ହେବ, ଯେଉଁଠାରେ ମୋକ୍ଷର ଦର୍ଶନ ନାହିଁ।" ଏହିପରି ଭ୍ରମ ମାୟାରେ, ସେଇ ଦାନବମାନେ ବେଦ ମାର୍ଗରୁ ବାହାରେ ପଡ଼ିଲେ; ଧର୍ମ ପାଇଁ ଏହା ଅଧର୍ମ, ସତ୍ୟ ପାଇଁ ଏହା ଅସତ୍ୟ। ଏହା ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ଏହା ମୋକ୍ଷ ଦେଉନାହିଁ; ଏହିକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସତ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ପ୍ରକୃତ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହିକୁ କର୍ତବ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ପ୍ରକୃତ କର୍ତବ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହା କୌଣସି ନିର୍ଣ୍ଣୟ ନୁହେଁ। ଏକ ଚିତ୍ରଧାରୀ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ନୀତି, ଅନେକ ବସ୍ତ୍ରଧାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ନୀତି। ଏଭଳି ଭ୍ରମ ମାୟାରେ, ସେମାନେ ବିପରୀତ ଧର୍ମ ଉପଦେଶ ଦେଲେ; ଏହିଠାରୁ, ରାଜନ, ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ନିଜ ଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଏହି ଭ୍ରମ ମାୟାରେ, ସେମାନେ ମୋ ନୀତିକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ; ଯେଉଁମାନେ ଏହି ନୀତି ଅନୁସରିଲେ, ସେମାନେ ତାହା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ। ବେଦ ତ୍ରୟୀର ମାର୍ଗ ତ୍ୟାଗ କରି, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋହ ଦ୍ୱାରା ମୋର ଇଚ୍ଛାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଜାଗୃତ ହେଲେ। ସେମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଏବଂ ଆଉ ଅନେକ, ନିଜ ମତରେ ଦୃଢ଼ ଥିଲେ, ସଭାରେ "ଅର୍ହତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର" ବୋଲି କହିଲେ। କିଛି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ, ଦାନବମାନେ ବେଦ ତ୍ରୟୀକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ପୁଣି, ଲାଲ ଓଡ଼ଣା ପିନ୍ଧିଥିବା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ପୁରୁଷ, ଯାହାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ବିଜୟୀ, ତାଙ୍କୁ ମୋହରେ ଭ୍ରମିତ କଲେ। ସେ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ନିକଟକୁ ଯାଇ ମଧୁର କଥା କହିଲେ: "ଯଦି ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ ଚାହୁଁଛ—" "ତେବେ ପଶୁବଳି ଭଳି ପାପ କର୍ମ ଛାଡ଼; ଏହା ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନରେ ଗଠିତ, ଅବଶିଷ୍ଟ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କର।" "ମୋ କଥା ଭଲରେ ଶୁଣ, ଏହି ସଂସାର ନିରାଧାର, ଭ୍ରମିତ ଜ୍ଞାନରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏନାହିଁ।" "କାମ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୋଷରେ ଅତି ଦୂଷିତ ହୋଇ, ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁ ଦୁଃଖରେ ଭ୍ରମଣ କରେ; ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା।" ଏପରି ଧର୍ମ କଥା କହିବା ସହ, ସେମାନେ ସେଠାରୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ; କେହି ବେଦଙ୍କୁ, କେହି ଦେବତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କଲେ, ରାଜନ।