ଏକ ସମୟର କଥା, ପ୍ରଭୁ ଶିବ ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ: “ମୁଁ ଏକଥର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗଲିଥିଲି, ସେଠାରେ ମୁଁ ଆଗରୁ ଡ୍ୱାଦଶୀର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲି।” ନାରଦ ନମ୍ର ଭାବରେ ପ୍ରଭୁ ଶିବଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: “ହେ ମହାଦେବ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମହାଡ୍ୱାଦଶୀ କ’ଣ? ଏହାର ପାଳନ କରିଲେ କ’ଣ ଫଳ ମିଳେ? ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।” ଶିବ ଉତ୍ତର ଦେଇ କହିଲେ: “ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ଏହା ପ୍ରମୁଖ ଋଷିମାନେ ଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଯୋଗ ସହିତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ଜୟ, ବିଜୟ ଓ ଜୟନ୍ତୀ ନକ୍ଷତ୍ର ଦିନରେ ବ୍ରତ ପାଳନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ୱ ହୋଇଯାଏ। ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀରେ ପୁନର୍ବସୁ ନକ୍ଷତ୍ର ଥିଲେ, ସେ ଦିନଟି ଜୟା ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ଦିନ ପ୍ରପ୍ତିରେ ଉପବାସ କଲେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ପାପ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏହି ଭଳି ଡ୍ୱାଦଶୀରେ ଶ୍ରବଣ ନକ୍ଷତ୍ର ଯୋଗ ହେଲେ, ସେ ଦିନଟି ବିଜୟା ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ—ଏହି ଦିନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦାନ କିମ୍ବା ଭୋଜନ ଦେଲେ ଏହାର ଫଳ ହଜାର ଗୁଣା ହୁଏ। ଏଭଳି ଡ୍ୱାଦଶୀରେ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଯୋଗ ହେଲେ, ସେ ଦିନଟି ଜୟନ୍ତୀ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ—ଏହି ଦିନରେ ଉପବାସ କଲେ ସାତ ଜନ୍ମର ପାପ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏହି ଦିନରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୁଏ। ଡ୍ୱାଦଶୀରେ ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଯୋଗ ହେଲେ, ଏହି ଦିନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ଓ ପାପ ନଶ୍ୱ କରିଥାଏ। ଏହି ଦିନ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ତିଳ ଦାନ କିମ୍ବା ଉପବାସ କଲେ, ଦୁଇଟି ଫଳ ସମାନ। ଏହି ଦିନ ହରି ଚିରଉତ୍ସୁକ୍ତ ହୁଏ, ତାଙ୍କର ଦର୍ଶନ ମିଳେ, ଏହି ଦିନ ଫଳ ଅନନ୍ତ। ସାଗର, କକୁତ୍ସ୍ଥ, ନହୁଷ ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କରିଥିଲେ। ଏହି ଦିନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ସମସ୍ତ ଭୂଲି ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଶରୀର, ମନ, କିମ୍ବା ଭାଷା ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା ପାପ ମଧ୍ୟ ସାତ ଜନ୍ମରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏକ ଦିନ ଉପବାସ କଲେ ଏକାଦଶୀର ହଜାର ଗୁଣା ଫଳ ମିଳେ। ଏହି ଦିନ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଜପ, ହୋମ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଦେବପୂଜା କଲେ ଅବିନାଶୀ ଫଳ ମିଳେ। ତେଣୁ ଫଳ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକମାନେ ଏହି ବ୍ରତକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ବ୍ରତର ପାଳନ ବିଷୟରେ ଏକ ଅନ୍ୟ କଥା ଅଛି। ଏକଥର ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ପଞ୍ଚମ ଅଶ୍ୱମେଧ ସ୍ନାନ ପରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଉପବାସ, ରାତି ଉପବାସ କିମ୍ବା ଏକବାର ଖାଇବା—ଏହାର କ’ଣ ଫଳ?” କୃଷ୍ଣ କହିଲେ: “ଯେବେ ଶୀତ ଋତୁର ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସ ଆସେ, ତେବେ ତ୍ୱାଦଶୀ ଉପବାସ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ, ଶୁଧ୍ଧ ମନ ଓ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ସହିତ, ଦଶମୀରେ କେବଳ ଏକବାର ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଦଶମୀ ଦିନରେ ସଂୟମ ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ, ରାତିରେ ଭୋଜନ କରିବା ଅର୍ଥ ହେଉଛି—ତାରା ଦୃଶ୍ୟ ହେବା ସମୟରେ ଗୃହସ୍ଥମାନେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ତପସ୍ବୀମାନେ ଏହି ସମୟରେ ଭୋଜନ କରିବା ନିଷିଦ୍ଧ, ସେମାନେ ପ୍ରଭାତେ ବ୍ରତ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ। ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ଓଉଁ ଭଲ, ପୋଖରି ମଧ୍ୟମ, ଝିଲିଁ ଉତ୍ତମ, ନଦୀରେ ସ୍ନାନ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ। ଏଠି ଜନ୍ତୁମାନେ ଏକଠା ହୋଇଥିବା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ପାପ ଓ ପୁଣ୍ୟ ସମାନ ହୋଇଯାଏ। ଘରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ନାନ କରିବା ଉତ୍ତମ, କିନ୍ତୁ ଜଳ ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଆବଶ୍ୟକ। ତେଣୁ ଘରେ, ଅଶ୍ୱ, ରଥ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚରଣ ଦ୍ୱାରା ପାଉଁ ହୋଇଥିବା ଭୂମିରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସମୟରେ, “ମୋର ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କର, ମୁଁ କ୍ରୋଧ ଓ ଲୋଭ ଛାଡ଼ି ଏକାଗ୍ର ମନ ଓ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ସହିତ ବ୍ରତ କରୁଛି”—ଏପରି ଭାବରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ। ମିଥ୍ୟା କଥା କହିଥିବା, ଠକେଇବା, ମିଥ୍ୟାରେ ଲିପ୍ତ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଉପେକ୍ଷା କରିଥିବା ଲୋକମାନେକୁ ଦୂରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ଅପରାଧୀ, ଅପରିଚୟ ରହିଥିବା, ଅନ୍ୟର ସମ୍ପତି ଚୋରି କରିଥିବା, ଅନ୍ୟର ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଲାଗିଥିବା ଲୋକମାନେକୁ ଦୂରେ ରଖିବା ଉଚିତ। କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ପରେ ଏଠି ଭୋଜନ ଦେବା ଓ ଘରେ ଦୀପ ଦେବା ଉଚିତ, ଭକ୍ତିରେ ଭରିଥିବା ମନ ସହିତ। ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ଓ ଉପବାସର ମହତ୍ତ୍ୱ ଅପୂର୍ବ। ଟ୍ରିସ୍ପୃଶା ବ୍ରତ ପାଳନ କଲେ ହଜାର ଯୁଗର ପୁଣ୍ୟ, ମିଳିଯାଏ; ପୂର୍ବ ଯମୁନାରେ ମିଳିଯାଇଥିବା ମିଳିଅନ୍ ବର୍ଷର ପୁଣ୍ୟ ଏହି ବ୍ରତରେ ଲାଭ ହୁଏ। ଟ୍ରିସ୍ପୃଶା ବ୍ରତ ପାଳନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ହଜାର ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣରେ ମିଳିଥିବା ଫଳ ପାଇଥାଏ। ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କଲେ ଶତ ଶତ ମାନି ଶୁଣା ଦାନର ଫଳ ମିଳେ; ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ପାପ ଓ ହତ୍ୟାର କାର୍ଯ୍ୟ ନଶ୍ୱ ହୁଏ। ଏକ ଉପବାସରେ ସମସ୍ତ ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଏ; ଏହି ବ୍ରତ ଅପଥରେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ପଥ ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁମାନେ ପଥ ଚାହିଁଛନ୍ତି, ଶତ ଶତ ମହାପାପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କୃଷ୍ଣ ନିଜେ ଏହା ବ୍ୟାସଙ୍କୁ କହିଥିଲେ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ବୈଷ୍ଣବ ବ୍ରତକୁ ଲେଖି ଦ୍ବିଜଙ୍କୁ ଦେଖାନ୍ତି, ସେମାନେ ଚୟା ପାପରେ ବନ୍ଧିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋକ୍ଷ ପାଇଥାନ୍ତି। ଶତ ଶତ ବର୍ଷର ପୁଣ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଟ୍ରିସ୍ପୃଶା ବ୍ରତ ଜଗତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଏବଂ ଲୋକମାନେ ସହଜରେ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ। କଳି ଯୁଗରେ ଏହି ବ୍ରତ ପାଇଥିବା ହୀନ ଲୋକମାନେ ଏହା ପାଳନ କରିନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ଓ ଜୀବନ ଫଳହୀନ। କଳି ଯୁଗରେ ଟ୍ରିସ୍ପୃଶା ବ୍ରତ ଏକଥର କରିଥିବା ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟା କିମ୍ବା ପୁତ୍ର ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପିଶାଚ ଅବସ୍ଥାକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ। ଏହିପରି ବ୍ରତ ଓ ଉପବାସର ଅପୂର୍ବ ମହତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ଶୁଭ ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ଦେଇଥାଏ, ଯାହା ପାଳନ କରିଲେ ଜୀବନ ନିର୍ମଳ ଓ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।