ଭାରଗବ ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟ ଏକ ଶତବର୍ଷ ଧରି ତାଙ୍କର ମାୟା ଶକ୍ତି ଓ ନିଷ୍ଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ଦେବୀଙ୍କ ସହିତ ବାସ କରିଥିଲେ । ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାକାର କରି ଫେରିଆସିବାକୁ ଜାଣି, ଦିତିର ପୁଅମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ, ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ । କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷକ ମାୟାରେ ଲୁଚିଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ । ସେମାନେ ଚିହ୍ନି ପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ କହିଲେ, “ଆଜି ଆମ ଶିକ୍ଷକ ଆସିନାହାନ୍ତି ।” ଏପରେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ଅସନକୁ ଫେରିଗଲେ । ଏହାପରେ ଦେବମାନେ ଆଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ । ଦେବମାନେ କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦାନବମାନଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କର ସେନାକୁ ତୁମ ଇଚ୍ଛାରେ ଅନୁଗତ କର, ଏହି କାମ ତୁରନ୍ତ କର ।” ଧିଷଣା ଦେବମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏଭଳି କରିବି ।” ତାଙ୍କୁ ଯାଇ ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ଦାନବମାନଙ୍କ ନାୟକ, ତାଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଥିଲେ । ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରୂପ ଧରି ତାଙ୍କଠାରେ ରହିଲେ ଏବଂ ପୂଜାରୀର କାମ କରିଲେ; ଏକ ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଶନା ରହିଲେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫେରିଲେ । ସଭାରେ, ଦାନୁପୁତ୍ରମାନେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ଏଠାରେ ଉଶନା ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ କିଏ, ଏଠାରେ କାହିଁକି ଆସିଛନ୍ତି?” ବଡ ଜିଜ୍ଞାସା ଜନ୍ମ ନେଲା, ଏବଂ ଦୃଢ଼ ସଂଘର୍ଷ ଆସିବାକୁ ଥିଲା । “ଏହି ଦ୍ୱାରରେ ଉଭୟ ଦେଖିବାକୁ ଲୋକ କଣ କହିବେ?” “ଏହି ଗୁରୁ ସଭାରେ ବସିଛନ୍ତି—ସେ ଆମକୁ କଣ କହିବେ?” ଦାନବମାନେ ଏଭଳି ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ, ମୁନି ଆସିଲେ । ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ନିଜ ରୂପରେ ବସିଥିବା ଦେଖି, ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ, “ତୁମେ ଏଠାରେ କାହିଁକି ଆସିଛ?” “ତୁମେ ମୋ ଶିଷ୍ୟମାନେକୁ ଭ୍ରମିତ କରୁଛ; ଏହି କାମ ଦେବମାନଙ୍କ ଗୁରୁ ପାଇଁ ଯଥାୟ । ନିଶ୍ଚୟ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ପାରିନାହାନ୍ତି, ତୁମେ ମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ କରିଛ ।” “ଏହି ଭାରତୀୟ, ଅନ୍ୟର ଶିଷ୍ୟମାନେକୁ ଅସ୍ଥିର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ତୁମେ ତୁମ ଦେବମାନଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଅ; ସେଠାରେ ରୁହିବାରେ ଧର୍ମ ଲାଭ କରିବେ ।” “ପୂର୍ବରୁ, ମୋ ଶିଷ୍ୟ କଚା ଦାନବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେଇଥିଲେ । ସେ ଜ୍ଞାନ ଚାହିଁଥିଲେ, ତୁମ ପୁଅ, ଭାରତୀୟ; ତୁମେ ଏଠାରେ ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।” ବୃହସ୍ପତି ଏହି କଥା ଶୁଣି ହସି କହିଲେ, “ପୃଥିବୀରେ ଚୋରମାନେ ଅନ୍ୟର ସମ୍ପତ୍ତି ଚୋରି କରନ୍ତି ।” “ଏହିପରି ଅନ୍ୟମାନେ ରୂପ ଓ ଦେହ ଚୋରି କରନ୍ତି । ଇନ୍ଦ୍ର ଭୃତ୍ରକୁ ହତ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ଲାଗିଥିଲା ।” “ତୁମର ଲୋକାୟତ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେ (ପାପ) ଲୁଚି ରହିଥିଲା । ମୁଁ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିପାରିଛି, ଆଙ୍ଗିରସଙ୍କ ପୁଅ, ବୃହସ୍ପତି, ଦେବମାନଙ୍କ ଶିକ୍ଷକ ।” “ସେ ମୋ ରୂପ ଧରି ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି—ଦାନବମାନେ, ଦେଖ—ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚାଳରେ ତୁମକୁ ଭ୍ରମିତ କରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି ।” “ଏହିପରି, ତାଙ୍କୁ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବାନ୍ଧି ଲବଣ ମହାସାଗରରେ ଫେଙ୍ଗି ଦିଅ ।” ପୁନି ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କ ପୂଜାରୀଙ୍କୁ କହିଲେ: “ନିଶ୍ଚୟ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଭ୍ରମିତ ହେଇଛ, ଏବଂ ଦାନବମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ନଶ୍ଟ ହେବେ । ଦାନବମାନଙ୍କ ନାୟକ, ଏଠାରେ ମୁଁ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମିତ ହୋଇଛି ।” “ତୁମେ କାହିଁକି ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରି ଅନ୍ୟକୁ ପୂଜାରୀ କରିଛ? ଏହି ଆଙ୍ଗିରସଙ୍କ ପୁଅ, ବୃହସ୍ପତି, ଦେବମାନଙ୍କ ଶିକ୍ଷକ ।” “ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଛ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଦେବମାନଙ୍କର ଉପକାର ପାଇଁ । ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ଏହି ଶତ୍ରୁ ଦଳକୁ ଜୟ ଦେଇଥିବାକୁ ତ୍ୟାଗ କର ।” “ଅନୁଶାସନର ଭୟରେ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଏଭଳି ଯାଇଥିଲି; ମୁଁ ଜଳର ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବାବେଳେ ମହାଦେବ ଶମ୍ଭୁ ମୋତେ ପାନ କରିଥିଲେ ।” “ମୁଁ ତାଙ୍କର ପେଟରେ ଏକ ଶତବର୍ଷ ରହିଥିଲି; ପରେ, ଶୁକ୍ର ରୂପରେ ତାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ବାହାର ହୋଇଥିଲି ।” “ବରଦାତା ଦେବ ମୋତେ କହିଲେ: ‘ତୁମେ ଶୁକ୍ର ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଯେଉଁ ବର ଚାହିଁଛ, ଚୟନ କର; ମୁଁ ଖୁସି ହୋଇଛି; ଏହି ବୋଧ, ଦେବମାନଙ୍କ ଦେବ, ଧନୁଧର, ତୁମକୁ ବର ଦେଇଛନ୍ତି ।’” “ମନରେ ଯେଉଁ ଇଛା ଉପଜେ, ହୃଦୟରେ ଯେଉଁ ବର ଅଛି—ଏସବୁ ମୋତେ ଦେବାକୁ ଦୟା କର, ହେ ଶଂକର ।” “‘ଏହିପରି ହେଉ,’ ଦେବ କହି, ମୋତେ ତୁମ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ; ଏହି ମଧ୍ୟରେ ବୃହସ୍ପତି ଏଠାରେ ତୁମ ପୂଜାରୀ ହୋଇଗଲେ ।” “ମୁଁ ଏହା ଦେଖିଛି, ଦାନବମାନଙ୍କ ନାୟକ, ଏବଂ ସତ୍ୟ କଥା କହିଛି—ଶୁଣ; ଏହାପରେ ବୃହସ୍ପତି ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ କହିଲେ ।” “ମୁଁ ଏହି ସତ୍ତ୍ୱକୁ ଚିହ୍ନିନାହିଁ—ଦେବ, ଦାନବ, କିମ୍ବା ମଣିଷ—ଯେଉଁ ମୋ ରୂପ ଧରି ତୁମକୁ ଭ୍ରମିତ କରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ରାଜା ।” ତାପରେ ଦାନବମାନେ କହିଲେ, “ଭଲ କହିଛ, ଭଲ କହିଛ! ପୂର୍ବତନ ପୂଜାରୀକୁ ତ୍ୟାଗ କର, ସେ ଯେଉଁ ହେଉନା ।” “ଆମ ପାଇଁ ଆଉ ତାଙ୍କର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ସେ ଆସିଥିବାପରି ଚାଲିଯାଉ ।” ଏହି କଥାରେ କାବ୍ୟ ଦାନବମାନଙ୍କୁ କ୍ରୋଧରେ ଶାପ ଦେଲେ । “ଯେପରି ତୁମେ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିଛ, ସେପରି ମୁଁ ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଓ ଜୀବନ ହୀନ ଦେଖିବି, ଦୀର୍ଘକାଳ ଦୁଃଖରେ ରୁହିବା ଦେଖିବି ।” “ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଶୀଘ୍ର ଭୟଙ୍କର ବିପଦରେ ପଡ଼ିବା ।” ଏହିପରି କହି, କାବ୍ୟ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ତପୋବନକୁ ଚାଲିଗଲେ । ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟ ଚାଲିଯିବାପରେ, ବୃହସ୍ପତି ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ କିଛି ସମୟ ଦାନବମାନେକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଲେ । ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ନାୟକ, ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ଏକସାଥି ହୋଇ ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ । “ଏହି ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଗତରେ, ଏମିତି ଜ୍ଞାନ ଦିଅ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମ ଦୟାରେ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବି ।” ଦେବମାନଙ୍କ ଗୁରୁ, କାବ୍ୟର ରୂପ ଧରି, କହିଲେ: “ତୁମେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କହିଛ, ସେ ଏକ ସମୟରେ ମୋ ମନରେ ଥିଲା ।” “ଏକ କ୍ଷଣ ଏକସାଥି ରୁହ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଏକାଗ୍ର ହେଉ; ମୁଁ ଦାୟତ୍ୟମାନେ, ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା ଜ୍ଞାନ କୁ ବ୍ୟଖ୍ୟା କରିବି ।” “ଏହି ହେଉଛି ବେଦ ଉଦ୍ଘୋଷଣ, ଋକ୍, ଯଜୁସ୍, ସାମନ୍ ନାମରେ ପରିଚିତ; ବୈଶ୍ୱାନର ଦୟାରେ, ଏହା ଏଠି ଜୀବମାନେକୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ ।