ଦାନବ ମହାସଭାରେ କାବ୍ୟ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କୁ ଆଉ କୌଣସି ଦାନବ ଦରକାର ନାହିଁ, ସେ ଯେମିତି ଆସିଥିଲେ, ସେମିତି ଚାଲିଯିବାକୁ ଦେଉ। ଏହା ଦେଖି କ୍ରୋଧିତ କାବ୍ୟ ଦାନବ ନାୟକମାନେଠାରେ ଶାପ ଦେଲେ—“ତମେ ଯେମିତି ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିଛ, ସେମିତି ମୁଁ ତମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ କଷ୍ଟ, ଅଭାଗ୍ୟ ଓ ଜୀବନହୀନ ଦୁଃଖରେ ଦେଖିବି। ତମେ ସମସ୍ତେ ଶୀଘ୍ର ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିବେ।” ଏହିପରେ କାବ୍ୟ ଚାହିଁ ଅପସ୍ତାନ କରି ତପୋବନକୁ ଚାଲିଗଲେ। କାବ୍ୟ ଚାଲିଗଲା ପରେ, ବୃହସ୍ପତି ଶୁକ୍ରଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ରହି କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ମନୁଷ୍ୟର ମହାରାଜ, ସମସ୍ତ ଦାନବ ଏକତ୍ରିତ ହେଇ ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ଏହି ଅମୂଲ୍ୟ ଜଗତରେ, ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ଆମେ କିପରି ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବୁ? ଆମେ ଜ୍ଞାନ ଦିଅନ୍ତୁ।” ତାହାପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଗୁରୁ, କାବ୍ୟଙ୍କ ରୂପ ଧରି, କହିଲେ—“ତମେ ଯେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରିଛ, ଏହି ମୋର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଥିଲା। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଶୁଧ୍ଧ ଓ ଅବଧାନ ହେଇ ଏକଠା ରହ, ମୁଁ ଦାଇତ୍ୟମାନେଠାରେ ମୁକ୍ତିଦାୟକ ଜ୍ଞାନ କହିବି।” “ଏହି ବେଦ ଜ୍ଞାନ—ଋଗ୍, ଯଜୁସ୍, ସାମନ୍—ଏହି ବୈଶ୍ଵାନରଙ୍କ କୃପାରେ ଏହା ଏଠାରେ ଜୀବମାନେଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁ ଯଜ୍ଞ, ପିତୃୟଜ୍ଞ, ଲୋକପ୍ରାପ୍ତି ନିମିତ୍ତରେ କରାଯାଏ, ଏହି ବୈଷ୍ଣବ ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନିୟମ ମଧ୍ୟ ସମାନ। ରୁଦ୍ର, ଯିଏ ଅର୍ଦ୍ଧପୁରୁଷ ଓ ଅର୍ଦ୍ଧନାରୀ, ଅଧର୍ମ, ହିଂସା ଓ କ୍ଷତିକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ଅଟୁ, ସେ କିପରି ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବ? ଭୂତମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା, ଅନେକ ହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସେ ନ ଶ୍ୱର୍ଗ ନ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାଏ; ଜଗତ ମଧ୍ୟ କଷ୍ଟ ଭୋଗେ। ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ହିଂସାରେ ଲିପ୍ତ, ସେ କିପରି ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବ? ବ୍ରହ୍ମା ରଜଗୁଣରେ ନିମଗ୍ନ, ନିଜ ସୃଷ୍ଟିକୁ ପୋଷଣ କରେ। ଦେବ, ଋଷି ଓ ବେଦମାର୍ଗର ଅନୁସାରୀମାନେ ଅଧିକ ହିଂସାପ୍ରବୃତ୍ତି, ନିତ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ, ମାଂସ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ଦେବମାନେ ମଦ୍ୟ ପିଉନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମାଂସ ଭୋଜନ କରନ୍ତି—ଏପରି ଧର୍ମରେ କିଏ ଶ୍ୱର୍ଗ ପାଇଥାଏ? କିପରି ମୁକ୍ତି ଲାଭ ହେବ? ଯେଉଁ ଯଜ୍ଞ, ପିତୃୟଜ୍ଞ ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନ ନିୟମାନେ ଅଛି, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଯେଉଁ ଉପଦେଶ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ, ତାହାରେ କି ମୁକ୍ତି ଅଛି? ଯଦି ବଳି କରି ରକ୍ତ ଭୋଗ କରି ଶ୍ୱର୍ଗ ପାଇଯାଏ, ତେବେ ନରକ କିପରି ପାଇଯାଏ? ଏଠି ଅନ୍ୟମାନେ ଖାଇବା ଦ୍ୱାରା ଯଦି କିଏ ତୃପ୍ତି ହୁଏ, ତେବେ ଅନୁପସ୍ଥିତ ପିତୃଙ୍କୁ ପିତୃୟଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ, ନିଜେ ଖାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଆକାଶରେ ଯାତ୍ରା କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମାଂସ ଭୋଗ କରି କ୍ଷୀଣ ହୋଇଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନ ଶ୍ୱର୍ଗ ନ ମୁକ୍ତି। ଜନ୍ମିତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଜୀବନ ପ୍ରିୟ; ଜ୍ଞାନୀ କିପରି ନିଜ ମାଂସ ସମାନ ମାଂସ ଭୋଜନ କରିପାରିବ? ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିତ ପ୍ରାଣୀମାନେ କିପରି ଗର୍ଭକୁ ଫେରି ସେବା କରନ୍ତି? ଦାନବପତି, ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ୱର୍ଗ ପାଇଯାଏ କି? କାଦା ଓ ଖାଇରେ ଶୁଧ୍ଧି ଯାଏ, ସେଠି କି ସତ୍ୟ ଶୁଧ୍ଧି ଅଛି? ଦାନବ, ଦେଖ, ଏହି ଜଗତ କିପରି ବିପରୀତ—ଯେଉଁଠି ଶୁଧ୍ଧି ନିୟମ ଅଛି, ମଳ ଓ ମୂତ୍ର ପରେ ଅଙ୍ଗରୁ ମୂତ୍ର ପିଇବା ଦ୍ୱାରା। ରାଜା, ଖାଇବା ପରେ ମୁଁ ଓ ମୂତ୍ରାଙ୍ଗର ଶୁଧ୍ଧି କାହିଁକି ନାହିଁ? ଯେଉଁଠି ଶୁଧ୍ଧି କରାଯାଏ, ସେଠି ଏହି ବିପରୀତ ପ୍ରଥା ଅଛି; ଯେଉଁଠି ପରିଷ୍କାର କରାଯାଏ, ସେଠି ସେହିପରି କରନ୍ତି। ଏକଥା ଦିନ ଶୋମା ତାରା, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଜନାନୀ, ନେଇଗଲେ; ତାଙ୍କୁ ବୁଧ ଜନ୍ମିଲେ, ଗୁରୁ ତାରାକୁ ଫେରାଇ ନେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜେ ଗୌତମ ଋଷିଙ୍କ ଜନାନୀ ଅହଲ୍ୟାକୁ ନେଇଥିଲେ; ଦେଖ, ଧର୍ମ କିପରି ଚାଲିଛି। ଏପରି ଅନେକ ପାପ ଦୃଶ୍ୟ ଜଗତରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ; ଏପରି ଧର୍ମରେ, ତୁମେ କିପରି ପରମ ସତ୍ୟ ମନେ କରୁଛ? ଦାନବପତି, ଆଉ କହ, ଆଉ କହ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି; ଗୁରୁଙ୍କ ପରମ ସତ୍ୟ ଶୁଣିଲେ। ଏହି ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ଜିଜ୍ଞାସୁ ହୋଇ, ସଂସାର ମହାସାଗରରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ, ଦାନବମାନେ କହିଲେ—“ଗୁରୁ, ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିରେ ଆସିଛନ୍ତି, ସେମାନେଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତୁ।” “ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଆମେ ଆଉ କେବେ ମୋହରେ ପଡ଼ିବୁ ନାହିଁ; ଏହି ଦୁଃଖ ଓ ଭ୍ରମ ଦେଇଥିବା ସଂସାରରୁ ଆମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିରକ୍ତ।” “ଗୁରୁ, ଆମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଚୁଲ ଧରି ତଳରୁ ଉଠାନ୍ତୁ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଠିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କେଉଁ ଦେବତାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବୁ?” “ପ୍ରଭୁ, ଆଶ୍ରୟ ନିୟାତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଦେବତା କହନ୍ତୁ; ସ୍ମରଣ, ଉପବାସ, ଧ୍ୟାନ, ଧାରଣା ଦ୍ୱାରା।” “ପୂଜା ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ହୁଏ; ଆମେ ପରିବାରରୁ ବିରକ୍ତ, ଆଉ ଚେଷ୍ଟା କରିବୁ ନାହିଁ।” ଗୁରୁ ରୂପରେ ଗୁପ୍ତ ଥିବା ବୃହସ୍ପତି, ଦାନବ ନାୟକମାନେଠାରେ ଏହିପରି ପ୍ରସ୍ନ ଶୁଣି, ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ—“ଏହି ପାପୀ, ନରକରେ ବସିଥିବା, ବେଦମାର୍ଗରୁ ବାହାରେ, ତିନି ଲୋକରେ ଉପହାସ୍ୟ, ମୁଁ କିପରି ବ୍ୟବହାର କରିବି?” ଏପରି କହି, ବୃହସ୍ପତି କେଶବଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କଲେ; ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତା ଜାଣି, ମୋହ ମାୟା ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେ ଏହାକୁ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଦେଇ କହିଲେ—“ଏହି ସମସ୍ତ ମୋହ ମାୟା ଦାଇତ୍ୟମାନେଠାରେ ଭ୍ରମ ଜନ୍ମାଇବ। ତୁମେ ସହିତ ସମସ୍ତେ ବେଦମାର୍ଗରୁ ବାହାରିଯିବେ।” ଏହିପରେ ପ୍ରଭୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ତପସ୍ୱୀ ଦାନବମାନେ ଏହି ମୋହ ମାୟାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ; ବୃହସ୍ପତି ତାଙ୍କଠାରେ ଆସି କହିଲେ—“ତୁମେ ମୋତେ ଯେପରି ଭକ୍ତି କରିଛ, ତାହାରୁ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ଏହି ଯୋଗୀ ନିର୍ବସ୍ତ୍ର, ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡିଆ, ନାଚିଆ ପାଗ ଲାଗିଛି।